Η άνοδος της ακροδεξιάς τρομάζει την Ευρώπη

Η άνοδος της ακροδεξιάς τρομάζει την Ευρώπη Facebook Twitter
Tα ακροδεξιά κόμματα πλέον συμμετέχουν στην εκτελεστική εξουσία στην Ιταλία, στην Ουγγαρία, μέχρι πρόσφατα στην Πολωνία και σε κάποιες σκανδιναβικές χώρες, ενώ παλιότερα και στην Ελλάδα. Εικονογράφηση: bianka/ LIFO
0


— Οδεύουμε προς μια ακροδεξιά Ευρώπη; Τι πιστεύετε;
Η άνοδος της άκρας δεξιάς είναι μια τάση που παρατηρείται τις δύο τελευταίες δεκαετίες –αν και με διακυμάνσεις ανά χώρα και εκλογή– στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, με πρόσφατες ενδείξεις σημαντικών εκλογικών επιτυχιών στην Ολλανδία, στη Σλοβακία, στην Πορτογαλία. Είναι μια τάση που ενδυναμώθηκε από τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το 2014 και παρατηρείται σε αρκετές εθνικές εκλογές έκτοτε. Είτε σε κυβερνήσεις συνεργασίας είτε μόνα τους, τα ακροδεξιά κόμματα πλέον συμμετέχουν στην εκτελεστική εξουσία στην Ιταλία, στην Ουγγαρία, μέχρι πρόσφατα στην Πολωνία και σε κάποιες σκανδιναβικές χώρες, ενώ παλιότερα και στην Ελλάδα.

Μπορεί να μην οδεύουμε σε μια ακροδεξιά Ευρώπη, καθώς το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα και η Προοδευτική Συμμαχία Σοσιαλιστών και Δημοκρατών παραμένουν τα δύο πρώτα κόμματα με διαφορά από τις δύο ακροδεξιές ομάδες (Ευρωπαίοι συντηρητικοί και μεταρρυθμιστές και Ομάδα Ταυτότητας και Δημοκρατίας) και οι ευρωπαϊστές φιλελεύθεροι (Renew Europe) παραμένουν τρίτοι, όμως συγκεντρωτικά οι δύο ακροδεξιές ομάδες βρίσκονται σε άνοδο σε σχέση με τις ευρωεκλογές του 2019, ενώ σοσιαλιστές και φιλελεύθεροι βρίσκονται σε πτώση και το Λαϊκό Κόμμα συγκρατεί τις έδρες του 2019 με ισχνή εκλογική άνοδο (δεδομένα Europe Elects Μαρτίου 2024).

Σίγουρα έχουμε λόγους να ανησυχούμε πλέον πολύ σοβαρά για τις συνέπειες της εκλογικής αυτής επιτυχίας τόσο στις ευρωπαϊκές πολιτικές προτεραιότητες όσο και στον εθνικό κομματικό ανταγωνισμό αλλά και στις κοινωνικές αξίες και νόρμες που εκ των πραγμάτων αλλάζουν.

«Η Ελλάδα είναι η πρώτη χώρα του ευρωπαϊκού Νότου στην οποία διείσδυσε η ακροδεξιά, καθώς η οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2010 δημιούργησε ένα παράθυρο πρωτοφανών ευκαιριών τόσο για τους ριζοσπάστες λαϊκιστές όσο και για τους δεξιούς εξτρεμιστές».

— Η ψήφος με αντισυστημικά κριτήρια κερδίζει ανησυχητικά έδαφος. Τι είναι αυτό που σας ανησυχεί περισσότερο;
Η αποστιγματοποίηση της ψήφου και η εργαλειοποίησή της, που έχουν απτά αποτελέσματα στο περιεχόμενο της πολιτικής της εκτελεστικής εξουσίας και στην ποιότητα της δημοκρατίας. Η περίπτωση της νότιας Ευρώπης είναι ενδεικτική και σοκαριστική ταυτόχρονα: μόλις πενήντα χρόνια μετά τη δημοκρατική μετάβαση, η υποστήριξη ακροδεξιών κομμάτων αυξάνεται σημαντικά. Το πορτογαλικό κόμμα Chega αύξησε τις έδρες του από 1 το 2019 σε 50 το 2024, σε σύνολο 230. Κατεβαίνοντας για πρώτη φορά στην Ισπανία το 2015, το Vox έχει σήμερα 32 έδρες σε σύνολο 350.

cover
Λαμπρινή Ρόρη, επίκουρη καθηγήτρια Πολιτικής Ανάλυσης στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Στην Ελλάδα έχουμε 3 κόμματα που συνολικά λαμβάνουν περίπου 13% και μαζί καλύπτουν όλο το φάσμα της ακροδεξιάς ιδεολογίας: υπερσυντηρητικά-θρησκευτικά, λαϊκιστικά, ριζοσπαστικά και εξτρεμιστικά. Καθώς η μνήμη του αυταρχικού παρελθόντος στην Ισπανία, στην Πορτογαλία και στην Ελλάδα εξασθενεί και η κληρονομιά της δικτατορίας σταδιακά αποστιγματίζεται, η ακροδεξιά κερδίζει νομιμότητα μεταξύ των ψηφοφόρων, ασπαζόμενη πλέον όχι τόσο τον εξτρεμισμό αλλά τον λαϊκισμό και τον δεξιό ριζοσπαστισμό.

Μπορεί στο σύνολο των αντισυστημικών ψηφοφόρων οι ιδεολόγοι να είναι μειοψηφία σε σχέση με τους ευκαιριακούς ψηφοφόρους που χρησιμοποιούν την ψήφο ως διαμαρτυρία και εναντίωση στο πολιτικό κατεστημένο, όμως αυτή η εργαλειοποίηση δυσκολεύει σημαντικά τις κυβερνήσεις να λάβουν αποφάσεις για μεταρρυθμίσεις και αλλαγές που ενέχουν πολιτικό κόστος, ενώ η φοβία που δημιουργεί στους συστημικούς κομματικούς δρώντες αυτή η εκλογική άνοδος αντισυστημικών κομμάτων τούς οδηγεί σε στρεβλές στρατηγικές ως προς τις θέσεις, τις στρατηγικές τους και το προφίλ τους.

— Παρατηρούμε ότι η άκρα δεξιά στην Ελλάδα δεν αποτελεί ένα συγκυριακό φαινόμενο, όπως έχετε επισημάνει κι εσείς στο παρελθόν. Ποιοι παράγοντες έχουν ευνοήσει αυτή την τάση;
Πλέον δεν είναι συγκυριακό και δεν σχετίζεται, αν και ευνοείται, από το κρισιακό περιβάλλον. Η παρουσία της άκρας δεξιάς στην Ελλάδα καταγράφεται συστηματικά από τη δεκαετία του 2000, αρχικά με την εκλογική εκπροσώπηση του ΛΑΟΣ στη Βουλή και στην Ευρωβουλή, στη συνέχεια της Χρυσής Αυγής και των Ανεξαρτήτων Ελλήνων, ενώ, μετά την κρίση, Ελληνική Λύση, Νίκη και Σπαρτιάτες καλύπτουν τη ζήτηση των εκλογέων από με διαφορετικές γωνίες.

Η Ελλάδα είναι η πρώτη χώρα του ευρωπαϊκού Νότου στην οποία διείσδυσε η ακροδεξιά, καθώς η οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2010 δημιούργησε ένα παράθυρο πρωτοφανών ευκαιριών τόσο για τους ριζοσπάστες λαϊκιστές όσο και για τους δεξιούς εξτρεμιστές. Οι ξαφνικές και σοκαριστικές αλλαγές που έφερε η οικονομική κρίση δημιούργησαν μεγάλη οικονομική ανασφάλεια αλλά και απότομη αλλαγή κοινωνικού status σε μεγάλα τμήματα του πληθυσμού, ενώ μετανάστες και πρόσφυγες δαιμονοποιήθηκαν ως αποδιοπομπαίοι τράγοι για τον ανταγωνισμό στην αγορά εργασίας, την υποβάθμιση της καθημερινότητας σε συγκεκριμένες περιοχές της χώρας.

Ωστόσο, βλέπουμε την άκρα δεξιά να παραμένει μια ελκυστική επιλογή και μετά την οικονομική κρίση και να προσαρμόζεται στο νέο περιβάλλον. Η Συνθήκη των Πρεσπών, oι μεταναστευτικές ροές, η πανδημία και ο πόλεμος στην Ουκρανία προσέφεραν νέες ευκαιρίες στην ακροδεξιά ρητορική που με ευκολία ασπάστηκε την εθνικιστική και αντιμεταναστευτική διαμαρτυρία, τη συνωμοσιολογία και την αντιεμβολιαστική ιδεολογία, ενώ είναι πλέον κυρίαρχη στο ρωσόφιλο εκλογικό ακροατήριο, δεδομένου ότι τα περισσότερα πολιτικά κόμματα καταδίκασαν τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Μπορεί ο κατακερματισμός της άκρας δεξιάς στο ελληνικό κομματικό σύστημα να μη την καθιστά ευθεία απειλή για τους συστημικούς παίκτες, ωστόσο η ευελιξία της να προτείνει απλοϊκές «λύσεις» και να συνδυάζει πολιτικές από το ρεπερτόριο της δεξιάς και της αριστεράς (π.χ. ο προνοιακός σοβινισμός) ενδεδυμένες τη λαϊκίστικη ρητορεία θα τη συντηρήσουν ως μια αντικαθεστωτική επιλογή για απομαγευμένους, διαμαρτυρόμενους ψηφοφόρους που θέλουν να καταγράψουν τα παράπονά τους τόσο για τις ραγδαίες αλλαγές στον σύγχρονο τρόπο ζωής όσο και για την προσωπική τους έκπτωση, είτε αυτή είναι πραγματική είτε φοβία.

— Έρευνες δείχνουν ότι οι νέοι ψηφοφόροι στρέφονται προς την ακροδεξιά. Πώς εξηγείται αυτό το φαινόμενο;
Ισχύει και δεν ισχύει ταυτόχρονα. Στην Ελλάδα, η ακροδεξιά ψήφος μεταξύ των ατόμων ηλικιών από 18 έως 34 είναι υψηλότερη από το ποσοστό που έλαβαν τα κόμματα αυτά στις εθνικές εκλογές του Ιουνίου του 2023 μόνο στο κοινό των Σπαρτιατών (με βάση τα exit polls περίπου διπλάσιο). Το γεγονός αυτό συνδέεται με την αντισυστημικότητα και τη διαμαρτυρία και λιγότερο, νομίζω, με την αναζήτηση νοήματος μέσα από τις εθνικιστικές ταυτότητες.

Παράλληλα, όμως, συγκριτικές έρευνες τα τελευταία χρόνια δείχνουν ότι μεταξύ των νέων της γενιάς Ζ, δηλαδή όσων είναι χοντρικά μεταξύ 17 και 26 ετών, υπάρχει μια καταγεγραμμένη έμφυλη διαφοροποίηση στις αξίες και την πολιτική συμπεριφορά. Οι νέες γυναίκες είναι πιο προοδευτικές και ψηφίζουν πιο αριστερόστροφα κόμματα από τους νέους άνδρες, που όντως ασπάζονται περισσότερες προκαταλήψεις, είναι πιο συντηρητικοί, ψηφίζουν δεξιότερα κόμματα.

Οι εξηγήσεις που δίνονται για την έμφυλη αυτή πολιτική διαφοροποίηση σχετίζονται με τις εμπειρίες που διαμόρφωσαν αυτούς τους νέους, με το κίνημα MeToo, την έμφυλη βία αλλά και την ενηλικίωση μέσα σε διαφορετικά και κατακερματισμένα ψηφιακά περιβάλλοντα να παίζουν σημαντικό ρόλο.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

To νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Οπτική Γωνία
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ευρωεκλογές 2024: Η Ακροδεξιά στην Ευρώπη και την Ελλάδα

Guest Editors / Ευρωεκλογές 2024: Η Ακροδεξιά στην Ευρώπη και την Ελλάδα

Τι δείχνουν οι έρευνες του τελευταίου εξαμήνου ανά χώρα για την παρουσία των ακροδεξιών κομμάτων εντός και εκτός Βουλής; Ένα κείμενο του Παρατηρητήριου της Ακροδεξιάς από το Σημείο, μιας ανεξάρτητης πρωτοβουλίας πολιτών που εργάζεται για την αντιμετώπιση του δεξιού εξτρεμισμού.
THE LIFO TEAM
«Οι ΗΠΑ θα πάνε πολλές δεκαετίες πίσω, αν εκλεγεί ο Τραμπ, και μαζί το σύνολο του δυτικού κόσμου»

Διεθνή / «Οι ΗΠΑ και όλη η Δύση θα πάνε πολλές δεκαετίες πίσω, αν εκλεγεί ο Τραμπ»

Οι επιπτώσεις στην Ελλάδα και τον κόσμο από μια ενδεχόμενη επιστροφή στην εξουσία του Ντόναλντ Τραμπ: εξηγεί ο καθηγητής Θεωρίας των Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Grenoble, Σπύρος Λίτσας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΠΕΞ Μήπως οι εχθροί της «σώζουν» την Ευρώπη (που προκαλεί πλήξη στους άλλους);

Οπτική Γωνία / Μήπως οι εχθροί της «σώζουν» την Ευρώπη (που προκαλεί πλήξη στους άλλους);

Όσο τα θέματα της Ευρώπης θεωρούνται συζητήσεις που δεν «πουλάνε» δημοσιογραφικά ή θέματα επίδειξης λαμπερών ονομάτων, τόσο η Ευρώπη θα συναρπάζει κυρίως τους εχθρούς της.
ΝΙΚΟΛΑΣ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗΣ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Οι διακοπές που δεν κάναμε φέτος

Ρεπορτάζ / Οι διακοπές που δεν κάναμε φέτος

Με τους μισθούς καθηλωμένους και τα κόστη των διακοπών να έχουν ξεφύγει, οι μεγάλες καλοκαιρινές εξορμήσεις που συνηθίζαμε μέχρι πρόσφατα, κατέληξαν σε «long weekends» για πολλούς, ενώ για άλλους ούτε καν αυτό δεν είναι πια επιλογή.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
Βέτο τριών υπουργείων για τη Βασιλίσσης Όλγας – Αμετακίνητος ο Χάρης Δούκας

Αθήνα / Βέτο τριών υπουργείων για τη Βασιλίσσης Όλγας – Αμετακίνητος ο Χάρης Δούκας

Σε τροχιά μετωπικής σύγκρουσης μεταξύ κεντρικής διοίκησης και Δήμου Αθηναίων βρίσκεται πλέον το θέμα της λεωφόρου Βασιλίσσης Όλγας, μετά την απόφαση του δημοτικού συμβουλίου να προχωρήσει, κατά πλειοψηφία, στην επαναφορά της κυκλοφορίας οχημάτων και στη μετατροπή της σε δρόμο ήπιας κυκλοφορίας.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
Η Νέα Δημοκρατία και οι δύο επιστροφές που θέλει

Ρεπορτάζ / Η Νέα Δημοκρατία και οι δύο επιστροφές που θέλει

Κάποιοι ελπίζουν στην επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα και άλλοι ζητάνε την επιστροφή του Γρηγόρη Δημητριάδη. Οι πληροφορίες της LiFO επιβεβαιώνουν τις συζητήσεις για την επιστροφή του Δημητριάδη, αλλά στο κόμμα και όχι στο Μαξίμου.
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ
Μετανάστες, ΜΚΟ και δικαιώματα στο στόχαστρο – η κυβέρνηση νομοθετεί τον αποκλεισμό

Οπτική Γωνία / Μετανάστες, ΜΚΟ και δικαιώματα στο στόχαστρο – η κυβέρνηση νομοθετεί τον αποκλεισμό

Η κυβέρνηση σκληραίνει ακόμα περισσότερο την αντιμεταναστευτική της πολιτική, στοχοποιώντας επιπλέον ξανά τις ΜΚΟ, ευτυχώς όμως όχι χωρίς «αντίλογο», παρά την απουσία ικανής αντιπολίτευσης και σε αυτό το πεδίο. 
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
«Με απειλούν από τις ΗΠΑ επειδή λέω “Free Palestine”»

Οπτική Γωνία / «Δέχομαι απειλές από τις ΗΠΑ επειδή λέω “Free Palestine”»

Η Ιωάννα Αλυγιζάκη μιλά για το γράμμα που έλαβε στο μαγαζί της στα Χανιά ενώ ο πρώην πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών Μίνος Μωυσής σχολιάζει τις συνέπειες του περιστατικού και περιγράφει την ανησυχία του για τη μισαλλοδοξία στην Ελλάδα. 
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Δυο καράβια των παιδικών χρόνων

Οπτική Γωνία / Η αριστοκρατική Μαριλένα και η τραχιά Μυρτιδιώτισσα όργωσαν τις ελληνικές θάλασσες, αφήνοντας το στίγμα τους

Βίος και πολιτεία δυο καραβιών που έγραψαν τη δική τους ξεχωριστή ιστορία στα όχι άγνωστα αλλά και όχι πάντοτε ήρεμα νερά της Ελλάδας.
ΝΙΚΟΛΑΣ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗΣ
«Η μόνη καλλιέργεια που σώθηκε είναι της καταναλωτικής πλάνης»

Ρεπορτάζ / «Η μόνη καλλιέργεια που σώθηκε είναι της καταναλωτικής πλάνης»

Ο συγγραφέας Γιάννης Μακριδάκης, που ζει στη Χίο και καλλιεργεί εκεί ο ίδιος τη δική του γη, περιγράφει στη LiFo την καθημερινότητα, που έχει αλλάξει ριζικά μετά τις φωτιές, και την προσπάθεια των κατοίκων να σταθούν ξανά στα πόδια τους.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
Θα λήξει τον πόλεμο στην Ουκρανία ο Τραμπ και με ποιους όρους;

Βασιλική Σιούτη / Θα λήξει τον πόλεμο στην Ουκρανία ο Τραμπ και με ποιους όρους;

Πώς θα τελειώσει ο πόλεμος στην Ουκρανία και πόσο κοντά βρισκόμαστε σε αυτό το τέλος; Τραμπ και Πούτιν μοιάζουν αποφασισμένοι, αλλά ο Ζελένσκι και οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν βιάζονται.
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ
Μαζωνάκης: Το χρονικό μιας (ακόμα) διαπόμπευσης

Οπτική Γωνία / Μαζωνάκης: Το χρονικό μιας (ακόμα) διαπόμπευσης

Αν έβγαζε κάποιος ένα συμπέρασμα από τον χειρισμό της υπόθεσης αυτής, θα έλεγε πως «όλα ήταν ένα λάθος». Ένα λάθος το οποίο πολλοί δεν το βλέπουν ως τέτοιο, καθώς θεωρούν αυτονόητο να μαθαίνουν πληροφορίες για τις ζωές των άλλων, ακόμα και αν αυτές έχουν δυσκολίες και απαιτούν σεβασμό.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΕΛΑΚΗΣ
Για τους «εμπρηστές της Πάτρας»: Ιδεολογικές καταχρήσεις μιας φωτογραφίας

Οπτική Γωνία / Για τους «εμπρηστές της Πάτρας»: Ιδεολογικές καταχρήσεις μιας φωτογραφίας

Από που προκύπτει το αναρχικό, πόσο μάλλον κάποιο «κομμουνιστικό» προφίλ των «εμπρηστών»; Από ένα σκουλαρίκι, την είδηση για το χασίς και τα τσίπουρα, τα ρούχα που είναι αυτά που συναντάς σε πλήθος εικοσάρηδων σε πλατείες και δρόμους της χώρας;
ΝΙΚΟΛΑΣ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗΣ
Υπάρχει όντως λόγος να επιστρέψει ο Τσίπρας;

Οπτική Γωνία / Υπάρχει όντως λόγος να επιστρέψει ο Τσίπρας;

Υπάρχει ανάγκη στην πολιτική ζωή για ένα νέο κόμμα; Υπάρχει κρίσιμος ζωτικός χώρος που δεν έχει εκπροσώπηση; Μπορεί να ξεπεραστούν ή, έστω, να αμβλυνθούν οι έντονα αρνητικές μνήμες από τη διακυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ; Είναι ο Αλέξης Τσίπρας το ιδανικό πρόσωπο;
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΕΛΑΚΗΣ