ΑΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΝΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ της προσωπικότητας του Χάρη Δούκα, αυτό είναι ο μικρομεγαλισμός. Η απρόσμενη προσγείωσή του στη θέση του δημάρχου Αθηναίων το 2023 «φούσκωσε τα μυαλά» του νέου ενοίκου του μεγάρου της πλατείας Κοτζιά πιο γρήγορα απ’ ό,τι ο αέρας τα πανιά ενός ιστιοπλοϊκού. Σχεδόν αμέσως έκρινε ότι η ενασχόλησή του με τις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στο ΠΑΣΟΚ ήταν σημαντικότερη από την ανάληψη κρίσιμων δράσεων για τη βελτίωση της καθημερινότητας των Αθηναίων. Και αυτό δεν είναι δύσκολο να το αντιληφθεί όποιος κυκλοφορήσει στους δρόμους του κέντρου της πρωτεύουσας. Έμπειρος πολιτικός σε θέματα αυτοδιοίκησης επαναλάμβανε μονότονα σε νεαρούς πολιτικούς συντάκτες πριν από πολλά χρόνια ότι «το πρώτο και βασικό σημείο που καθιστά κάποιον καλό δήμαρχο είναι αν μαζεύει τα σκουπίδια και καθαρίζει την πόλη. Όλα τα άλλα έπονται». Ο βαθμός του κ. Δούκα στο μάθημα αυτό παραμένει, ήδη από την αρχή της θητείας του, ιδιαίτερα χαμηλός. Ο ίδιος μπορεί να επιμένει περί του αντιθέτου, επιρρίπτοντας ευθύνες στον υπερτουρισμό ή στη μη συνεργασία του υπουργείου Εσωτερικών, αλλά καλό θα ήταν να αρχίσει να περπατάει περισσότερο στην πόλη του για να εντοπίζει τα κακώς κείμενα.
Ο θώκος του δημάρχου Αθηναίων δεν είναι αυτό που ενδιαφέρει τον Χάρη Δούκα και τούτο δεν κρύβεται εύκολα. Είχε φανεί και με την υπόθεση του Μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτη και την υπόθεση των Τεμπών, είχε αποδειχθεί και από την πρώιμη διεκδίκηση της προεδρίας του ΠΑΣΟΚ όταν –ακολουθώντας τη γραμμή της σιγουριάς– δεν φρόντισε εκ των προτέρων να παραιτηθεί από τη θέση του δημάρχου, διατηρώντας το «δίπορτο». Η πλέον πρόσφατη «τορπίλη» του περί μετεκλογικής συνεργασίας με το νέο κόμμα του Αλέξη Τσίπρα, την ΕΛΑΣ, ακόμη κι αν δεν είναι επικεφαλής σε ένα τέτοιο εγχείρημα ο Νίκος Ανδρουλάκης, διέλυσε τις αυταπάτες για τις φιλοδοξίες του. Είναι σαφές ότι ο κ. Δούκας θα ήθελε πολύ να δει τον εαυτό του στην πρώτη γραμμή το βράδυ των εκλογών στο Ζάππειο, έστω σε δεύτερο αντρικό ρόλο!
Αν το ΠΑΣΟΚ αρχίσει να σκέφτεται μετεκλογικές συνεργασίες και άλλες σχετικές πρωτοβουλίες τόσο πρόωρα, θα χάσει τον δρόμο του ή και θα καταστεί «πολιτικά εκβιαζόμενο».
Ο δήμαρχος Αθηναίων επανήλθε με μια ασαφή διορθωτική ανάρτηση/δήλωση, αλλά η ζημιά είχε γίνει. Ο κ. Δούκας επιμένει να πιστεύει ότι η νίκη του στις δημοτικές εκλογές του 2023 σημειώθηκε επειδή ήταν τόσο επιτυχημένη η συνεργασία του στον δεύτερο γύρο με τον προερχόμενο από τον ΣΥΡΙΖΑ Κώστα Ζαχαριάδη. Πρόκειται περί αφελούς διαπίστωσης. Επί της βάσης αυτής και προφανώς ακολουθώντας τις συμβουλές του Χρήστου Πρωτόπαπα (ένα από τα πλέον παλαιοκομματικά, σε επίπεδο αντιλήψεων, στελέχη του ΠΑΣΟΚ και με ισχυρές αντιδεξιές απόψεις, που όμως έχει επιβιώσει πολιτικά επί δεκαετίες) έχει πειστεί ότι προωθώντας το ασαφές αφήγημα της «προοδευτικής συνεργασίας και διακυβέρνησης» θα βγει κερδισμένος. Το αφήγημα είναι τόσο ασαφές που μοιάζει με μία από τις φράσεις που μπορεί να διαβάσει κάποιος στο βιογραφικό του στην προσωπική του ιστοσελίδα, όπου αναφέρεται ότι ο Χάρης Δούκας «ασχολείται με την ανάπτυξη πολιτικών και στρατηγικών, με τον άνθρωπο στο επίκεντρο»!
Το ζήτημα, όμως, για την ελληνική πολιτική σκηνή, που ήδη έχει εισέλθει σε προεκλογική τροχιά, δεν είναι οι φιλοδοξίες του δημάρχου Αθηναίων αλλά τα επόμενα βήματα του ΠΑΣΟΚ ως ενός από τα ελάχιστα εναπομείναντα αναχώματα στον απόλυτο κατακερματισμό του πολιτικού συστήματος. Άλλωστε, θα ήταν εντελώς άτοπο ο κ. Δούκας να μην περίμενε τις αντιδράσεις από τους συντρόφους του εντός του κόμματος, με πιο σαφή όλων την Άννα Διαμαντοπούλου, αλλά και τo καταρχάς… προσπέρασμα των ιδεών του από την πλευρά Τσίπρα. Αν ο κ. Δούκας νομίζει ότι ο πρώην πρωθυπουργός θα του έκλεινε το μάτι ή ότι θα τον ανέβαζε πολιτικά, πλανάται πλάνην οικτράν και είτε δεν έχει καταλάβει τίποτα από την προηγούμενη θητεία του κ. Τσίπρα είτε κινείται με αλλότριους σκοπούς.
Η ίδρυση του κόμματος του πρώην πρωθυπουργού έχει προκαλέσει έντονο κυματισμό στο «αντιπολιτευτικό πέλαγος», αλλά είναι ακόμα πολύ νωρίς για να εξαχθούν κατηγορηματικά συμπεράσματα για το «πού θα καθίσει η μπίλια». Ο αρχικός ενθουσιασμός έχει φέρει την ΕΛΑΣ στη δεύτερη θέση στην πρόθεση ψήφου των πρώτων δημοσκοπήσεων μετά το «εναρκτήριο λάκτισμα» του Θησείου και έχει ρίξει το ΠΑΣΟΚ στην τέταρτη θέση, αλλά θα ακολουθήσουν αρκετές έρευνες γνώμης. Αν επικρατήσει πανικός στη Χαριλάου Τρικούπη τόσο γρήγορα, π.χ. με καταγγελίες κατά των δημοσκόπων, τότε ο Αλέξης Τσίπρας θα έχει πετύχει τον στόχο του χωρίς να ρίξει πιστολιά.
Το μεγαλύτερο λάθος που θα μπορούσε να κάνει το ΠΑΣΟΚ είναι να αποδεχθεί να παιχτεί το παιχνίδι στο γήπεδο του πρώην πρωθυπουργού. Η κίνηση Δούκα, ο οποίος είχε μάλιστα πρωτοστατήσει ώστε στο πρόσφατο συνέδριο να ληφθεί απόφαση που θα αποκλείει τη μετεκλογική συνεργασία με τη Νέα Δημοκρατία, θα μπορούσε ίσως να οδηγήσει στη διαγραφή του, αν και το αποτύπωμα των δυνάμεών του στην εσωκομματική σκακιέρα είναι ιδιαίτερα περιορισμένο. Μία διαγραφή μάλλον δεν έχει νόημα σε αυτήν τη φάση, διότι και θα επέτεινε την εσωστρέφεια και θα απελευθέρωνε τον δήμαρχο αναφορικά με τις επόμενες κινήσεις του.
Το κλειδί για το ΠΑΣΟΚ είναι να αφοσιωθεί στην κατάρτιση και επεξεργασία ενός σοβαρού και σύγχρονου προγράμματος που θα απαντά στα προβλήματα της καθημερινότητας των πολιτών, αλλά και να αποφύγει αχρείαστες μεταγραφές απλώς για να δείξει ότι προωθείται μια συσπείρωση. Αλήθεια, πιστεύει κανείς ότι η επιστροφή στο ΠΑΣΟΚ ενός προσώπου όπως η Θεοδώρα Τζάκρη, την οποία η πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας θεωρεί «πολιτικά ασπόνδυλη», θα έχει θετικό πρόσημο; Είναι επίσης αλήθεια ότι ακολουθώντας μια πολιτική τριγωνοποίησης, η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει «κλέψει» ορισμένα θέματα που εύκολα θα μπορούσαν να είναι «πασοκικής ατζέντας» και τα έχει εντάξει στις πρωτοβουλίες της. Μοιάζει αυτή η τακτική με εκείνη που ακολουθούσε η Άνγκελα Μέρκελ όταν συγκυβερνούσε με τους Σοσιαλδημοκράτες στη Γερμανία επί πολλά χρόνια – πλήττοντας την αξιοπιστία τους. Το εκλογικό πρόγραμμα της Χαριλάου Τρικούπη πρέπει να έχει σαφή στοχοθεσία προς τη μεσαία τάξη και να μην εγκλωβιστεί στο πλαίσιο ενός καταγγελτικού λόγου περί κράτους δικαίου και υποκλοπών.
Αν το ΠΑΣΟΚ αρχίσει να σκέφτεται μετεκλογικές συνεργασίες και άλλες σχετικές πρωτοβουλίες τόσο πρόωρα, θα χάσει τον δρόμο του ή και θα καταστεί «πολιτικά εκβιαζόμενο». Για συνεργασίες είναι καλό να ομιλεί κάποιος από θέση ισχύος: όσο υψηλότερο το ποσοστό, τόσο ευρύτερα τα περιθώρια κινήσεων. Επιπλέον, η πρώιμη συζήτηση περί προοδευτικών συνεργασιών θα εντείνει τις αψιμαχίες και είναι ξεκάθαρο ότι θα εργαλειοποιηθεί –και ορθώς– από τη Νέα Δημοκρατία ως βάση του επιχειρήματος της ότι είναι το μόνο κόμμα που μπορεί να διασφαλίσει σταθερή (και ιδεατά αυτοδύναμη) διακυβέρνηση. Αυτό σημαίνει ότι η αυτόνομη πορεία προς τις εκλογές πρέπει να είναι κρυστάλλινη και το ΠΑΣΟΚ να επιδιώξει το υψηλότερο δυνατό ποσοστό. Στις τελευταίες εθνικές εκλογές στην Ισπανία, το 2023, το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα έχασε κρίσιμο ποσοστό για την αυτοδυναμία στην τελική ευθεία προς τις κάλπες όταν, πιεζόμενο από τον Πέδρο Σάντσεθ, δεν μπόρεσε να πείσει ότι ασχολείται με τα του οίκου του και άρχισε να απολογείται για πιθανή μελλοντική συνεργασία με το σκληρό δεξιό Vox. Πρόκειται για καλό παράδειγμα προς αποφυγήν.
Η πορεία του ΠΑΣΟΚ προς τις εκλογές, όποτε κι αν αυτές διεξαχθούν, οφείλει να συνυπολογίσει κι άλλη μία παράμετρο. Αυτή δεν είναι άλλη από την ικανότητα να φέρει περισσότερο κόσμο στις κάλπες. Ο αριθμός των ψηφοφόρων μειώνεται ραγδαία τα τελευταία χρόνια και όσα συνέβησαν στις ευρωεκλογές του 2024 ήταν ηχηρό καμπανάκι αποστασιοποίησης και απογοήτευσης. Φυσικά, η επιδίωξη αυτή ισχύει για όλα τα κόμματα. Ίσως όμως για το ΠΑΣΟΚ (που δεν είναι και κόμμα διαμαρτυρίας) να έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
