Η απαγωγή και η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο, όπως και οι αμερικανικές δηλώσεις που ακολούθησαν, κατέδειξαν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν θα διστάσει να παραβιάσει την εθνική κυριαρχία οποιασδήποτε χώρας της Λατινικής Αμερικής με το πρόσχημα της απειλής για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ.
Ωστόσο κανείς δεν θα έπρεπε να εκπλήσσεται. Μόλις έναν μήνα πριν, στις 5 Δεκεμβρίου, είχε δημοσιευτεί στον ιστότοπο του Λευκού Οίκου η έκθεση για τη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ (National Security Strategy-NSS), η οποία περιέγραφε με αρκετή ακρίβεια τις βασικές προτεραιότητες και στρατηγικές κατευθύνσεις της διοίκησης του Ντόναλντ Τραμπ για την εθνική ασφάλεια και την εξωτερική πολιτική της χώρας του. Εκεί αναφερόταν ξεκάθαρα ότι πρώτη προτεραιότητα, σύμφωνα με τη νέα στρατηγική του που επαναφέρει το Δόγμα Μονρόε σε μια τραμπική εκδοχή, αποτελεί το Δυτικό Ημισφαίριο. Το δόγμα Μονρόε (Monroe Doctrine) και το Δυτικό Ημισφαίριο (Western Hemisphere) είναι δύο όροι που επαναφέρει η NSS και στους οποίους εστιάζουν οι διεθνείς αναλυτές, ειδικά μετά την παρέμβαση στη Βενεζουέλα, με την οποία μας έδωσε μια ιδέα για το πώς τους εννοεί ο Τραμπ.
Όσα βλέπουμε αυτές τις μέρες στη Βενεζουέλα είναι η έμπρακτη εφαρμογή του Δόγματος Μονρόε στη νέα εκδοχή του Τραμπ («Ντον-ρόε» το αποκάλεσε ο ίδιος), του οποίου η κεντρική ιδέα είναι ότι το Δυτικό Ημισφαίριο στο εξής θα είναι σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ με σαφή στόχο τον απόλυτο έλεγχο και τη συρρίκνωση της οικονομικής παρουσίας της Κίνας.
Το Δόγμα Μονρόε διατυπώθηκε το 1823, όταν πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής είχαν απελευθερωθεί από την Ισπανία, αλλά η κατάσταση παρέμενε εύθραυστη, από τον τότε Αμερικανό Πρόεδρο Τζέιμς Μονρόε και είχε ως βασική αρχή ότι κάθε ξένη (ευρωπαϊκή εννοούσε εκείνη την εποχή) παρέμβαση στο Δυτικό Ημισφαίριο θα θεωρούνταν απειλή για τα συμφέροντα των ΗΠΑ.
Το δόγμα εκείνο επαναδιατυπώνεται τώρα από τη διοίκηση Τραμπ, δίνοντας έμφαση στην αμερικανική ήπειρο, ενώ ως ξένη παρέμβαση και απειλή στην περιοχή σήμερα θεωρεί την κινεζική.
Το Δυτικό Ημισφαίριο, ως γεωπολιτικός όρος, αναφέρεται ουσιαστικά στην αμερικανική ήπειρο (και όχι στη «Δύση» που περιλαμβάνει την Ευρώπη και την Αυστραλία) και χρησιμοποιήθηκε ιστορικά από τις ΗΠΑ για να δηλώσουν ότι πρόκειται για μια ξεχωριστή σφαίρα επιρροής, στην οποία οι ευρωπαϊκές δυνάμεις δεν θα έπρεπε πλέον να παρεμβαίνουν.
Όταν διατυπώθηκε από τον Τζέιμς Μονρόε το συγκεκριμένο δόγμα για την αμερικανική εξωτερική πολιτική, η σημασία του ήταν ότι η Λατινική Αμερική θα ανήκε πλέον στη σφαίρα της επιρροής των ΗΠΑ και ότι οι ευρωπαϊκές αποικιοκρατικές δυνάμεις δεν θα είχαν καμία δουλειά να επεμβαίνουν εκεί.
Σήμερα ο Πρόεδρος Τραμπ επικαλείται αυτό το δόγμα ως βάση της αμερικανικής στρατηγικής για το Δυτικό Ημισφαίριο για να δικαιολογήσει τις ενέργειές του στη Βενεζουέλα, με τις οποίες βάζει σε εφαρμογή όσα περιέγραφε σχετικά λακωνικά το έγγραφο της Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ που δημοσιεύτηκε πριν από έναν μήνα, με ρητή αναφορά στο ανανεωμένο Δόγμα Μονρόε.
Μόνο που αυτό δεν στρέφεται κατά των Ευρωπαίων αποικιοκρατών όπως το 1823 αλλά εναντίον οποιουδήποτε βλέπει ως απειλή για τον έλεγχο της περιοχής (όπως η Κίνα), καθώς και εναντίον ηγετών της Λατινικής Αμερικής που θεωρεί εχθρικούς και μη συνεργάσιμους (όπως ο Μαδούρο).
Σύμφωνα με τη στρατηγική ανάλυση του Τραμπ, κάποιες χώρες του Δυτικού Ημισφαιρίου έχουν καταστεί ευάλωτες στην κινέζικη επιρροή και αυτό θεωρεί ότι απειλεί την αμερικανική ισχύ. Γι’ αυτό, προκειμένου να προστατεύσει τα αμερικανικά συμφέροντα –έτσι το παρουσιάζει– πρέπει να διώξει την κινεζική παρουσία από το Δυτικό Ημισφαίριο, συνδέοντας τη στρατηγική αυτή με την πάταξη της διακίνησης ναρκωτικών και μεταναστών.
«Η απειλή κατάληψης της Διώρυγας του Παναμά, η στήριξη της φιλοτραμπικής κυβέρνησης της Αργεντινής και η προσπάθεια αλλαγής καθεστώτος στη Βενεζουέλα εντάσσονται σε μια πολιτική “roll back” της κινεζικής επιρροής», ανέφερε σε άρθρο του στα «Νέα» τον προηγούμενο μήνα ο καθηγητής Στρατηγικής Αθανάσιος Πλατιάς, σχολιάζοντας τη νέα Στρατηγική Τραμπ, η οποία ανέδειξε τις προτεραιότητες και τη γεωγραφική εστίαση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, που τώρα βλέπουμε να εφαρμόζεται στην πράξη.
Σύμφωνα με ανάλυση της αρμόδιας υπηρεσίας του Ευρωκοινοβουλίου για την έκθεση της Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ του Δεκεμβρίου 2025, αυτή συνιστά μια θεμελιώδη ρήξη με την εκτίμηση των προηγούμενων αμερικανικών κυβερνήσεων μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ότι η μόνιμη παγκόσμια κυριαρχία των ΗΠΑ εξυπηρετεί το αμερικανικό εθνικό συμφέρον. «Αντ’ αυτού, η NSS του 2025 επιδιώκει να ευθυγραμμίσει την αντιλαμβανόμενη υπερεπέκταση των ΗΠΑ στο παρελθόν με έναν στενότερο ορισμό του αμερικανικού εθνικού συμφέροντος και να εξαλείψει τα “παγκόσμια βάρη” που, σύμφωνα με το έγγραφο, δεν συνδέονται με το εθνικό συμφέρον των ΗΠΑ και έχουν απομυζήσει αμερικανικούς πόρους.
Ωστόσο, αυτή η στρατηγική αναπροσαρμογή δεν φαίνεται να ισοδυναμεί με απομονωτισμό αλλά μάλλον στοχεύει στο να επιτρέψει στις ΗΠΑ να διατηρήσουν τον πρωτεύοντα οικονομικό και στρατιωτικό ρόλο τους στον κόσμο, καθώς και να προβαίνουν σε μονομερείς οικονομικές ή στρατιωτικές ενέργειες για την προάσπιση του εθνικού τους συμφέροντος».
Η ανάλυση των υπηρεσιών του Ευρωκοινοβουλίου πριν από μερικές μέρες, παρότι δεν απασχόλησε ιδιαίτερα, επισήμανε εύστοχα ότι η «προδιάθεση μη παρέμβασης», την οποία η NSS αναφέρει ως βασική αμερικανική αρχή, ενδέχεται να απαιτεί ευέλικτη ερμηνεία, προκειμένου να συνδυαστεί με τις προτάσεις για αμερικανική παρέμβαση ιδίως για την Ασία, την Ευρώπη και το «Δυτικό Ημισφαίριο».
Η ευρωπαϊκή ανάλυση αναφέρεται σε ένα Συμπλήρωμα Τραμπ (Trump Corollary) στο Δόγμα Μονρόε του 1823 με στόχο την αποκατάσταση της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας στην περιοχή, αναβιώνοντας, κατ’ αυτόν τον τρόπο, την «αυλή των ΗΠΑ» ως προνομιακή σφαίρα ενδιαφέροντος. Η NSS, επισημαίνει, περιγράφει την πρόθεση των ΗΠΑ να στερήσουν από τους ανταγωνιστές τους τη δυνατότητα ανάπτυξης δυνάμεων στην περιοχή και τον έλεγχο στρατηγικά ζωτικών περιουσιακών στοιχείων. Ως εκ τούτου, ανακοινώνει ότι οι ΗΠΑ θα επανεξετάσουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή με στοχευμένες αναπτύξεις δυνάμεων «για την ασφάλεια των συνόρων και την εξουδετέρωση των καρτέλ ναρκωτικών».
Επιπλέον, η NSS, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή σκοπιά, δηλώνει ότι εξετάζονται στρατηγικές «για τον περιορισμό της εχθρικής εξωτερικής επιρροής και την απομάκρυνση ξένων εταιρειών που κατασκευάζουν υποδομές στην περιοχή». Και «παρότι οι αντίπαλοι δεν κατονομάζονται, η ορολογία που χρησιμοποιείται (παγίδα χρέους, “χαμηλού κόστους” ξένη βοήθεια, δεσμευτικοί όροι) παραπέμπει σαφώς στην Κίνα».
Όσα βλέπουμε, λοιπόν, αυτές τις μέρες στη Βενεζουέλα είναι η έμπρακτη εφαρμογή του Δόγματος Μονρόε στη νέα εκδοχή του Τραμπ («Ντον-ρόε» το αποκάλεσε ο ίδιος), του οποίου η κεντρική ιδέα είναι ότι το Δυτικό Ημισφαίριο στο εξής θα είναι σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ με σαφή στόχο τον απόλυτο έλεγχο και τη συρρίκνωση της οικονομικής παρουσίας της Κίνας, για τον οποίο δεν θα διστάσουν να χρησιμοποιήσουν την στρατιωτική ισχύ και κάθε μέσο, αδιαφορώντας για τη νομιμότητα των ενεργειών τους.
