ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΘΗΤΕΙΑΣ, ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ βρήκε έναν απροσδόκητο αντίπαλο, την ακαδημαϊκή κοινότητα των Ηνωμένων Πολιτειών. Τα αμερικανικά πανεπιστήμια, ιστορικά προπύργια διαλόγου, έρευνας και φιλελεύθερης σκέψης, βρέθηκαν πολλές φορές στο επίκεντρο των επιθέσεων του σημερινού Πλανητάρχη, σε μια μάχη που, όπως φαίνεται, εξελίσσεται σε πολιτισμικό και ιδεολογικό πόλεμο. Το τελευταίο διάστημα ειδικότερα υπάρχει μια κλιμάκωση της έντασης, με την κυβέρνηση να επιχειρεί να περιορίσει την επιρροή τους μέσω πολιτικών όπως ο περιορισμός της εισόδου διεθνών φοιτητών, η απειλή διακοπής της ομοσπονδιακής χρηματοδότησης και η άρση του προγράμματος ανταλλαγής φοιτητών, αλλά και με αλλαγές στη διοικητική δομή της ηγεσίας τους, ώστε να μειωθεί η επιρροή φοιτητών, καθηγητών και διοικητικών στελεχών που είναι «πιο αφοσιωμένοι στον ακτιβισμό παρά στην ακαδημαϊκή έρευνα».
«Το Χάρβαρντ, το Κολούμπια και άλλα πανεπιστήμια είναι παλαιότερα και πιο σεβαστά από την κυβέρνηση των ΗΠΑ. Θα επιβιώσουν από αυτή την επίθεση, όχι όμως χωρίς να πονέσουν».
Στον πυρήνα της σύγκρουσης βρίσκεται ένα βαθύ πολιτισμικό χάσμα: τα πανεπιστήμια εκπροσωπούν για τον Τραμπ ένα σύστημα που, κατά τη ρητορική του, περιφρονεί τον απλό Αμερικανό, προωθεί μια «παγκοσμιοποιημένη» ατζέντα και διαμορφώνει μια ελίτ αποκομμένη από τις παραδοσιακές αξίες. Στο στόχαστρό του έχουν βρεθεί επίσης και επειδή φιλοξενούν αντιπολεμικά, αντιρατσιστικά και φιλοπαλαιστινιακά κινήματα. Ωστόσο, οι επιθέσεις του Τραμπ αποκαλύπτουν μια επικίνδυνη τάση αυταρχισμού και μια προσπάθεια ελέγχου της σκέψης που προκαλούν ανησυχία, με την πανεπιστημιακή κοινότητα να περνά στην αντεπίθεση με νομικές ενέργειες κατά της κυβέρνησης. Το Χάρβαρντ και το Κολούμπια, δύο από τους πιο εμβληματικούς ακαδημαϊκούς θεσμούς των ΗΠΑ, έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της κριτικής του – τα κατηγορεί για «ιδεολογική λογοκρισία», «αντιαμερικανισμό» και «προώθηση ακροαριστερής ρητορικής».
Στο πλαίσιο αυτό ζήτησα την άποψη του διακεκριμένου καθηγητή Οικονομικών και διευθυντή του Κέντρου για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, Τζέφρι Σακς. Με αφορμή τις πρόσφατες εξελίξεις και την επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία, ο διεθνώς αναγνωρισμένος οικονομολόγος μιλά χωρίς περιστροφές για το τι πραγματικά διακυβεύεται στην αντιπαράθεση για το μέλλον της γνώσης.
— Προσπαθεί ο Τραμπ να ελέγξει τους θεσμούς; Εσείς τι πιστεύετε;
Ναι, η προσπάθεια κατάληψης των πανεπιστημίων είναι σαφής. Δεν θα πετύχει τελικά. Το Χάρβαρντ, το Κολούμπια και άλλα πανεπιστήμια είναι παλαιότερα και πιο σεβαστά από την κυβέρνηση των ΗΠΑ. Θα επιβιώσουν από αυτή την επίθεση, όχι όμως χωρίς να πονέσουν.
— Ποιος είναι ο στόχος της κυβέρνησης Τραμπ για τα πανεπιστήμια; Πολλοί πιστεύουν ότι δεν είναι η μεταρρύθμιση αλλά η διάλυση της ελίτ της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.
Μπορούμε να σκεφτούμε αυτά τα γεγονότα ως την «πολιτιστική επανάσταση» της Αμερικής, μια επίθεση κατά των πολιτικών εχθρών του Τραμπ και των θεσμών της κοινωνίας των πολιτών, με το ίδιο είδος καταστροφής που έπληξε την Κίνα τη δεκαετία του 1960 και που στην πραγματικότητα πήγε πίσω τη χώρα μία ολόκληρη γενιά.
— Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα στοχοποιήσει τα πανεπιστήμια ως εκκολαπτήριο αριστερής ιδεολογίας. Τι συμπέρασμα βγάζετε από αυτό;
Ο Τραμπ περικόπτει τα κονδύλια για την έρευνα στην επιστήμη, την ιατρική και σε αμέτρητους άλλους τομείς. Αυτή η καταστροφική προσέγγιση του βασικού επιστημονικού και τεχνολογικού μοντέλου Research & Development έχει ελάχιστη σχέση με την «αριστερή ιδεολογία» – η σύνδεση αυτή υπάρχει μόνο στη φλογερή φαντασία των υπευθύνων αυτής της παράλογης και τραγικής πολιτικής. Υπάρχει, βέβαια, και μια προσπάθεια καταστολής και συντριβής εκ μέρους της κυβέρνησης των διαμαρτυριών κατά της πολιτικής της, π.χ. για τη συνενοχή των ΗΠΑ όσον αφορά τα εγκλήματα πολέμου του Ισραήλ.
— Αν τα πιο ισχυρά πανεπιστήμια της Αμερικής μπορούν να απειληθούν με ιδεολογική συμμόρφωση, τι ελπίδα υπάρχει για τα υπόλοιπα;
Βρισκόμαστε σε μια περίοδο προσωποπαγούς διακυβέρνησης, κατά την οποία ο Τραμπ κυβερνά με εκτελεστικά διατάγματα, κηρύσσοντας κάθε μέρα και από μια «έκτακτη ανάγκη». Αυτό το είδος διακυβέρνησης είναι αντίθετο με τους θεσμούς μας και το Σύνταγμα, δεν θα πετύχει. Η κοινή γνώμη αντιτάσσεται σε αυτό. Η δημοτικότητα του Τραμπ είναι αρνητική (περισσότερες αποδοκιμασίες από εγκρίσεις) και πέφτει. Ωστόσο, η κυβέρνησή του μπορεί σίγουρα να προκαλέσει σημαντική ζημιά προτού σταματήσουν αυτές οι πολιτικές. Μέχρι στιγμής, το Κογκρέσο είναι αδρανές, τουλάχιστον το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Έχουν εγκαταλείψει τα συνταγματικά τους καθήκοντα, τουλάχιστον προς το παρόν. Τα δικαστήρια αρχίζουν να καταργούν πολλά από τα διατάγματα «έκτακτης ανάγκης», αλλά ο Τραμπ φαίνεται να αγνοεί τις δικαστικές αποφάσεις. Η κατάσταση είναι εξαιρετικά ρευστή.
— Πώς βλέπετε την επόμενη μέρα; Στάχτες ή αναγέννηση;
Και τα δύο. Θα υπάρξει βραχυπρόθεσμο κόστος και μακροπρόθεσμη ανάκαμψη. Είναι βέβαια δύσκολο να διακρίνουμε πόσο βαθιά και παρατεταμένη θα είναι η ζημιά. Το χρηματιστήριο πέφτει. Ορισμένα μέλη του Κογκρέσου μιλούν. Οι πολίτες είναι εναντίον των πολιτικών. Τα δικαστήρια αρχίζουν να εφαρμόζουν τον νόμο. Ωστόσο, η κυβέρνηση συνεχίζει την τακτική των έκτακτων διαταγμάτων, έχοντας με το μέρος της πολλούς ένθερμους υποστηρικτές του Τραμπ, που όμως αποτελούν μειοψηφία.
