Τα μηνύματα μίσους στο TikTok και η βία ως μέσο έκφρασης

Τα μηνύματα μίσους στο TikTok και η βία ως μέσο έκφρασης Facebook Twitter
Η κανονικοποίηση των βίαιων συμπεριφορών στην καθημερινότητά μας και η μη ξεκάθαρη καταδίκη τους αποτελούν ένα αρνητικό παράδειγμα προς μίμηση. Εικονογράφηση: bianka/ LIFO
0


— Τελευταία βλέπουμε ολοένα περισσότερα, αλλά και πιο άγρια, περιστατικά νεανικής παραβατικότητας. Πώς το εξηγείτε;
Η αλήθεια είναι πως παρατηρούμε μια τάση πανευρωπαϊκά, ειδικά μετά την πανδημία. Θα ήταν δυνατό να κάνουμε διάφορες υποθέσεις για τους μηχανισμούς οι οποίοι μπορεί να συνέβαλαν στην εκδήλωση των φαινομένων αυτών. Σίγουρα η μη παρουσία των παιδιών στο σχολείο, το οποίο αποτελεί και χώρο κοινωνικής μάθησης, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Το σχολείο αποτελεί και ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης αντικοινωνικών συμπεριφορών, καταφύγιο παιδιών που υποφέρουν αλλά και μηχανισμό, πολλές φορές, ανίχνευσης της ενδο-οικογενειακής βίας.

Στην αρχή της πανδημίας έπρεπε η παγκόσμια κοινότητα να λάβει τα απαραίτητα μέτρα για να προστατεύσει τον πληθυσμό απέναντι σε έναν εχθρό για τον οποίο δεν γνωρίζαμε πολλά στοιχεία. Η καραντίνα, ο φόβος και η γενικότερη αβεβαιότητα σίγουρα επηρεάζουν ενήλικες και ανηλίκους. Είναι σημαντικό να τονίσουμε ωστόσο ότι η εγκληματικότητα αλλά και η ανήλικη παραβατικότητα αποτελούν στοιχεία κοινωνικής παθογένειας. Οι παθογένειες αυτές δεν μπορούν να αναλυθούν, λαμβάνοντας υπόψη μόνο ένα στοιχείο των τελευταίων ετών. Μια κατάσταση προϋπάρχει και παρουσιάζονται οι κατάλληλες συνθήκες ώστε να εκδηλωθεί.

Η καραντίνα, ο φόβος και η γενικότερη αβεβαιότητα σίγουρα επηρεάζουν ενήλικες και ανηλίκους. Είναι σημαντικό να τονίσουμε ωστόσο ότι η εγκληματικότητα αλλά και η ανήλικη παραβατικότητα αποτελούν στοιχεία κοινωνικής παθογένειας.

— Ποιοι είναι οι λόγοι, λοιπόν, αυτού του φαινομένου;
Θα πρέπει να σκεφτούμε κάποιους παράγοντες κινδύνου προκειμένου να αναλύσουμε το σημερινό φαινόμενο (οι παράγοντες κινδύνου αφορούν μεταβλητές που σχετίζονται με την εκδήλωση παραβατικής συμπεριφοράς και αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισής της). Καταρχάς, απαιτείται να δούμε τον βαθμό δέσμευσης των σημερινών νέων με τις δραστηριότητες και τη σχολική ζωή, καθώς και τη λειτουργικότητα των παιδιών στο σχολείο.

portrait
Έλενα Συρμαλή, 
εγκληματολόγος και πρόεδρος του Κέντρου Μελετών Ασφάλειας

Η απεμπλοκή από την εκπαιδευτική διαδικασία συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα επίδοσης εντός της τάξης, με διάφορες κοινωνικές, συναισθηματικές και συμπεριφορικές δυσκολίες και με αντικοινωνική συμπεριφορά. Σε μια εποχή κατάρρευσης των βεβαιοτήτων, η ανασφάλεια και η κρίση ταυτότητας μπορεί να οδηγήσουν στην υιοθέτηση ακόμα και μιας παραβατικής ταυτότητας. Η κανονικοποίηση των βίαιων συμπεριφορών στην καθημερινότητά μας και η μη ξεκάθαρη καταδίκη τους και απομόνωση αυτών των συμπεριφορών αποτελούν ήδη ένα αρνητικό παράδειγμα προς μίμηση.

— Υπάρχουν τρόποι για να αντιμετωπιστεί πραγματικά η ενδοσχολική βία;
Καταρχάς, να σημειώσουμε ότι αυτήν τη στιγμή θα πρέπει να κινητοποιηθούμε άμεσα εμείς οι γονείς, η εκπαιδευτική κοινότητα, οι Αρχές. Να θυμόμαστε ότι όταν ένα περιστατικό εκδηλώνεται μόνο εντός του σχολείου είναι σε πολλές περιπτώσεις ευκολότερα και πιο άμεσα διαχειρίσιμο. Είναι σημαντικό να το καταλάβουμε αυτό, να αναλαμβάνουμε δράση και να διαχειριζόμαστε τέτοια γεγονότα άμεσα. Η παραβατικότητα των ανηλίκων που θα εκδηλωθεί εκτός σχολείου παρουσιάζει πολλά προβλήματα.

Επίσης, θα πρέπει να αντιληφθούμε ότι όταν δεν αντιμετωπίζουμε άμεσα το πρώτο περιστατικό bullying (είτε άμεσο είτε έμμεσο), σύντομα μπορεί να δούμε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο συμπεριφορών. Η έλλειψη επίβλεψης από τον κηδεμόνα αποτελεί παράγοντα κινδύνου, ενώ η αδιαφορία των γονέων και οι ασυνεπείς τρόποι ανατροφής αποτελούν κοινούς παρονομαστές της παραβατικότητας. Θα πρέπει δηλαδή να υπάρχει συνεργασία και εκτίμηση μεταξύ γονέων και σχολείου προκειμένου να βρεθούν λύσεις. Ίσως θα ήταν κρίσιμο να διερευνήσουμε αν και σε τι βαθμό υφίσταται χρήση ουσιών από τους νέους που εκδηλώνουν αυτού του είδους τις συμπεριφορές.

— Ποιες είναι οι ενέργειες που πρέπει να κάνουν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί;  
Το ζήτημα των ειδικών ψυχικής υγείας στα σχολεία δεν αφορά μόνο το ίδιο το σχολείο αλλά και τους γονείς. Οι γονείς θα πρέπει να είναι έτοιμοι να ζητήσουν βοήθεια από τον ψυχολόγο του σχολείου και να μην αντιλαμβάνονται τα όποια προβλήματα συμπεριφοράς του παιδιού τους ως γονεϊκή αποτυχία. Κυρίως η αποτελεσματική διαχείριση της τάξης είναι το κλειδί για την ενίσχυση της δέσμευσης των μαθητών και των θετικών συμπεριφορών. Οι αποτελεσματικοί δάσκαλοι χτίζουν περιβάλλοντα όπου τα κίνητρα είναι υψηλά και η υποστήριξη από συνομηλίκους αποτρέπει την απομόνωση και τον εκφοβισμό.

Συχνά η εκδήλωση παραβατικής συμπεριφοράς συσχετίζεται με τον συγχρωτισμό και την ένταξη σε ομάδες παραβατικών συνομηλίκων. Τα παιδιά που στερούνται υγιούς προσκόλλησης στην οικογένεια συχνά προσβλέπουν σε ομάδες συνομηλίκων για κοινωνική αποδοχή. Μελέτες δείχνουν ότι ο υπερβολικός έλεγχος ή η απόρριψη από τους γονείς μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τα παιδιά να βιώνουν αυξημένο άγχος και γενικότερη ανασφάλεια. Η εφηβεία είναι μια εξελικτική περίοδος κατά την οποία πραγματοποιούνται αλλαγές βιολογικής, γνωστικής και κοινωνικο-συναισθηματικής φύσης και μπορεί να εμφανιστούν επικίνδυνες συμπεριφορές. Η θετική κοινωνικοποίηση είναι απαραίτητη για την πρόληψη συμπεριφορών κινδύνου που μπορεί να οδηγήσουν σε αντικοινωνικές πρακτικές

— Ένα μεγάλο θέμα είναι ότι οι νεαροί μαθητές χρησιμοποιούν το TikTok και το Instagram για να δείξουν τις βιαιοπραγίες τους σε βάρος συνομηλίκων τους. Τι πιστεύετε;
Ο τρόπος ζωής των σημερινών νέων χαρακτηρίζεται από μια συνεχή συνένωση φυσικών και ψηφιακών περιβαλλόντων. Ένα μεγάλο ποσοστό των νέων στην Ε.Ε. εμπλέκεται σε κάποια μορφή εγκλήματος στον κυβερνοχώρο, χωρίς να γνωρίζει ή να συνειδητοποιεί πολλές φορές ότι διαπράττει ουσιαστικά κάποιο πραγματικό έγκλημα. Ούτως ή άλλως, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι δυνατό να διευκολύνουν την «παραδοσιακή (offline) παραβατική συμπεριφορά».

Ορισμένες μελέτες αναφέρουν ότι τα μέλη συμμοριών χρησιμοποιούν συχνά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να αλληλεπιδρούν με άλλα μέλη συμμοριών. Σε πολλές περιπτώσεις η βίαιη, παραβατική συμπεριφορά αναπαράγεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για την ικανοποίηση κάποιας εσωτερικής ανάγκης επίδειξης ανωτερότητας και κυριαρχίας έναντι των συνομηλίκων. Άλλωστε, η επιθετικότητα και η βία σχετίζονται συχνά με ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά και άσκηση ελέγχου και εξουσίας. 

— Η έξαρση της βίας πιστεύετε ότι διαφέρει ανάλογα με τις γειτονιές και τις εθνικότητες;
Προφανώς το θέμα έχει να κάνει με το πλαίσιο, την ενσωμάτωση και την γκετοποίηση και όχι με θεωρίες περί αταβιστικών χαρακτηριστικών. Οι βίαιες, εγκληματικές, παραβατικές συμπεριφορές, αποτελούν βιοψυχοκοινωνικά και πολυπαραγοντικά φαινόμενα, όπως και κάθε ανθρώπινη συμπεριφορά. Εμπλέκουν παράγοντες που σχετίζονται με το κοινωνικό πλαίσιο, τα χαρακτηριστικά και τη δυναμική των ομάδων αλλά και τα ατομικά χαρακτηριστικά. Όλοι αυτοί οι παράγοντες αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Αν θέλουμε να εξετάσουμε πώς επωάζεται και πώς εκδηλώνεται η βία, δεν αρκεί να εξετάσουμε απλώς έναν παράγοντα.

Και φυσικά θα πρέπει να σκεφτόμαστε σε κάθε περίπτωση το κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο εκδηλώνεται κάθε συμπεριφορά. Η έξαρση της βίας εκφράζει μια κοινωνική παθογένεια. Αν θέλουμε να προτείνουμε λύσεις, θα πρέπει να θυμόμαστε πάντα ότι καταρχάς η ανοχή και η αποδοχή της βίας και της παραβατικότητας θα «γεννήσει» περισσότερη βία, ενώ αν μιλήσουμε για πρόληψη, θα πρέπει να αναζητήσουμε βιοψυχοκοινωνικά μοντέλα ανάλυσης και πολιτικών.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

To νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Οπτική Γωνία
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Γιατί έχει αυξηθεί η βία ανάμεσα στους νέους;

Θέματα / Γιατί έχει αυξηθεί η βία ανάμεσα στους νέους;

Η αναπληρώτρια καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Εφηβικής Ιατρικής (ΕΕΕΙ), Άρτεμις Τσίτσικα μιλά στη LiFO για τη νεανική παραβατικότητα, το διαδίκτυο και τις πληγές των παιδιών-θυμάτων.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Οι προκλήσεις του Covid-19 για τους νέους. Ο εθισμός στο διαδίκτυο, το σεξ και οι επιπτώσεις από τα κλειστά σχολεία

Υγεία & Σώμα / Απομόνωση, εθισμός στο διαδίκτυο και την πορνογραφία: Οι συνέπειες της πανδημίας στους νέους

Η αναπληρώτρια καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Εφηβικής Ιατρικής, Άρτεμις Τσίτσικα σχολιάζει της επιπτώσεις της πανδημίας στους νέους.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Explainer: Από τι υλικό είναι φτιαγμένο ένα παιδί που βιάζει άλλα παιδιά;

Εxplainer / Explainer: Από τι υλικό είναι φτιαγμένο ένα παιδί που βιάζει άλλα παιδιά;

Τι μπορεί να οδηγήσει έναν ανήλικο σε πραγματικές θηριωδίες, που αντιμετωπίζονται ως «πλάκα» ή φάση που «στράβωσε»; Οι παράγοντες και μερικές απαντήσεις -σε ενοχλητικά ερωτήματα- από τον Βαγγέλη Κοσμάτο, ψυχολόγο - Υπεύθυνο Επιστημονικού Έργου Συμμαχίας των Φύλων (Gender Alliance Initiative)
ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΥ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η Νέα Δημοκρατία και οι δύο επιστροφές που θέλει

Ρεπορτάζ / Η Νέα Δημοκρατία και οι δύο επιστροφές που θέλει

Κάποιοι ελπίζουν στην επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα και άλλοι ζητάνε την επιστροφή του Γρηγόρη Δημητριάδη. Οι πληροφορίες της LiFO επιβεβαιώνουν τις συζητήσεις για την επιστροφή του Δημητριάδη, αλλά στο κόμμα και όχι στο Μαξίμου.
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ
Μετανάστες, ΜΚΟ και δικαιώματα στο στόχαστρο – η κυβέρνηση νομοθετεί τον αποκλεισμό

Οπτική Γωνία / Μετανάστες, ΜΚΟ και δικαιώματα στο στόχαστρο – η κυβέρνηση νομοθετεί τον αποκλεισμό

Η κυβέρνηση σκληραίνει ακόμα περισσότερο την αντιμεταναστευτική της πολιτική, στοχοποιώντας επιπλέον ξανά τις ΜΚΟ, ευτυχώς όμως όχι χωρίς «αντίλογο», παρά την απουσία ικανής αντιπολίτευσης και σε αυτό το πεδίο. 
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
«Με απειλούν από τις ΗΠΑ επειδή λέω “Free Palestine”»

Οπτική Γωνία / «Δέχομαι απειλές από τις ΗΠΑ επειδή λέω “Free Palestine”»

Η Ιωάννα Αλυγιζάκη μιλά για το γράμμα που έλαβε στο μαγαζί της στα Χανιά ενώ ο πρώην πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών Μίνος Μωυσής σχολιάζει τις συνέπειες του περιστατικού και περιγράφει την ανησυχία του για τη μισαλλοδοξία στην Ελλάδα. 
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Δυο καράβια των παιδικών χρόνων

Οπτική Γωνία / Η αριστοκρατική Μαριλένα και η τραχιά Μυρτιδιώτισσα όργωσαν τις ελληνικές θάλασσες, αφήνοντας το στίγμα τους

Βίος και πολιτεία δυο καραβιών που έγραψαν τη δική τους ξεχωριστή ιστορία στα όχι άγνωστα αλλά και όχι πάντοτε ήρεμα νερά της Ελλάδας.
ΝΙΚΟΛΑΣ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗΣ
«Η μόνη καλλιέργεια που σώθηκε είναι της καταναλωτικής πλάνης»

Ρεπορτάζ / «Η μόνη καλλιέργεια που σώθηκε είναι της καταναλωτικής πλάνης»

Ο συγγραφέας Γιάννης Μακριδάκης, που ζει στη Χίο και καλλιεργεί εκεί ο ίδιος τη δική του γη, περιγράφει στη LiFo την καθημερινότητα, που έχει αλλάξει ριζικά μετά τις φωτιές, και την προσπάθεια των κατοίκων να σταθούν ξανά στα πόδια τους.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
Θα λήξει τον πόλεμο στην Ουκρανία ο Τραμπ και με ποιους όρους;

Βασιλική Σιούτη / Θα λήξει τον πόλεμο στην Ουκρανία ο Τραμπ και με ποιους όρους;

Πώς θα τελειώσει ο πόλεμος στην Ουκρανία και πόσο κοντά βρισκόμαστε σε αυτό το τέλος; Τραμπ και Πούτιν μοιάζουν αποφασισμένοι, αλλά ο Ζελένσκι και οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν βιάζονται.
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ
Μαζωνάκης: Το χρονικό μιας (ακόμα) διαπόμπευσης

Οπτική Γωνία / Μαζωνάκης: Το χρονικό μιας (ακόμα) διαπόμπευσης

Αν έβγαζε κάποιος ένα συμπέρασμα από τον χειρισμό της υπόθεσης αυτής, θα έλεγε πως «όλα ήταν ένα λάθος». Ένα λάθος το οποίο πολλοί δεν το βλέπουν ως τέτοιο, καθώς θεωρούν αυτονόητο να μαθαίνουν πληροφορίες για τις ζωές των άλλων, ακόμα και αν αυτές έχουν δυσκολίες και απαιτούν σεβασμό.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΕΛΑΚΗΣ
Για τους «εμπρηστές της Πάτρας»: Ιδεολογικές καταχρήσεις μιας φωτογραφίας

Οπτική Γωνία / Για τους «εμπρηστές της Πάτρας»: Ιδεολογικές καταχρήσεις μιας φωτογραφίας

Από που προκύπτει το αναρχικό, πόσο μάλλον κάποιο «κομμουνιστικό» προφίλ των «εμπρηστών»; Από ένα σκουλαρίκι, την είδηση για το χασίς και τα τσίπουρα, τα ρούχα που είναι αυτά που συναντάς σε πλήθος εικοσάρηδων σε πλατείες και δρόμους της χώρας;
ΝΙΚΟΛΑΣ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗΣ
Υπάρχει όντως λόγος να επιστρέψει ο Τσίπρας;

Οπτική Γωνία / Υπάρχει όντως λόγος να επιστρέψει ο Τσίπρας;

Υπάρχει ανάγκη στην πολιτική ζωή για ένα νέο κόμμα; Υπάρχει κρίσιμος ζωτικός χώρος που δεν έχει εκπροσώπηση; Μπορεί να ξεπεραστούν ή, έστω, να αμβλυνθούν οι έντονα αρνητικές μνήμες από τη διακυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ; Είναι ο Αλέξης Τσίπρας το ιδανικό πρόσωπο;
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΕΛΑΚΗΣ
Σουδάν: Ο ξεχασμένος πόλεμος και τα «παιδιά-πρόσφυγες» που κατηγορούνται ως διακινητές

Οπτική Γωνία / Σουδάν: Η μεγαλύτερη τραγωδία του αιώνα δεν γίνεται ποτέ πρωτοσέλιδο

Οι νεκροί από τις συγκρούσεις, την πείνα και τις επιδημίες υπολογίζεται συνολικά περί το 1 εκατ., και περισσότεροι από τους μισούς εξ αυτών είναι παιδιά. Μια εφιαλτική κατάσταση, που έχει όμως την «ατυχία» να περνά σε δεύτερη ή και τρίτη μοίρα, καθώς ούτε τα ΜΜΕ και τους διεθνείς οργανισμούς φαίνεται να συγκινεί ιδιαίτερα ούτε εντάσσεται εύκολα σε κάποιο πολιτικό αφήγημα ώστε να εμπνεύσει μαζικά κινήματα αλληλεγγύης.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ