Χταπόδι με σύκα: Μια για πολλούς άγνωστη και σίγουρα απρόσμενη συνταγή

Μια άλλη σκηνοθεσία για τα μελιστάλαχτα σύκα του Αιγαίου Facebook Twitter
Νωπά σύκα από την περιοχή του Ναυπλίου. Φωτ.: Νίκος Γ. Μαστροπαύλος/Eudemonia.gr
0


ΕΙΜΑΣΤΕ ΤΥΧΕΡΟΙ ΠΟΥ ΜΑΣ ΔΙΔΑΞΑΝ
πατριδογνωσία οι μεγάλοι ποιητές και οι ολιγογράμματοι παππούδες μας. Ο Οδυσσέας Ελύτης, ως «Mικρός ναυτίλος», μας προτρέπει «Μυρίσαι το άριστον» και μας πείθει ότι «όπου υπάρχουν συκιές υπάρχει Ελλάδα». Κάτω από αυτές τις συκιές έχει παρέλθει ένα ικανό μέρος της ζωής του πάππου του Χριστόφορου, να ανασκάπτει το χώμα πάνω από τις ρίζες τους (μια φορά η τσάπα έμπλεξε στο κλαδί και όταν απελευθερώθηκε τον χτύπησε στο μάτι και έχασε μέρος του φωτός του), να τις κλαδεύει, να τις «γλοθιάζει» – να κρεμά, δηλαδή, περασμένα σε σπάγκο, και πιο πρωτόγονα σε ξερό κλαδάκι, αρσενικά σύκα στο δέντρο, για να επικονιάσουν τα θηλυκά με ένα περίπου ερωτικό σμίξιμο, για να εκκρίνουν το μέλι τους και να γίνουν μελιστάλαχτα φρούτα, αυτά τα πρωτοφανίστικα που έφερνε με καμάρι στο σπίτι μέσα στο δεμένο στις τέσσερις άκρες, μεγάλο κόκκινο μαντίλι του. Οι συκιές, όπως και όλα τα ασκημένα στην επιμονή μικρά και μεγάλα φυτά, είναι σύμβολο της γενναιότητας αλλά και της γλυκύτητας του Αιγαίου.

Ο συνταξιδιώτης στα ταξίδια της ευδαιμονίας μας, Κώστας Φωτεινόπουλος, μας αποκάλυψε ότι στα «δύστυχα χώματα» των μικρών στεριών του Αιγαίου μέσα στην απέραντη θάλασσα παίζεται «το δράμα της ποιότητας». Και η πλέον δραματική απ’ όλες η παράσταση των συκιών, έτσι όπως τείνουν ικετευτικά, σαν σηκωμένα χέρια τα κλαδιά τους προς τη δρόσο του ουρανού, σε έναν τελετουργικό χορό-προσπάθεια να πάρουν δύναμη και να δέσουν αξιοζήλευτο καρπό, περίπου με μεταφυσικό, σχεδόν αλχημιστικό τρόπο. Όπως οι πεταλίδες ή τα θαλάσσια σαλιγκάρια αγωνίζονται κάθε ώρα και στιγμή να κρατηθούν ακλόνητα στην κατάλληλη θέση απέναντι στο κύμα που τα μάχεται αλλά και τα θρέφει, μετατρέποντας την άσκηση και την αγωνία της επιβίωσης σε νοστιμιά, έτσι και τα σύκα μετουσιώνουν την ελάχιστη δροσιά του ελληνικού καλοκαιριού (γι’ αυτό προτιμούσαν να τις φυτεύουν πάντα σε χαλικερά χώματα που κρατούν την υγρασία) και τον κόπο του πάππου σε λαχταριστό φρούτο.

Στη μαγειρική μας το χταπόδι περνά μόνο του τη βάσανο της φωτιάς, μόνο με λίγο ελαιόλαδο στον πάτο του τσουκαλιού αρωματισμένο με φύλλα δάφνης και ολόκληρα μπαχάρια, καρυκευμένο με καυτερή πάπρικα, κουρκουμά, κόκκινο, γλυκό πιπέρι και τριμμένο θυμάρι.

«Από το βότσαλο στο φύλλο της συκιάς κι από το φύλλο της συκιάς στο ρόδι, όπως από τον Κούρο στον Ηνίοχο κι από τον Ηνίοχο στην Αθηνά». Ο ποιητής εξακολουθεί να μας συνεπαίρνει. Όπου υπάρχουν συκιές, λίγο πιο πέρα αρχίζουν τα βότσαλα και μετά η Μεσόγειος και μετά το χταπόδι που λικνίζει τα πλοκάμια του στον ενάλιο ρυθμό της. Και κάπου, σ’ ένα πανηγυρικό τραπέζι, συναντώνται το χταπόδι και τα σύκα. Μαγειρεμένο το χταπόδι, μαγειρεμένα και τα λιόκαφτα, ξερά σύκα.

Μια άλλη σκηνοθεσία για τα μελιστάλαχτα σύκα του Αιγαίου Facebook Twitter
Μελιστάλαχτη σύνθεση με νησιώτικα σύκα. Φωτ.: Νίκος Γ. Μαστροπαύλος/Eudemonia.gr

Κρατάει αιώνες, από την αρχαία Αθήνα και πριν, αυτό το «γλεούδι» ή αλλιώς «σνακ». Στη βεντέμα τους τα σύκα περισσεύουν ή ανοίγουν σαν τριαντάφυλλο –«ξεσκαστά» τα λένε– αλλά δεν πάνε χαμένα. Τρώνε και τα πουλιά –κι όμως το φρόντιζαν κι αυτό–, αλλά τα περισσότερα τα έστρωναν στον ήλιο πάνω σε ξερούς θάμνους για να αφυδατωθούν, να τα «φρίξουν» μετά στον φούρνο και μετά να τα στιβάσουν στον πιθιακό, μαζί με φύλλα λεμονιάς, ραντισμένα με θάλασσα για να νοστιμίσουν και να συντηρηθούν όλο τον χειμώνα. Έτσι εξασφαλίσαμε κι εμείς τα ξερά σύκα για να κάνουμε τα ταιριάσματα με το χταπόδι (που κι αυτό μπορεί να έχει περάσει λίγο από τη βάσανο του καυτού ήλιου) και άλλα λιαστά κηπευτικά, όπως οι ντομάτες, και «αλαρμιστά», όπως τα μπουμπούκια κάππαρης.

Στη μαγειρική μας το χταπόδι περνά μόνο του τη βάσανο της φωτιάς, μόνο με λίγο ελαιόλαδο στον πάτο του τσουκαλιού αρωματισμένο με φύλλα δάφνης και ολόκληρα μπαχάρια, καρυκευμένο με καυτερή πάπρικα, κουρκουμά, κόκκινο, γλυκό πιπέρι και τριμμένο θυμάρι. Σε μια ώρα θα έχει κατακλυστεί από τους χυμούς του και θα βράζει μέσα σε αυτούς, αφού έχει σβηστεί με ξίδι από κρασί και έχουν ενσωματωθεί στο φαγητό στο τέλος, μέσα στην παχύρευστη και πικάντικη σάλτσα, τα σύκα, οι ντομάτες και η κάππαρη.

Μια άλλη σκηνοθεσία για τα μελιστάλαχτα σύκα του Αιγαίου Facebook Twitter
Χταπόδι με ξερά σύκα, λιαστές ντομάτες και κάπαρη. Φωτ.: Νίκος Γ. Μαστροπαύλος/Eudemonia.gr

Το χταπόδι από τη φύση του ήταν το πρώτο ψάρεμα αξιώσεων για τους πρώτους ανθρώπους που πλησίασαν με εξερευνητική περιέργεια την ακρογιαλιά. Αλλά, πριν μπουν στη θάλασσα για να αρπάξουν με γυμνά χέρια το χταπόδι που έτυχε να δουν, δοκίμασαν πιο αχολόσκαστες νόστιμες μπουκιές, χωρίς καν να βρέξουν τα πόδια τους. Οι πεταλίδες χαϊδεύουν τον ουρανίσκο ως έχουν, ωμές, αρκεί να τις αποκολλήσεις με ένα χτύπημα με βότσαλο από τον βράχο και να αφαιρέσεις το σώμα της μιας με το όστρακο της άλλης. Πριν, όμως, οι πρώτοι άνθρωποι θα πέρασαν από τις συκιές για να τρυγήσουν ώριμα σύκα και, καθώς θα περνούσαν από τη ζώνη του χειμερίου κύματος, προσεγγίζοντας τη βραχώδη ακτή με τις πεταλίδες, θα διάνθισαν το πρώτο πιάτο του τροφοσυλλέκτη ανθρώπου με τα μαζεμένα την προηγούμενη άνοιξη και συντηρημένα στην προσομοίωση της θάλασσας, την άλμη. Πραγματικές, φυσικές, ελληνικές γεύσεις.

Μια άλλη σκηνοθεσία για τα μελιστάλαχτα σύκα του Αιγαίου Facebook Twitter
Βασιλικά σύκα με κασιώτικη σιτάκα. Φωτ.: Νίκος Γ. Μαστροπαύλος/Eudemonia.gr

Τέτοιες γεύσεις, συνδεδεμένες τόσο αρμονικά με το τοπίο της Μικρής Πατρίδας, είναι, εν τέλει, ταυτοτικές. Και πολύ περισσότερο ο συνδυασμός τους, ο οποίος μπορεί να σημαίνει μια νέα παράδοση. Είναι θαυμαστό ένας μικρός τόπος να έχει δικό του, καταδικό του, ένα μοναδικό, κρεμώδες τυρί, όπως η κοπανιστή των Κυκλάδων Νήσων. Η κασιώτικη σιτάκα είναι μια χρονοβόρα αλχημεία – το γάλα βράζει και αναδεύεται συνεχώς επί έξι με επτά ώρες, στα παραδοσιακά μητάτα, στη φωτιά από φυσικά ξύλα και καταλήγει σε μια πολύ νόστιμη, ελαφρώς όξινη κρέμα που πατροπαράδοτα τη γεύονταν μαζί με τις κουλούρες ή άρτυζαν με αυτήν τα ζυμαρικά. Υπήρχε μια «υπόγεια» σχέση με τις συκιές –το γάλα τους είναι σε κάποιες περιπτώσεις καταλύτης στην τυροκομία–, αλλά στην περίπτωση της σιτάκας η μακριά κουτάλα με την οποία αναδεύουν το γάλα είναι από ατόφιο «συκοχάλι» που έχει προσαρμοσμένη στην άκρη του μια τούφα φυσικό θυμάρι. Όμως ποτέ δεν συνδύαζαν τη γλυκύτητα των νωπών, άνυδρων σύκων με την έντονη έως και ελαφρώς πικάντικη γεύση του τυριού. Είναι μια νέα απόλαυση –ιδιαιτέρως αν ταιριάζει με το απόσταγμα των σύκων, τη σούμα– που αξίζει να γίνει και νέα παράδοση. Αλλά γι’ αυτό αποφασίζει η ίδια η ζωή.

Γεύση
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι ιδιαίτερες γεύσεις του καλοκαιριού στο Αιγαίο

Γεύση / Σαρδέλες Καλλονής, Φούσκες, Σκίζα. Αυτή είναι η γεύση του Αιγαίου

Οι μένουλες Καρπάθου, το σπινιάλο Καλύμνου, η σκίζα της Μήλου και η μόστρα της Μυκόνου: Από τον ιωδιούχο αφρό του Αιγαίου ως τα μητάτα των Κυκλάδων, η γεύση του καλοκαιριού αποτυπώνεται σε προϊόντα που φέρουν την ιστορία και το φως των νησιών.
ΝΙΚΟΣ Γ. ΜΑΣΤΡΟΠΑΥΛΟΣ
Κολοκυθανθοί: Τα λουλούδια της φτωχής αλλά σοφής κουζίνας

Γεύση / Κολοκυθανθοί: Τα λουλούδια της φτωχής αλλά σοφής κουζίνας

Τα άνθη που είτε βουτιούνται στο κουρκούτι είτε γίνονται τροφαντός ντολμάς κρύβουν φθαρτή ομορφιά και μεγάλη γευστική παράδοση — πολύ πριν ο οδηγός Michelin αναδείξει τάσεις σαν το zero waste και το «από το χωράφι στο τραπέζι».
ΝΙΚΟΣ Γ. ΜΑΣΤΡΟΠΑΥΛΟΣ
Τραπέζι κάτω από την κληματαριά

Γεύση / Τραπέζια κάτω από βαθύσκιωτες κληματαριές. Αυτό είναι το καλοκαίρι

Σκάροι με μπάμιες μαγειρεμένα στον χυμό των ανώριμων σταφυλιών από την κληματαριά της αυλής μας, σκορπιοί μακαρονάδα με ρόγες των ώριμων τσαμπιών, καθώς και αρνάκι κοκκινιστό με γλυκόξινες αγουρίδες. Αυτές είναι οι γεύσεις που αξίζουν τον ίσκιο της κληματαριάς.
ΝΙΚΟΣ Γ. ΜΑΣΤΡΟΠΑΥΛΟΣ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Οι 12 καλύτερες croque-madame στην Αθήνα

Γεύση / Οι 12 καλύτερες croque-madame στην Αθήνα

Σε ζύμη σφολιάτας, με ψωμί μπριός ή σάντο, με ελληνικά τυριά ή μικρά δημιουργικά twists: το ζεστό σάντουιτς με το αυγό σερβίρεται στην Αθήνα σε διάφορες εκδοχές, διατηρώντας όμως πάντα κάτι από τη γαλλική του καταγωγή.
ΛΙΝΑ ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ
Δήμος Σαμουράκης: «Η Στοκχόλμη έχει 12 μισελενάτα εστιατόρια. Η Αθήνα 16»

Γεύση / Δήμος Σαμουράκης: «Η Στοκχόλμη έχει 12 μισελενάτα εστιατόρια. Η Αθήνα 16»

Από τις κουζίνες που δούλεψε μικρός μέχρι το δικό του see|ds στα Ιλίσια, ο ταλαντούχος σεφ ακολούθησε μια διαδρομή 23 χρόνων που τον οδήγησε στο πρώτο αστέρι Michelin. Με αφορμή αυτή τη σημαντική διάκριση, μιλά για την επαγγελματική του πορεία, την εξέλιξη της αθηναϊκής γαστρονομίας, το fine dining, αλλά και για το είδος εστιατορίου που, κατά τη γνώμη του, δεν λείπει καθόλου από την Αθήνα.
M. HULOT
Το NOLAN μετακομίζει, αλλάζει σεφ και ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο

Πολιτισμός / Το NOLAN μετακομίζει, αλλάζει σεφ και ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο

Δέκα χρόνια μετά την πρώτη του εμφάνιση στην αθηναϊκή γαστρονομική σκηνή, το NOLAN ετοιμάζεται να εγκατασταθεί σε νέα διεύθυνση, στην οδό Κολοκοτρώνη 11, και να υποδεχτεί τον νέο Executive Chef του, John Skotidas.
THE LIFO TEAM
Μόλις άνοιξε το tavernaki και είναι μαγαζάρα

Γεύση / Από το αυγολέμονο στο miso, ένα tavernaki δρόμος

Κουνουπίδι γιαχνί με κόκκινο κάρι, μακαρόνια με κιμά από πάπια ωρίμανσης, τηγανητή φέτα με την τεχνική του spring roll: Ο σεφ Άνταμ Κοντοβάς, στο νέο του μαγαζί στο Κολωνάκι, ενώνει τα πιάτα της ελληνικής ταβέρνας με τις γεύσεις της ασιατικής παράδοσης.
ΛΙΝΑ ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ
Η Νάξος στρώνει το παραδοσιακό τραπέζι του μέλλοντός μας

Γεύση / Τις πατάτες με τ' αυγά τις λένε «παταταύγουλα» στη Νάξο

Πατάτες με αυγά ποσέ, ψιλοκομμένο ζαμπόνι και τριμμένο ναξιώτικο «αρσενικό» και ραβιόλι από βρασμένες σε νερό λεπτές φέτες πατάτας, γεμισμένο με πουρέ, μαζί με τσιπς από τη φλούδα της: μια ταπεινή πρώτη ύλη, με τους κατάλληλους συνδυασμούς, δίνει απολαυστικά πιάτα.
ΝΙΚΟΣ Γ. ΜΑΣΤΡΟΠΑΥΛΟΣ
ΕΠΕΞ Μόσφιλα, γκόρτσα και τζίτζιφα: Οι ξεχασμένοι καρποί της ελληνικής εξοχής

Nothing Days / Μόσφιλα, γκόρτσα και τζίτζιφα: Οι ξεχασμένοι καρποί της ελληνικής εξοχής

Πριν από τα εξωτικά φρούτα και τα ομοιόμορφα προϊόντα των σύγχρονων μανάβικων, υπήρχαν οι καρποί που μάζευαν οι άνθρωποι από τα άγρια δέντρα, κι έφτιαχναν μαρμελάδες, πετιμέζια και γλυκά. Τρεις από αυτούς, σχεδόν ξεχασμένοι σήμερα, αφηγούνται μια ολόκληρη ιστορία γεύσεων και εποχικότητας που κινδυνεύουμε να χάσουμε.
M. HULOT
ΒΡΑΒΕΙΑ MICHELIN ΑΣΤΕΡΙΑ MICHELIN ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΑ

Γεύση / Βραβεία Michelin: Νέες διακρίσεις για την Αθήνα και ντεμπούτο για Θεσσαλονίκη και Σαντορίνη

Η έκδοση του Οδηγού MICHELIN για το 2027 διευρύνει για πρώτη φορά την παρουσία του στην Ελλάδα πέρα από την Αθήνα, εντάσσοντας τη Θεσσαλονίκη και τη Σαντορίνη και σχεδόν διπλασιάζοντας τον αριθμό των εστιατορίων που περιλαμβάνει
THE LIFO TEAM
Κάτι ήξεραν οι παππούδες μας: 10 νεο-καφενεία της Αθήνας για να σμίξουμε όπως παλιά / Στους νεο-καφενέδες ρακές και μπραντς να μας κερνάς: 10 στέκια που μας φέρνουν πιο κοντά

Γεύση / Σ' αυτούς τους 10 νεο-καφενέδες, ρακές και brunch να μας κερνάς

Στα σύγχρονα καφενεία, πίνουμε ελληνικό καφέ το πρωί και κοκτέιλ το βράδυ, μοιραζόμαστε μια ρακή ή ένα μπουκάλι κρασί, παραδοσιακούς μεζέδες ή ένα ψαγμένο πιάτο και ξαναβρίσκουμε κάτι που έχουμε ξεχάσει: τη χαρα τού να καθόμαστε γύρω από ένα τραπέζι απλώς για να τα πούμε.
ΛΙΝΑ ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ
Άντριου Νίδερ: «Βρετανικά σούπερ μάρκετ έχουν πλέον τα δικά τους ασύρτικα»

Το κρασί με απλά λόγια / Άντριου Νίδερ: «Βρετανικά σούπερ μάρκετ έχουν πλέον τα δικά τους ασύρτικα»

Ο Βρετανός δημοσιογράφος και συγγραφέας εξηγεί τι σημαίνει σήμερα «βιώσιμο κρασί» και μιλά για τις αλλαγές που φέρνει η κλιματική κρίση στον χάρτη των ευρωπαϊκών κρασιών, τον ρόλο των κριτικών και των βαθμολογιών, αλλά και τη θέση του ελληνικού κρασιού στη διεθνή σκηνή.
ΥΡΩ ΚΟΛΙΑΚΟΥΔΑΚΗ | ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ