Η AHOO DARYAEI, η 22χρονη Ιρανή φοιτήτρια που συνελήφθη όταν έμεινε με τα εσώρουχά της στον περιβάλλοντα χώρο του Πανεπιστημίου Azad στην Τεχεράνη μετά από επίθεση που δέχτηκε από την αστυνομία ηθικής και σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τον αυστηρό ισλαμικό ενδυματολογικό κώδικα, είναι ήδη ένα σύμβολο του αγώνα κατά της καταπίεσης των γυναικών σε θεοκρατικά καθεστώτα και της αστυνόμευσης του γυναικείου σώματος.
Στο βίντεο που κυκλοφόρησε και έγινε viral η γυναίκα φαίνεται να περιφέρεται ημίγυμνη στην πανεπιστημιούπολη, ενώ σε άλλο βίντεο έχει καταγραφεί η βίαιη σύλληψή της. Μέχρι αυτήν τη στιγμή η τύχη της είναι άγνωστη, με τις ιρανικές αρχές να έχουν ανακοινώσει πως πρόκειται για ψυχικά διαταραγμένο άτομο, όπως έχει συμβεί στο παρελθόν και με άλλες γυναίκες που έχουν εναντιωθεί στο καθεστώς.
Πολλά έχουν γραφτεί για το τι πραγματικά μπορεί να προκάλεσε την αντίδραση της γυναίκας, πόσο τυχαίο είναι το περιστατικό τη δεδομένη στιγμή, πόσο σχετίζεται με το πολεμικά τεταμένο κλίμα στη Μέση Ανατολή και ποιοι θα μπορούσαν να επωφεληθούν από αυτό, ωστόσο το γεγονός είναι πραγματικό και η επιδραστικότητά του αδιαφιλονίκητη. Τα stills από το βίντεο ενέπνευσαν σκιτσογράφους σε όλο τον κόσμο και συγκίνησαν εκατομμύρια χρήστες των σόσιαλ που τα αναδημοσίευσαν. Επιπλέον, εκφράστηκε ενδιαφέρον για την τύχη της και έγιναν εκκλήσεις για την απελευθέρωσή της από τη Διεθνή Αμνηστία και άλλες ακτιβιστικές οργανώσεις.
Στη σημερινή εποχή, τα σόσιαλ έχουν πλέον μια δυσθεώρητη δυνατότητα να πολλαπλασιάζουν τη δυναμική του όποιου συμβόλου. Μέσα σε μερικές ώρες, η εικόνα της νεαρής Ahoo Daryaei κατέκλυσε οθόνες και τοίχους στα σόσιαλ, σε ειδησεογραφικά σάιτ και κανάλια.
Μια συγκεκριμένη φωτογραφία που έχει υποστεί χρωματική επεξεργασία παρουσιάζει την 22χρονη Ιρανή έγχρωμη, να κάθεται σε ένα πεζούλι, ενώ το υπόλοιπο φόντο με τους άντρες και τις γυναίκες με τα χιτζάμπ που περπατούν γύρω της ασπρόμαυρο. Αυτή η φωτογραφία διαμοιράστηκε περισσότερο από κάθε άλλη και όχι τυχαία, καθώς αποτυπώνει γλαφυρά την αντίθεση της πράξης αντίστασης που επιχειρεί με το σκοταδιστικό περιβάλλον όπου ζει.
Η Ahoo Daryaei έγινε σύμβολο ελπίδας μέσα σε ένα ζοφερό φονταμενταλιστικό καθεστώς. Είναι το παράδειγμα ανυπακοής απέναντι σε μια θεοκρατία που δεν αντιμετωπίζει τη γυναίκα ως άνθρωπο με ίσα δικαιώματα αλλά ως μια βδελυρή θηλυκότητα και επιβάλλει την απόκρυψη του γυναικείου σώματος και κεφαλιού. Και μόνο η γύμνια μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον που δεν ανέχεται το παραμικρό εκατοστό ακάλυπτου γυναικείου δέρματος σε κοινή θέα, εκτός από το πρόσωπο, συνιστά πράξη αδιανόητης γενναιότητας που ταιριάζει ή σε τρελούς ή ήρωες, ή και στα δύο.
Είναι η μοναξιά μιας γυναίκας που βαδίζει αντίθετα και αψηφά την εξουσία, γνωρίζοντας πως στο τέλος αυτής της παράτολμης διαδρομής την περιμένει βαρύ τίμημα. Αλλά για τα ελάχιστα λεπτά που διαρκεί η βόλτα της στην αυλή του πανεπιστημίου έχει αποκοπεί απ' όλους και απ' όλα, από τη χώρα, την εποχή και τις συνθήκες που γέννησαν την πράξη της, έχει γίνει το σύμβολο της εξέγερσης και βαδίζει ευθεία προς την ελευθερία.
Θα απαιτηθεί χρόνος για να αναδειχτεί η εικόνα της Ιρανής Ahoo Daryaei ένα σύμβολο που θα μείνει στην Ιστορία και θα εμπνεύσει. Ωστόσο, η πράξη της φέρνει στον νου αντίστοιχες γενναίες πράξεις αντίστασης από απλούς μέχρι χθες ανθρώπους που έγιναν σύμβολα σε άλλους αγώνες. Άραγε τι να σκέφτεται κανείς εκείνα τα λίγα δευτερόλεπτα που εναντιώνεται στην εξουσία, κερδίζοντας μια αθανασία που δεν είχε ποτέ φανταστεί; Τι να σκεφτόταν ο August Landmesser, ο στρατιώτης που αρνήθηκε να χαιρετήσει ναζιστικά τον Χίτλερ; Ο άγνωστος διαδηλωτής που στάθηκε απέναντι στα τανκς στην πλατεία Τιεν Αν Μεν στη φοιτητική εξέγερση στο Πεκίνο; Η Jane Rose Kasmir που απάντησε με ένα λουλούδι στις κάννες των όπλων της εθνικής φρουράς στο Πεντάγωνο, κατά τη διάρκεια διαμαρτυρίας εναντίον του πολέμου στο Βιετνάμ; Η Rosa Parks όταν αρνήθηκε να δώσει τη θέση της στο λεωφορείο σε έναν λευκό; Ο Tommie Smith και ο John Carlos, οι δύο Αφροαμερικανοί που σήκωσαν τις γροθιές τους στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μεξικού; Ποιο να είναι εκείνο το συστατικό που οπλίζει έναν καθημερινό κατά τα άλλα άνθρωπο με τέτοιο σθένος και τον ωθεί να κάνει εκείνη την κίνηση που θα αλλάξει την πορεία της Ιστορίας;
Εμβληματικές φωτογραφίες και άνθρωποι-σύμβολα διαχρονικά έδιναν τεράστια ώθηση σε κοινωνικούς αγώνες και διεκδικήσεις, έστω κι αν η ανάδειξη τέτοιων συμβόλων καμιά φορά κρύβει και κινδύνους και μπορεί να στρέψει σε λάθος κατεύθυνση, να οδηγήσει σε διαστρεβλώσεις και να γίνει αντικείμενο προπαγάνδας ή καπήλευσης. Όταν η δύναμη της εικόνας είναι συντριπτική, ελλοχεύουν τέτοιοι κίνδυνοι. Αλλά μπορεί και να εμπνεύσει, να ενθαρρύνει, να δώσει κουράγιο, να παραδειγματίσει.
Στη σημερινή εποχή, τα σόσιαλ έχουν πλέον μια δυσθεώρητη δυνατότητα να πολλαπλασιάζουν τη δυναμική του όποιου συμβόλου. Μέσα σε μερικές ώρες, η εικόνα της νεαρής Ahoo Daryaei κατέκλυσε οθόνες και τοίχους στα σόσιαλ, σε ειδησεογραφικά σάιτ και κανάλια. Απέκτησε ακόμα και διαστάσεις σύμφωνα με τις προκαταλήψεις, τις προσδοκίες και τις ιδεολογικές αγκυλώσεις του καθενός.
Έτσι, είδαμε σκίτσα που παρουσίαζαν την Ιρανή φοιτήτρια με δυτικά χαρακτηριστικά, λες και ήταν μοντέλο, και τις υπόλοιπες Ιρανές με χιτζάμπ και γαμψές μύτες σαν να ήταν μάγισσες, ενώ και οι ίδιες δεν είναι παρά θύματα του ίδιου καθεστώτος. Παρ’ όλα αυτά, καμία προσπάθεια προσαρμογής στα δυτικά δεδομένα δεν μπορεί να καταρρίψει την αρχική δυναμική της εικόνας και το πώς μπορεί να εγγράφεται στη συλλογική μνήμη.
Κι έχει ενδιαφέρον πώς αυτό που εντυπώθηκε περισσότερο στον κόσμο και αυτό που κινητοποίησε περισσότερο είναι η φωτογραφία με την Ιρανή ακουμπισμένη στο πεζούλι και όχι ολόκληρο το βίντεο. Η Σούζαν Σόνταγκ είχε γράψει σε ένα από τα δοκίμιά της: «Η ατέρμονη αναπαράσταση (τηλεόραση, βιντεοσκόπηση, κινηματογράφος) είναι το περιβάλλον μας· όταν όμως πρόκειται για μνήμη, τα βαθύτερα σημάδια τα αφήνει η φωτογραφία. Η μνήμη "καδράρει" και ακινητοποιεί· βασική της μονάδα είναι η μεμονωμένη εικόνα. Σε εποχή υπερφόρτωσης της πληροφόρησης, η φωτογραφία προσφέρει έναν γρήγορο τρόπο για να κατανοήσουμε κάτι και έναν συμπυκνωμένο τύπο για να απομνημονεύσουμε. Η φωτογραφία είναι σαν το παράθεμα, σαν τον αφορισμό ή σαν την παροιμία». («Παρατηρώντας τον πόνο των άλλων», μετάφραση Σεραφείμ Βελέντζας, εκδ. Scripta, 2003)
Από την εποχή που η Σούζαν Σόνταγκ έγραφε αυτές τις γραμμές, η επιπρόσθετη υπερπληροφόρηση λόγω των σόσιαλ, η ταυτόχρονη μαζική αναπαραγωγή και ένα ριζικά διαφορετικό τοπίο στα ΜΜΕ, όπως και οι κίνδυνοι από το AI και τα deepfakes, έχουν δημιουργήσει μια εντελώς νέα πραγματικότητα, ωστόσο η βασική αρχή για τη συμβολική βαρύτητα μιας τέτοιας φωτογραφίας παραμένει.
Μπορεί η πρώτη σκέψη των περισσότερων χρηστών να ήταν κατά πόσο η φωτογραφία της Ahoo Daryaei είναι αληθινή, αλλά ακόμα και στις άπειρες παραλλαγές και αναπαραγωγές της εικόνας της θα παραμείνει για τη συλλογική μνήμη το παράδειγμα ενός ακατάβλητου θάρρους και μιας εκκωφαντικής δήλωσης εναντίωσης απέναντι στο πιο βαθύ σκοτάδι.
