Η Ξένια Κουναλάκη γεννήθηκε το 1971 στο Αμβούργο της Γερμανίας. Σπούδασε επικοινωνία και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Σήμερα είναι αρχισυντάκτρια διεθνών ειδήσεων και τακτική αρθρογράφος στην εφημερίδα «Καθημερινή».
Συναντηθήκαμε ένα φωτεινό πρωινό στο σπίτι της στο Κολωνάκι με αφορμή την έκδοση του νέου βιβλίου της με τίτλο «Οξυγόνο» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις. Όπως μου λέει: «Το "Οξυγόνο" γράφτηκε τον τελευταίο χρόνο. Είχα γράψει ένα μικρό καλοκαιρινό διήγημα για την "Εφημερίδα των Συντακτών" και το πήρα ως αφετηρία για ένα μεγαλύτερο σπονδυλωτό μυθιστόρημα με καθημερινές ιστορίες ανθρώπων που συνδέονται χαλαρά ή στενά μεταξύ τους».
Ένα καλοκαίρι του '90 μια παρέα φοιτητών κάνει ελεύθερο κάμπινγκ όταν ο Νικόλας, ο πιο χαρισματικός απ' όλους, πνίγεται στην προσπάθειά του να βγάλει έναν ροφό από τη θάλασσα. Ο πατέρας πενθεί τον γιο του, οι φίλοι θυμούνται και εξιδανικεύουν τον πεισματάρη φίλο τους. Είκοσι χρόνια αργότερα, οι ίδιοι άνθρωποι ξαναβρίσκονται στο νησί για το μνημόσυνο του Νικόλα και αναλογίζονται τις δικές τους καθημερινές ασφυξίες και απώλειες: τα όρια του γάμου και της οικογένειας, τη φθορά του σώματος, το τέλος της γονιμότητας, την επαγγελματική αβεβαιότητα, τον θάνατο που πλησιάζει.
Στο αστικό διαμέρισμά της παρατηρώ τα πολυάριθμα βιβλία, τις γερμανικές εφημερίδες που υπάρχουν διάσπαρτες στο σαλόνι, κάποια περιοδικά αλλά και μια παλιά γραφομηχανή τοποθετημένη πάνω στο γραφείο της. Είναι μια δημοσιογράφος που διακρίνεται για το θάρρος της γνώμης της, τις καυστικές της απόψεις αλλά και την τόλμη της σε πολλές πτυχές της ειδησεογραφίας. Η ίδια αντιπαθεί τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις, θίγει συχνά στα γραπτά της τα κακώς κείμενα της ελληνικής πραγματικότητας και εξακολουθεί να γράφει με αφοπλιστικό τρόπο τις αλήθειες της.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί μιλά για τη ζωή της, τους γονείς της, τη δημοσιογραφία, τις γυναίκες, την Ελλάδα, την κρίση, την πολιτική, τους φόβους της, τη φθορά του χρόνου αλλά και τι εκείνη θεωρεί σημαντικό στη ζωή.
Σκοπός μιας κοινωνίας είναι να επιτύχει να μη σε τρομάζει η διαφορετικότητα. Όταν όμως στο σχολείο διδάσκεις ότι ο ελληνικός λαός είναι ο περιούσιος και προβάλλεις τον χριστιανισμό ως μια πατερναλιστική θρησκεία, υποβιβάζοντας όλες τις υπόλοιπες, εκεί είναι δεδομένο ότι θα ανθήσει ο εθνικισμός και σίγουρα δεν γαλουχείσαι με την εξοικείωση με το άλλο, το ξένο.
— Το «Οξυγόνο» είναι μια συλλογική βιογραφία της γενιάς σας;
Είναι και δεν είναι. Είναι η βιογραφία μιας παρέας που χάνει το πιο χαρισματικό μέλος της και ζει προσκολλημένη στη μνήμη του. Κατά μία έννοια, λοιπόν, αυτή η νοσταλγία που καθορίζει τις ζωές τους είναι και ίδιον της γενιάς μου που αναπολεί ασταμάτητα ένα εξιδανικευμένο παρελθόν.
— Σας έχει απασχολήσει η κρίση μέσης ηλικίας;
Ναι, και από πολύ νωρίς (γέλια). Από μικρή ηλικία με προβλημάτιζε η σχέση με τη φθορά, την απώλεια και τον θάνατο. Η κόρη μου έχει μεγαλώσει πλέον κι έχει χτίσει τη δική της ζωή. Η μητέρα μου έχει πεθάνει και ο πατέρας μου βρίσκεται στην ηλικία των 85 ετών. Οπότε, αναμφίβολα, σκέφτομαι ότι κι εγώ σταδιακά οδεύω προς τη δύση της ζωής μου. Κι εκεί είναι που αναρωτιέσαι για τους έρωτες, τις επιθυμίες, το νόημα της ζωής, όλα αυτά τα υπαρξιακά θέματα που σε περικυκλώνουν.
— Τι μπορεί να τροφοδοτήσει έναν άνθρωπο που διανύει τη μέση ηλικία;
Ανήκω σ' εκείνους που έχουν μια ροπή προς την κατάθλιψη. Ευτυχώς, έχω την τύχη να κάνω μια συναρπαστική δουλειά, η οποία μου προσφέρει την απαραίτητη ισορροπία. Το σημαντικό είναι ότι μου δίνει τη δυνατότητα να δομώ την ημέρα μου. Φοβάμαι μήπως το χάσω αυτό κάποια στιγμή. Επίσης, θεωρώ ότι οι φιλίες μας αποτελούν ένα πολύτιμο κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Ευτυχώς, έχω την υπόσχεση μιας κολλητής μου φίλης ότι θα γεράσουμε μαζί. Για μένα είναι μια παρηγοριά επειδή με καταδιώκει το σύνδρομο της εγκατάλειψης. Αλλά, πλέον, πιο πολύ ελπίζω στη φιλία παρά στους συντρόφους.
— Σε τι περιβάλλον μεγαλώσατε και τι θυμάστε πιο έντονα από τα παιδικά σας χρόνια;
Η μαμά αυστηρή: όχι πατάτες τηγανητές, όχι τηλεόραση, ακούμε Μπαχ-βλέπουμε Φασμπίντερ, παίρνουμε καλούς βαθμούς. Κακό δεν μου έκανε. Ο μπαμπάς, εντελώς χαλαρός, μου έκανε πάντα όλα τα χατίρια: τρώμε ό,τι μας έρθει, κοιμόμαστε τα μεσάνυχτα, ακόμα και όταν έχουμε σχολείο την επομένη. Το κοινό τους σημείο όμως ήταν μια ηθική ακεραιότητα. Αποφεύγω να την πω αριστερή για ευνόητους λόγους. Ελπίζω να την κληρονόμησα, αν και δεν πιστεύω στο DNA σε τέτοια θέματα.
— Τι κρατάτε πιο έντονα από τους γονείς σας και τι σημαίνει για ένα άτομο να χάνει πολύ νωρίς τη μητέρα του;
Από τη μαμά μου ότι δεν έλεγε το ρο, τη μυρωδιά της μπλε NIVEA ανακατεμένη με Chanel Nο 5 και τον θρίαμβο που ένιωθα όταν κατάφερνα να την κάνω να γελάει γάργαρα, όχι συγκρατημένα. Από τον μπαμπά μου, ο οποίος ζει, αλλά είναι άρρωστος, τη γενναιοδωρία, τη σπατάλη, την καλοσύνη, την έλλειψη σοβαροφάνειας και την αγάπη για τη ζωή. Αυτό που μένει όταν χάνεις στα 15 τη μαμά σου είναι ένας αέναος φόβος εγκατάλειψης. Όλοι θα φύγουν, όπως εκείνη.
— Ως κόρη του ιστορικού στελέχους και πρώην πολιτικού Πέτρου Κουναλάκη, τι κερδίσατε και τι χάσατε κουβαλώντας αυτό το επίθετο;
Πολλά αστεία που ξεκινούν με το «αχ κουνελάκι» από τον παιδικό σταθμό μέχρι σήμερα, πολλά σχόλια στο Twitter που εξακολουθούν να με αποκαλούν ειρωνικά «θυγατέρα του Κουναλάκη», που έκανα καριέρα χάρη στο βαρύ(;) επίθετό μου. Πάντως, δεν ήταν και τόσο γνωστός για να ανοίγουν διάπλατα οι πόρτες. Θυμάμαι π.χ. ότι στο απόγειο της πολιτικής του καριέρας τον είχαν μπερδέψει μια φορά με τον Κοσκωτά, μια άλλη με τον Νταλάρα και μια κυρία τον είχε ρωτήσει σε ποια σαπουνόπερα εμφανίζεται, «γιατί σίγουρα τον έχει δει στην τηλεόραση».
— Ποιος είναι αριστερός σήμερα;
Δεν ξέρω, ειλικρινά. Με τρομάζει αυτή η ερώτηση, παρότι ξέρω πως υπάρχει περισσότερο από ποτέ η ανάγκη για μια αριστερή, κοινωνικά ευαίσθητη πολιτική.
— Ο ΣΥΡΙΖΑ διέψευσε τις προσδοκίες; Τι πήγε λάθος με την «πρώτη φορά αριστερά;»
Ομολογώ ότι δεν είχα καμία προσδοκία, γι' αυτό δεν απογοητεύτηκα ιδιαίτερα. Ήμουν σίγουρη για το τρενάκι του τρόμου το πρώτο εξάμηνο ‒εντάξει, κράτησε λίγο παραπάνω κι έφτασε λίγο εγγύτερα στον γκρεμό απ' ό,τι είχα υπολογίσει‒, τη μετέπειτα κωλοτούμπα, την απειρία και τα λάθη. Αυτό που με σόκαρε, ωστόσο, ήταν η σύμπραξη με τους Ανεξάρτητους Έλληνες, η αδιαφορία για τη «δική» του ατζέντα (π.χ. το μεταναστευτικό), η επιθετικότητα πολλών στελεχών του. Από τα λίγα σημεία εξιλέωσης ήταν η Συμφωνία των Πρεσπών, που δεν είμαι καθόλου σίγουρη πως ήταν ανιδιοτελής επιλογή.
— Η κρίση μάς έκανε καλύτερους ή όχι; Μάθαμε κάτι τελικά;
Δεν πιστεύω σε τέτοια σχηματικά αποφθέγματα. Με βρίσκει αντίθετη η άποψη ότι ο ελληνικός λαός έπρεπε να τιμωρηθεί για τον πρότερο έκλυτο βίο του. Η χώρα διαλύθηκε από την κρίση, οικονομικά και κοινωνικά. Είμαστε όλοι εξουθενωμένοι, ειδικά οι νέοι.
— Τι είναι αυτό που σας ενοχλεί στην ελληνική πραγματικότητα;
Η ομφαλοσκόπηση και η συλλογική παράκρουση ότι είμαστε ο περιούσιος λαός. Η αμετροέπεια σε όλους τους τομείς. Και η δύσκολη καθημερινότητα: ένα συνεχές σαφάρι, στη διάρκεια του οποίου συναντάς άγρια ζώα και δράκους για να φέρεις σε πέρας την απλούστερη «αποστολή».
— Είναι μια συντηρητική χώρα η Ελλάδα;
Ε, ναι. Θρησκόληπτη, εθνικιστική, αντισημιτική, ρατσιστική, σεξιστική, ομοφοβική κ.λπ. Και με μια διαρκή εξιδανίκευση του παρελθόντος, που αποτελεί σήμα κατατεθέν του συντηρητισμού. Προσωπικά, πιστεύω ότι όλα είναι θέμα παιδείας, κουλτούρας και νοοτροπίας. Ασφαλώς και συνέβαλε η κρίση στο να μεγεθυνθούν όλα τα παραπάνω, αλλά δεν έχει να κάνει μόνο με αυτήν. Σκοπός μιας κοινωνίας είναι να επιτύχει να μη σε τρομάζει η διαφορετικότητα. Όταν όμως στο σχολείο διδάσκεις ότι ο ελληνικός λαός είναι ο περιούσιος και προβάλλεις τον χριστιανισμό ως μια πατερναλιστική θρησκεία, υποβιβάζοντας όλες τις υπόλοιπες, εκεί είναι δεδομένο ότι θα ανθήσει ο εθνικισμός και σίγουρα δεν γαλουχείσαι με την εξοικείωση με το άλλο, το ξένο.
— Ποια είναι η άποψή σας για τους μικρούς εμφυλίους των social media;
Με κουράζουν αφόρητα. Με πιάνει πονοκέφαλος από την οξύτητα. Θα ήθελα να είμαστε όλοι αγαπημένοι και να λέμε ωραία λόγια μεταξύ μας. Δεν είμαι χριστιανή, αλλά όταν παρακολουθώ όλη αυτήν την ένταση, νιώθω πραγματικά.
— Τι θεωρείτε χυδαίο στις μέρες μας;
Την, κατά Εμπειρίκο, χαμέρπεια.
— Για σας τι θα πει δημοσιογραφία;
Η μόνη δουλειά που ξέρω και μπορώ να κάνω.
Η εποχή μας δεν ευνοεί τους μπαλκονάτους ή χαρισματικούς ηγέτες. Γι' αυτό παρακολουθούμε να πρωταγωνιστούν πολιτικοί στο Τwitter και στα social media. Ο Τραμπ, για παράδειγμα, όσο κάνει ακραίες δηλώσεις, τόσο αυξάνεται η δημοφιλία του. Οπότε, στην πολιτική βιώνουμε έναν διαγωνισμό εξωφρενικότητας.
— Πώς είναι η ζωή σε μια εφημερίδα;
Συναρπαστική, γιατί κάθε μέρα είναι διαφορετική. Η ειδησεογραφία ουδέποτε επαναλαμβάνεται. Επιπρόσθετα, έχω την ευκαιρία να ασχολούμαι με τα διεθνή θέματα. Εκεί έχεις τη δυνατότητα να φεύγεις από τη διαρκή ανακύκλωση της εθνικής επικράτειας, νομίζοντας ότι είσαι το κέντρο του κόσμου. Έχεις μια αίσθηση ότι ασχολείσαι με τα σημαντικά και όχι με τα επουσιώδη, με γεγονότα που διαμορφώνουν το μέλλον της Ευρώπης ή του κόσμου, με γεωπολιτικούς συσχετισμούς και θέματα διεθνούς πολιτικής.
— Πώς εξηγείτε το ότι κερδίζουν παγκοσμίως ηγέτες μετρίου αναστήματος;
Η εποχή μας δεν ευνοεί τους μπαλκονάτους ή χαρισματικούς ηγέτες. Γι' αυτό παρακολουθούμε να πρωταγωνιστούν πολιτικοί στο Τwitter και στα social media. Ο Τραμπ, για παράδειγμα, όσο κάνει ακραίες δηλώσεις, τόσο αυξάνεται η δημοφιλία του. Οπότε, στην πολιτική βιώνουμε έναν διαγωνισμό εξωφρενικότητας.
— Κάποτε είχατε πει ότι οι συσκέψεις στην εφημερίδα είναι ανδροκρατούμενες. Πώς μπορεί να αλλάξει αυτό;
Το θετικό είναι ότι τελευταία έχουν προστεθεί μερικές γυναίκες. Στο κυριακάτικο φύλλο, βέβαια, είναι ακόμα μόνο άνδρες. Έχουμε πολύ δρόμο ακόμα να διανύσουμε. Μάλιστα, διάβαζα μια έρευνα που έλεγε ότι σε 99 χρόνια θα επιτευχθεί η πλήρης ισότητα των φύλων. Προφανώς και υπάρχει σεξισμός, μη σου πω και ομοφοβία. Υπάρχουν στιγμές που όταν ακούμε διάφορα αστειάκια, υπονοούμενα ή σχόλια, κοιτάμε το ταβάνι. Αν δεν γελάσεις είσαι φεμινίστρια, ενώ αν εκνευριστείς είσαι εκείνη που θα κόψει πέη ή θα κάψει σουτιέν. Προσπαθούμε, λοιπόν, να βρούμε μια ισορροπία.
— Μπορούν τα έντυπα να έχουν μέλλον σήμερα;
Ναι, αλλά επανεφευρίσκοντας τον εαυτό τους με ενδιαφέρουσες ιστοσελίδες, multimedia, podcasts και εξατομίκευση της σχέσης με τον αναγνώστη. Δείτε την άνθηση των «New York Times» και της «Washington Post», κρατήστε στα χέρια σας την «Zeit» ή το «New Yorker» και θα έχετε την απάντηση. Διαβάζοντας καθημερινά τον γερμανικό Τύπο συνειδητοποιώ ότι λείπουν στη χώρα μας τα long reads. Εμείς ακολουθούμε την αντίστροφη πορεία της συρρίκνωσης των κειμένων. Νομίζω ότι αυτό δεν είναι λύση. Προφανώς, οι μεγάλες έρευνες απαιτούν χρήματα και χρόνο και τα μέσα, λόγω οικονομικών δυσκολιών, δεν είναι διατεθειμένα να επενδύσουν σε αυτό.
— Τι εκτιμάτε στον γερμανικό Τύπο;
Το γεγονός ότι θα δεις πρωτοσέλιδα με θέματα για τη μητρότητα, την οικογένεια, τα σχολεία, την υγεία, την ευτυχία ή κάποιο αφιέρωμα στον Χάμπερμας. Ξεφεύγουν εντελώς από την ειδησεογραφία της επόμενης μέρας.
— Τι θα συμβουλεύατε έναν νέο δημοσιογράφο;
Να μπει ο ίδιος στη θέση του χρήστη-αναγνώστη, να καταγράψει τις ανάγκες του και να εκπονήσει μια συνολική εμπειρία ενημέρωσης.
— Ποιες προσωπικότητες δεν θα ξεχάσετε ποτέ απ' όσες έχετε συναντήσει;
Τον Χέλμουτ Σμιτ, τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε και τον Λεωνίδα Κύρκο.
— Ζούμε σε έναν κόσμο για άνδρες;
Ναι, αλλά έχει σημειωθεί μεγάλη πρόοδος.
— Έχετε δεχτεί σεξουαλική παρενόχληση; Πώς την αντιμετωπίσατε;
Στο φροντιστήριο, από τον καθηγητή χημείας, όταν ήμουν 15. Το είπα στον υπεύθυνο του φροντιστηρίου, δεν έγινε κάτι, απλώς ο δράστης σταμάτησε να ενοχλεί εμένα. Ξέρω όμως ότι συνέχισε με άλλα κορίτσια. Στη διάρκεια της επαγγελματικής μου πορείας δεν υπήρξε κάποιο αντίστοιχο κρούσμα. Όμως, ας μην κρυβόμαστε, είναι κάτι σύνηθες. Απορώ, πάντως, τόσα χρόνια στην Ελλάδα πώς είναι δυνατόν να μην έχει υπάρξει κάποια επίσημη καταγγελία. Καμία τηλεπαρουσιάστρια, μοντέλο, ηθοποιός ή δημοσιογράφος δεν έχει βγει δημόσια να καταγγείλει μια σεξουαλική επίθεση. Οπότε, είμαστε ακόμα σε πολύ πρώιμο στάδιο φεμινιστικής αφύπνισης.
— Καριέρα ή οικογένεια; Πώς μπορεί μια γυναίκα να αντεπεξέλθει και στα δύο;
Με έναν σοβαρό σύντροφο ο οποίος βοηθάει στα πρακτικά και ενθαρρύνει ώστε να έχεις τη δική σου, ανεξάρτητη σταδιοδρομία.
— Πάντα σας ενδιέφεραν τα συναισθήματα που έχουν ένταση και διάρκεια;
Διάρκεια δεν ξέρω, ένταση σίγουρα. Είμαι drama queen.
— Έχετε γράψει: «Παραδοσιακά, αυτό που φοβόμουν ήταν η φυσιολογική, βαρετή ζωή». Πώς ξεφεύγει κάποιος από τις συμβάσεις και τα στερεότυπα;
Σκηνοθετώντας τον εαυτό του σε σαιξπηρικά έπη, ενώ στην πραγματικότητα η ζωή του είναι ένα πληκτικό, αστικό δραματάκι.
— Τι είναι αυτό που φοβάστε;
Τον θάνατο. Υπάρχει πάντα στο πίσω μέρος του μυαλού μου και ορίζει όλη μου τη συμπεριφορά. Υποθέτω, μελλοντικά, και τη μοναξιά, αλλά προς το παρόν δεν με τρομάζει, έχω τόση πολυκοσμία γύρω μου, που την επιζητώ.
— Σας απασχολεί η φθορά του χρόνου;
Ναι. Όχι τόσο η απώλεια της ομορφιάς αλλά ο σωματικός εξευτελισμός.
— Η τελευταία φορά που κλάψατε;
Πριν από λίγη ώρα. Κλαίω περίπου με την ίδια συχνότητα με την οποία γελάω. Από συγκίνηση, από χαρά, από πανικό, από ταύτιση. Έκλαψα γοερά στη σκηνή του μεγάλου καβγά στο «Marriage Story».
— Υπάρχει κάτι που να σας λείπει;
Χρήματα, αλλά δεν με νοιάζει. Είμαι χίπισσα κι ας μη φαίνεται. Μπορώ εύκολα με λίγα.
— Τι θεωρείτε σημαντικό στη ζωή;
Την αγάπη. Οχ, πολύ χριστιανικό ακούγεται αυτό (γέλια). Την αγάπη με όλα τα παραφερνάλια εννοώ. Γιατί όπως λέει και η Soko στο «We might be dead by tomorrow»: «Let's love loud, let's love now 'cause soon enough we'll die».
Info:
Το βιβλίο της Ξένιας Κουναλάκη «Οξυγόνο» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις
σχόλια