Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

Καπετάνισσες, Καβαλάρισσες

Στο εαμικό κράτος δεν υπάρχουν διακρίσεις φύλου. Προβάλλεται και επικρατεί «η εικόνα μιας γυναίκας που δεν ζει "στο περιθώριο της κοινωνικής ζωής". Έχει τα ίδια δικαιώματα με τους άντρες και αντίστοιχες υποχρεώσεις», ξεπερνώντας για πρώτη φορά αγκυλώσεις αιώνων.
Χρυσούλα Παπαλαζαρίδη - Λεβέντη. Από το αρχείο του οπερατέρ του ΔΣΕ Αποστόλη Μουσούρη.

Την εποχή του μεγάλου ξεσηκωμού, τα πράγματα δεν έμεναν στατικά, εξελίσσονταν συνεχώς σε διάφορες πτυχές της κοινής ζωής, απρόσμενες πολλές φορές.

 

Άλλαζαν οι ίδιες οι σχέσεις των ανθρώπων.

 

Oι Ευρυτάνες συντάκτες του κώδικα για την Αυτοδιοίκηση, όταν έφτασαν να αντιμετωπίσουν τη γυναικεία συμμετοχή στις συνελεύσεις, βρέθηκαν σε δύσκολη θέση, το ζήτημα ήταν εξαιρετικά λεπτό.

 

«Oι χωρικοί δε θα δεχθούνε μήτε ν' ακούσουνε για παρουσία των "θηλυκών" σε σύναξη αρσενικών. Αυτό δε ματάγινε!» λέγανε μεταξύ τους. Και είχαν τον φόβο πως η αντίδραση δεν θα προερχόταν μόνο από τους άνδρες, αλλά και από τις ίδιες τις γυναίκες. «Θα το πάρουν για συντέλεια του κόσμου». (Μπέικος)

 

Τίποτα από αυτά δεν έγινε.

 

Oι κοπέλες που προσχώρησαν στην ένοπλη Αντίσταση πολεμάνε αρχικά πλάι πλάι με τους άνδρες. Στη συνέχεια, όταν πλήθυναν, έφτιαξαν δικές τους, υποδειγματικές διμοιρίες στα πλαίσια των μεγάλων μονάδων και πολλές ξεπέρασαν τους άντρες σε τόλμη και γενναιότητα.

 

Αγκυλώσεις αιώνων ξεπεράστηκαν μέσα σε λίγους μήνες.

 

«Χιλιάδες κορίτσια προσχώρησαν στην Αντίσταση –αψηφώντας για πρώτη φορά τις επαρχιώτικες συμβάσεις και αγνοώντας ή πείθοντας τους γονείς τους– και ανέλαβαν πολιτική δράση». (Mazower)

 

Όλοι ενθαρρύνουν τις γυναίκες στον νέο τους ρόλο.
Όλοι ενθαρρύνουν τις γυναίκες στον νέο τους ρόλο.

 

Πιο δύσκολο αποδείχτηκε να αποχωριστούν οι γυναίκες το παραδοσιακό, αλλά και χρηστικό, μαντίλι στο κεφάλι, παρά να φορέσουν παντελόνι –κάτι που ούτε στην Αθήνα το αποτολμούσαν– και να κρατήσουν όπλο.

 

Η απόσταση που διανύθηκε για να δεχτούν οι χωρικοί μια γυναίκα με παντελόνι και όπλο ή κορίτσια και αγόρια να δουλεύουν πλάι πλάι στην Αντίσταση ήταν μεγάλη. Και αυτό σε ορεινές περιοχές με θανατηφόρα ήθη, όπου ήταν επιλήψιμο έστω να περάσει μια γυναίκα μόνη από την πλατεία του χωριού της, όπου κάθονταν αποκλειστικά οι άνδρες ή αρκούσε να κοιτάξει ένας νεαρός μια κοπέλα για να ξεσπάσει αιματηρή βεντέτα.

 

Oι κοπέλες που προσχώρησαν στην ένοπλη Αντίσταση πολεμάνε αρχικά πλάι πλάι με τους άνδρες. Στη συνέχεια, όταν πλήθυναν, έφτιαξαν δικές τους, υποδειγματικές διμοιρίες στα πλαίσια των μεγάλων μονάδων και πολλές ξεπέρασαν τους άντρες σε τόλμη και γενναιότητα.

 

Η γερμανική κατασκοπεία δεν αργεί να εντοπίσει τους γυναικείους μαχητικούς σχηματισμούς του ΕΛΑΣ: «Η συγκρότηση γυναικείων ενόπλων τμημάτων επιβεβαιώνεται γενικά. Πρόκειται για ομάδες που θεωρούνται υποδειγματικές, οι οποίες αποτελούνται από 20 μέχρι 25 γυναίκες. Εκπαιδεύονται κανονικά τόσο στα ελαφρά όσο και στα βαριά όπλα».

 

Και επιβεβαιώνει το παγκοίνως γνωστό: «Oποιοδήποτε παράπτωμα σε βάρος αυτών των γυναικών από μέρους των ανδρών τιμωρείται αυστηρότατα, μη εξαιρουμένης και της ποινής του θανάτου». (Μαθιόπουλος, Αντίσταση).

 

Γράμμος, 1949. Νίκη, ανθυπολοχαγός του ΕΛΑΣ, Ρεντίνα.
Γράμμος, 1949. Νίκη, ανθυπολοχαγός του ΕΛΑΣ, Ρεντίνα.
 «Η αντάρτισσα Αννέτα»  σε φωτογραφία του Σπύρου Μελετζή
«Η αντάρτισσα Αννέτα» σε φωτογραφία του Σπύρου Μελετζή

 

Τα νεαρά αρματωμένα κορίτσια της Αντίστασης είναι ο πίνακας που ακόμη δεν αναρτήθηκε στην πατρίδα τους.


Η Ρίτα Μπούμη-Παπά τις υμνεί:

 

Καπετάνισσες, καβαλάρισσες
του νέου μας θρύλου,
εζήσαμε μονάχα για να σας δούμε...

 

Στο εαμικό κράτος δεν υπάρχουν διακρίσεις φύλου.


Προβάλλεται και επικρατεί «η εικόνα μιας γυναίκας που δεν ζει "στο περιθώριο της κοινωνικής ζωής". Έχει τα ίδια δικαιώματα με τους άντρες και αντίστοιχες υποχρεώσεις».(R. van Boeschoten)

 

Όπως ήταν επόμενο, μαζί με τις γυναίκες χειραφετούνται και οι άντρες. Οι νέοι του αντάρτικου βλέπουν πλέον τις κοπέλες με άλλο
μάτι: «Τη γυναίκα μάς έμαθαν στο Βουνό να τη σεβόμαστε, να τη βλέπουμε σαν αδελφή μας, μάνα μας. Ήταν κι αυτή Ελληνίδα και άνθρωπος, όχι αντικείμενο. Με δυο λόγια, τουλάχιστον για μένα, το Βουνό ήταν το μεγαλύτερο και καλύτερο σχολείο». (Δ. Μπουζούκας)

 

Και ήταν μόλις πριν τον πόλεμο που σε κάποιο ορεινό χωριό της Ρούμελης μια ηλικιωμένη μάνα εξηγούσε με αφέλεια στη συγχωριανή της τον λόγο που παντρεύτηκε τόσο νέος ο γιος της:


«Φορτιάτικο [υποζύγιο] δεν είχαμι, τι να κάμ' το πιδάκι μ'...»

 

Δυστυχώς, μετά την απελευθέρωση οι γυναικείες κατακτήσεις εξανεμίστηκαν. Οι μεταπολεμικές κυβερνήσεις υποβίβασαν και πάλι τις γυναίκες σε ρόλο κομπάρσων της κοινωνικής ζωής.
Δυστυχώς, μετά την απελευθέρωση οι γυναικείες κατακτήσεις εξανεμίστηκαν. Οι μεταπολεμικές κυβερνήσεις υποβίβασαν και πάλι τις γυναίκες σε ρόλο κομπάρσων της κοινωνικής ζωής.

 

Όλοι ενθαρρύνουν τις γυναίκες στον νέο τους ρόλο.


O μητροπολίτης Ιωακείμ, στην Πανελλαδική Συνδιάσκεψη του ΕΑΜ στο Καρπενήσι, ευλογεί δημοσίως με τον δικό του ιδιόρρυθμο τρόπο τη γυναικεία παρουσία στον αγώνα, καταλήγοντας ότι οι γυναίκες δεν είναι μόνο για να τσιγαρίζουν κρεμμύδια. Φυσικά αυτές τον αποθεώνουν.

 

Μόνο σε ό,τι άπτεται των ερωτικών σχέσεων μεταξύ των δύο φύλων η γυναίκα ευνοείται εξόφθαλμα. Ο ορεσίβιος ιπποτισμός την προστατεύει. Σε κάθε τέτοια περίπτωση οι αποφάσεις για τις ερωτικές σχέσεις είναι πάντοτε υπέρ των γυναικών, σε βαθμό αδικίας για τους άνδρες.

 

«Στα προβλήματα της ηθικής και σεξουαλικής ελευθερίας επικρατούσε, μπορούμε να πούμε, "πουριτανισμός". Oι μαχητές και τα στελέχη σέβονταν τις συναγωνίστριές τους και τα κορίτσια των χωρικών. [...] Και αν εκδηλώνονταν κάποιο κρούσμα, η τιμωρία ήταν τόσο αυστηρή που με τα σημερινά κριτήρια θα την καταλογίσουμε λάθος≫. (Χατζής)

 

Το διαπιστώνει και ένας προφανώς ενδιαφερόμενος Ιταλός στρατιώτης από αυτούς που είχαν προσχωρήσει στον ΕΛΑΣ και έμεινε δυο χρόνια στο Βουνό: «Μια πολύ μεγάλη αυστηρότητα στα ήθη απαγόρευε εντελώς στους αντάρτες να έρχονται σε οποιαδήποτε σαρκική επαφή με γυναίκες, ακόμα κι όταν αυτές συγκατανεύανε, επί ποινή εκτελέσεως». (Γκαλιμπέρτι)

 

Πιο δύσκολο αποδείχτηκε να αποχωριστούν οι γυναίκες το παραδοσιακό, αλλά και χρηστικό, μαντίλι στο κεφάλι, παρά να φορέσουν παντελόνι –κάτι που ούτε στην Αθήνα το αποτολμούσαν– και να κρατήσουν όπλο.
Πιο δύσκολο αποδείχτηκε να αποχωριστούν οι γυναίκες το παραδοσιακό, αλλά και χρηστικό, μαντίλι στο κεφάλι, παρά να φορέσουν παντελόνι –κάτι που ούτε στην Αθήνα το αποτολμούσαν– και να κρατήσουν όπλο.

 

Όταν αποφασίστηκε να προκηρυχθούν ελεύθερες εκλογές τοπικής αυτοδιοίκησης, δικαίωμα ψήφου έχουν όσοι συμπλήρωσαν το 17ο έτος και για πρώτη φορά στην ελληνική ιστορία ψηφίζουν οι γυναίκες.

 

«Η γυναίκα είχε μια ιστορική κατάχτηση με την αυτοδιοίκηση. Απόχτησε την ισοτιμία της. Σε πολλά χωριά της ελεύθερης Ρούμελης υπάρχουν γυναίκες στην αυτοδιοίκηση και γυναίκες δικαστίνες. [...] Στο Μικρό Χωριό, Μεγάλο Χωριό, Λάσπη, Κορυσχάδες, Φουρνά και στο δημοτικό συμβούλιο Καρπενησίου εκλέχτηκαν γυναίκες».

 

O συγγραφέας Βασίλης Ρώτας ανεβαίνει το 1944 στο Βουνό και σαστίζει με τη γυναικεία παρουσία σε όλο το φάσμα του αγώνα. Όπως λέει, «πολλές σουφραζέτες θα μπορούσαν να πάρουν μαθήματα από τις καραγκούνες».

 

Δυστυχώς, μετά την απελευθέρωση οι γυναικείες κατακτήσεις εξανεμίστηκαν. Οι μεταπολεμικές κυβερνήσεις υποβίβασαν και πάλι τις γυναίκες σε ρόλο κομπάρσων της κοινωνικής ζωής.

 

Χρειάστηκε να αγωνιστούν ακόμη μία δεκαετία, έως το 1952, για να αποκτήσουν έστω το αυτονόητο δικαίωμα και του εσχάτου των ανδρών:


Το δικαίωμα ψήφου.

 

Από το αρχείο του οπερατέρ του ΔΣΕ Αποστόλη Μουσούρη
Από το αρχείο του οπερατέρ του ΔΣΕ Αποστόλη Μουσούρη

 

Ο Διονύσης Χαριτόπουλος είναι συγγραφέας. Γεννήθηκε το 1947 στον Πειραιά όπου από μικρή ηλικία έκανε διάφορες χειρωνακτικές δουλειές στο Λιμάνι και στα γύρω μηχανουργεία. Eγκατέλειψε νωρίς δύο απόπειρες σπουδών στην Αθήνα και στο Λονδίνο και δούλεψε στη διαφήμιση μέχρι το 1990. Γνωστότερα έργα του: "Δανεικιά γραβάτα", "525 τάγμα πεζικού", "Τα παιδιά της Χελιδόνας", "Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων", "Εκ Πειραιώς"

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε η Ελένη Παναγιωτίδου-Γκελντή, η εμβληματική γυναίκα της Αντίστασης
Τη φιγούρα της απαθανάτισε ο φωτογράφος Σπύρος Μελετζής
Το μυθικό Καρπενήσι
Αρχαιολογία & Ιστορία

Το μυθικό Καρπενήσι

Το 1943, ο γερμανικός έλεγχος έφτανε ως τη Μακρακώμη. Αποκεί και πάνω η Ελλάδα ανέπνεε ελεύθερη στα βουνά με επίκεντρο το Καρπενήσι. Οι Γερμανοί θεώρησαν ότι αρκετά το ανέχτηκαν.
Ψαλμός για μελλοθάνατους
Αρχαιολογία & Ιστορία

Ψαλμός για μελλοθάνατους

Στην Ιστορία της Εθνικής Αντίστασης, ένας παπάς στο Αγρίνιο, ο Κωνσταντίνος Βαλής, γνωστός ως Παπαβαλής, πρέπει να ξεπέρασε, με την τόλμη και τις επινοήσεις του, κάθε άλλον.
Οι Ναζί στο Άγιο Όρος: 40 ιστορικές φωτογραφίες

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Είναι ο καπιταλισμός η πραγματική απειλή της Δημοκρατίας;
Εύλογοι φόβοι και μοντέλα αντιμετώπισής του σε μια εποχή που, λόγω πανδημίας, δικαιολογούνται όλες οι απολύσεις και τα απολυταρχικά μοντέλα. Τόσο στη διοίκηση επιχειρήσεων, όσο και στη διακυβέρνηση χωρών.
Ποιος ήταν ο δημιουργός των περίφημων αυγών Φαμπερζέ;
Σαν σήμερα, στις 24 Σεπτεμβρίου 1920, πεθαίνει αυτοεξόριστος στη Λωζάνη της Ελβετίας ο κοσμηματοποιός Πέτερ Καρλ Φαμπερζέ
Το πειραχτήρι του αντάρτικου
Κανείς δεν ήταν σαν τον Θάνο.
Κίμωλος: Το πανέμορφο νησί με τους κρυμμένους θησαυρούς
Μια επίσκεψη στο αρχαιολογικό μουσείο του νησιού και στο πανάρχαιο πλέγμα μονοπατιών του.
«Σκόρδα, ούζο και άλλα γιατροσόφια»: Η ισπανική γρίπη στην Αθήνα το 1918
Η επιδημία της ισπανικής γρίπης φτάνει στην Ελλάδα το καλοκαίρι του 1918, όταν ξεφορτώνονται στο λιμάνι της Πάτρας πακέτα συσκευασμένου καπνού που προέρχονταν από τη Θεσσαλονίκη.
Σχίσμα λαού και ηγεσίας
Στην Κατοχή, για ακόμα μια φορά, πρόβαλε ο αντιστασιακός χαρακτήρας των Ελλήνων.
Η σχολή του Αριστοτέλη
Εκεί όπου ο Μέγας Αλέξανδρος μυήθηκε στη φιλοσοφία και στην ποίηση, στα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες.
«Όσα έζησα στο πογκρόμ της Πόλης»
Μια Ελληνίδα της Πόλης θυμάται τον 9χρονο εαυτό της στην πιο μαύρη μέρα του Ελληνισμού στην Τουρκία ― και τα διηγείται στην κόρη της, δεκαετίες μετά.
Γενηθήτω Αντάρτικο
Στις 22 Mαΐου 1942 ο κ. Θανάσης Kλάρας θα αναληφθεί για πάντα. Xωρικοί, ληστές, κομμουνιστές, βασιλόφρονες, δημοκρατικοί, αξιωματικοί, παπάδες, χωροφύλακες και ανήλικα θα ενωθούν πίσω του και θα τον λατρέψουν έως θανάτου με το πραγματικό του όνομα: Άρης Bελουχιώτης.
Η έκθεση της Continental για το ναζιστικό της παρελθόν
Τεστ αντοχής παπουτσιών υπό την απειλή εκτέλεσης από τα SS
Τι σηματοδότησε η λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου;
2/9/1945: 75 χρόνια από την υπογραφή της πράξης συνθηκολόγησης της Ιαπωνίας, ημέρα που γράφτηκε το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.
Ο Έλληνας Ρόμπιν Χουντ
Ο Νάκος (Γιάννης) Μπελής, ένας ρωμαλέος ορεσίβιος από τον Δομοκό, αλώνιζε στα βουνά της περιοχής του, παίρνοντας απ' τους έχοντες και δίνοντας στους πένητες.
Ελλάδα και προσφυγιά: Μια στενή, εποικοδομητική, όσο και δύσκολη σχέση που κρατάει από πολύ παλιά
Μια ενδιαφέρουσα συζήτηση με τον ιστορικό Νίκο Ανδριώτη για τις πολλές αναλογίες που παρουσιάζει το προσφυγικό ζήτημα διαχρονικά, με αφορμή την έκδοση του βιβλίου «Πρόσφυγες στην Ελλάδα 1821-1940: Άφιξη, περίθαλψη, αποκατάσταση» από το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων.
Μάρτιν Λούθερ Κινγκ: Το «όνειρό» του ενέπνευσε εκατομμύρια ανθρώπους και παραμένει επίκαιρο
Σαν σήμερα το 1963 στην Ουάσινγκτον, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, εκφωνεί ενώπιον 200.000 λευκών και μαύρων διαδηλωτών στην Ουάσινγκτον, στο μνημείο του Αβραάμ Λίνκολν, έναν από τους συγκλονιστικότερους λόγους του, ξεκινώντας με την περίφημη φράση «Έχω ένα όνειρο...» Ο Θοδωρής Αντωνόπουλος κάνει μια αναδρομή στη ζωή ενός μεγάλου ηγέτη.
«Εδώ να με σημαδέψετε»
Ένα πολύτιμο κεφάλαιο του ΕΛΑΣ είναι οι αξιωματικοί του.
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή