Η ένταση στα Στενά του Ορμούζ εξελίσσεται σε κρίσιμο εργαλείο πίεσης στη σύρραξη της Μέσης Ανατολής και αναζωπυρώνει τον κίνδυνο ενεργειακής αστάθειας. Η εμπειρία της ενεργειακής κρίσης μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έδειξε ότι κάθε τέτοια αναταραχή μεταφέρεται με ταχύτητα στο ράφι και στα νοικοκυριά. Ποια είναι τα πιθανά σενάρια και τι μπορεί να συμβεί;
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους παγκοσμίως, καθώς από αυτά διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και σημαντικό μέρος του εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου. Κάθε διατάραξη της ομαλής διέλευσης επηρεάζει τις διεθνείς αγορές ενέργειας και τελικά τα νοικοκυριά.
Σε αυτό το περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, η πρώτη εικόνα που διαμορφώνεται αφορά τις διεθνείς αγορές ενέργειας και τη μακροοικονομική τους αντανάκλαση. Μια συνολική αποτίμηση των κινδύνων για τις τιμές, τις ροές καυσίμων και την εικόνα της οικονομίας στην ενεργειακή αγορά δίνει στη LiFO o οικονομολόγος και συγγραφέας Δημήτρης Ιωάννου.
«Ήδη, μετά από μόνο δύο μέρες κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, και τις ειδήσεις για επιθέσεις σε δύο τουλάχιστον εμπορικά πλοία τρίτων χωρών που φλέγονται, οι διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου βρίσκονται σε αναταραχή», αναφέρει. Και προσθέτει: «Ιδιαίτερα δε η αγορά του φυσικού αερίου, όπου στους “κόμβους” της Ευρώπης και της Ασίας οι τιμές αυξήθηκαν ήδη έως και 20%. Αυτό οφείλεται στο γεγονός πως από τα Στενά διέρχεται το 20% περίπου της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και το 25% της παραγωγής φυσικού αερίου».
Ενδεικτικό της κατάστασης, όπως λέει, είναι ότι «το Κατάρ αποφάσισε να διακόψει την παραγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου, εφόσον δεν μπορεί επί του παρόντος να το διακινήσει. Και τούτο διότι για το Κατάρ δεν υπάρχει εναλλακτική οδός για να προωθήσει το αέριο που παράγει προς τη διεθνή αγορά: διαθέτει μόνο υγροποιημένο φυσικό αέριο και αυτό διέρχεται μόνο από τα Στενά του Ορμούζ. Επίσης, παρεμφερές πρόβλημα αντιμετωπίζει και το Κουβέιτ, το οποίο δεν διαθέτει εναλλακτική οδό για την προώθηση στις διεθνείς αγορές του πετρελαίου που παράγει. Το ίδιο ισχύει και για το φυσικό αέριο των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων».
Εάν οι ΗΠΑ καταφέρουν να καταστείλουν δραστικά το σχετικό «αντάρτικο» των ιρανικών δυνάμεων στην περιοχή, τότε τα Στενά θα ανοίξουν σύντομα. Εάν, όμως, δεν το καταφέρουν και δημιουργηθεί μια κατάσταση αντίστοιχη με εκείνη των Χούτι στην Ερυθρά Θάλασσα, τότε θα πρόκειται για μια σημαντική αποτυχία των ΗΠΑ, η οποία θα έχει εξαιρετικά αρνητικές επιπτώσεις στη διεθνή οικονομία.
Μας εξηγεί ότι «η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ, από την άλλη, μεταφέρουν ένα μέρος του πετρελαίου που παράγουν προς την Ερυθρά Θάλασσα και τον κόλπο του Ομάν με αγωγούς και ως εκ τούτου δεν εξαρτώνται πλήρως από τα Στενά του Ορμούζ, αλλά, δοθέντος ότι αυτοί οι αγωγοί λειτουργούν συνήθως σε πλήρη δυναμικότητα, δεν μπορούν να αυξήσουν τις ποσότητες που μεταφέρουν, έτσι ένα ποσοστό περίπου στο 50% της παραγωγής των δύο χωρών θα παραμείνει και αυτό εγκλωβισμένο όσο τα Στενά παραμένουν κλειστά. Κάτι περίπου αντίστοιχο ισχύει και για το πετρέλαιο του Ιράκ».
Ο Δ. Ιωάννου επικαλείται τις εκτιμήσεις ειδικών, σύμφωνα με τις οποίες, «εάν η ναυσιπλοΐα στα Στενά αποκατασταθεί σύντομα (σε διάστημα μίας ή δύο εβδομάδων), τότε οι αγορές θα απορροφήσουν τους κλυδωνισμούς και η διεθνής οικονομία δεν θα επηρεαστεί. Εάν, όμως, το κλείσιμο διαρκέσει περισσότερο, οι τιμές θα αυξηθούν δραματικά –ενδεχομένως και να διπλασιαστούν στη διάρκεια ενός μηνός– με σοβαρές επιπτώσεις στη διεθνή οικονομία. Σε ιδιαίτερα δυσχερή θέση θα βρεθεί η Ευρώπη, όχι μόνο λόγω της προϊούσας αποκοπής της από το ρωσικό φυσικό αέριο αλλά και διότι η κρίση τη βρήκε με χαμηλά αποθέματα (30% περίπου της αποθηκευτικής της δυνατότητας – σε αντίθεση με άλλες χρονιές που την περίοδο αυτή τα αποθέματά της ξεπερνούσαν το 40%). Μεγάλοι κερδισμένοι σε παρόμοια περίπτωση θα είναι οι Αμερικανοί παραγωγοί σχιστολιθικού αερίου, που θα δουν τις τιμές του προϊόντος που παράγουν να αυξάνονται θεαματικά».
Πέραν όλων αυτών, μας εξηγεί ότι «θα πρέπει να σημειωθεί πως, εκτός από την παύση της ναυσιπλοΐας στα Στενά, οι διεθνείς αγορές ενέργειας μπορεί να επηρεαστούν αρνητικά και στην περίπτωση που οι ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις επιφέρουν σημαντικές καταστροφές σε εγκαταστάσεις άντλησης πετρελαίου ή φυσικού αερίου στην περιοχή του Αραβικού Κόλπου. Επίσης, θα πρέπει να σημειωθεί πως όσον αφορά το φυσικό αέριο, και ιδιαίτερα την υγροποίησή του για μεταφορά με πλοία, δεν υπάρχουν πολλές δυνατότητες για αύξηση της προσφοράς του, διότι οι σταθμοί υγροποίησης διεθνώς εργάζονται πλέον σχεδόν σε σημείο κορεσμού, και έτσι η προσαρμογή των αγορών στη νέα κατάσταση θα γίνει με μικρότερες ποσότητες και υψηλότερες τιμές».
Οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν δηλώσει ότι δεν θα επιτρέψουν τη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, προειδοποιώντας ότι η ασφάλεια όσων επιχειρήσουν να περάσουν δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Σε επιχειρησιακό επίπεδο, ωστόσο, το κλείσιμο ενός τέτοιου θαλάσσιου διαδρόμου δεν αρκεί να ανακοινωθεί. Προϋποθέτει την επίσημη δέσμευση της περιοχής μέσω Navtex και, στη συνέχεια, την πρακτική επιβολή του περιορισμού. Κάτι που δεν έχει συμβεί μέχρι στιγμής.
Ταυτόχρονα, σύμφωνα με ναυτιλιακά δεδομένα παρακολούθησης πλοίων, περισσότερα από 150 εμπορικά πλοία, ανάμεσά τους δεξαμενόπλοια πετρελαίου και LNG, παραμένουν αγκυροβολημένα ή κινούνται εκτός της βασικής γραμμής διέλευσης, αναμένοντας εξελίξεις. Αναφέρονται επίσης επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια τις τελευταίες ημέρες, γεγονός που έχει αυξήσει κατακόρυφα το επίπεδο κινδύνου για τη ναυσιπλοΐα.
Παράλληλα, μεγάλες ασφαλιστικές εταιρείες στο Λονδίνο επανεξετάζουν ή αναστέλλουν την κάλυψη πολεμικού κινδύνου για πλοία που δραστηριοποιούνται στην περιοχή, εξέλιξη που στην πράξη καθιστά τη διέλευση οικονομικά και επιχειρησιακά εξαιρετικά δύσκολη.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι αν αυτή η κατάσταση μπορεί να παγιωθεί και να οδηγήσει σε παρατεταμένη διακοπή της διέλευσης. Ο Δημήτρης Ιωάννου απαντά ότι «όπως φάνηκε από τα πρόσφατα περιστατικά, ένα ή δύο drones που δεν αναχαιτίστηκαν μπορούν εύκολα να καταστρέψουν ένα δεξαμενόπλοιο. Όλα, συνεπώς, είναι ζήτημα συσχετισμού στρατιωτικής ισχύος. Εάν οι ΗΠΑ καταφέρουν να καταστείλουν δραστικά το σχετικό “αντάρτικο” των ιρανικών δυνάμεων στην περιοχή, τότε τα Στενά θα ανοίξουν σύντομα. Εάν, όμως, δεν το καταφέρουν και δημιουργηθεί μια κατάσταση αντίστοιχη με εκείνη των Χούτι στην Ερυθρά Θάλασσα, τότε θα πρόκειται για μια σημαντική αποτυχία των ΗΠΑ, η οποία θα έχει εξαιρετικά αρνητικές επιπτώσεις στη διεθνή οικονομία».
Για την Ευρώπη, όπου η ενεργειακή ασφάλεια έχει αναδιαμορφωθεί μετά τη δραστική μείωση του ρωσικού φυσικού αερίου, κάθε ενεργειακή ένταση πιθανόν να δημιουργεί και νέα προβλήματα. Τι σημαίνει αυτό για τις τιμές, την ηλεκτροπαραγωγή και τον κίνδυνο νέων ανατιμήσεων εξηγεί ο ευρωβουλευτής και καθηγητής του Δικαίου της Ενέργειας στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Νικόλας Φαραντούρης, ο οποίος σχολιάζει στη LiFΟ τις οικονομικές και ενεργειακές επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Όπως είπε, «δεν χρειάζεται πανικός, ούτε όμως επανάπαυση, διότι σε τέτοιες συνθήκες ευνοούνται φαινόμενα αισχροκέρδειας». Σύμφωνα με τον ευρωβουλευτή και πανεπιστημιακό, «στο πετρέλαιο θα υπάρξει περαιτέρω άνοδος των διεθνών τιμών, αλλά δεν θεωρώ ότι θα έχουμε τραγικές αυξήσεις μακράς διάρκειας γιατί πρώτον ο OPEC είναι αποφασισμένος να αυξήσει την παραγωγή και δεύτερον στις ΗΠΑ ο Πρόεδρος Τραμπ πάει σε ενδιάμεσες εκλογές και δεν θέλει νέο κύμα ακρίβειας». Τόνισε ωστόσο ότι «το φυσικό αέριο θέλει προσοχή. Περίπου 15% της ευρωπαϊκής κατανάλωσης LNG έρχεται από το Κατάρ (που είναι παγκόσμιος πρωταθλητής στην προμήθεια υγροποιημένου φυσικού αερίου LNG) και αυτό μπορεί να επηρεάσει τη θέρμανση και κυρίως την ηλεκτροπαραγωγή, ειδικά σε χώρες όπως η Ελλάδα που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στο φυσικό αέριο». Όπως τονίζει ο Έλληνας ευρωβουλευτής, «ήδη οι τιμές στον χρηματιστηριακό κόμβο ΤTF στην Ολλανδία έχουν ανέβει πάνω από 30% και αναμένουμε και περαιτέρω αυξήσεις».
Ταυτόχρονα, εφιστά την προσοχή για κυοφορούμενη «φούσκα» στις τιμές: «Κάνω έκκληση στις εποπτικές αρχές και στην ελληνική κυβέρνηση να μην επιτρέψουν τη “φούσκα” στην ελληνική αγορά, όπως έγινε μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, όπου παρότι είχαμε εξασφαλισμένα συμβόλαια, κάποιοι βρήκαν χώρο να αισχροκερδήσουν εις βάρος του καταναλωτή», τόνισε.
Υπό το βάρος της ήδη μεγάλης πίεσης που δέχονται τα νοικοκυριά από την ακρίβεια, η κυβέρνηση δηλώνει ότι βρίσκεται σε διαρκή επιφυλακή, με εντατικοποίηση των ελέγχων στην αγορά προκειμένου να αποτραπούν φαινόμενα αδικαιολόγητων ανατιμήσεων. Σε σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε χθες στο υπουργείο Ανάπτυξης, στο επίκεντρο βρέθηκαν η επάρκεια προϊόντων και η αποτροπή αισχροκέρδειας.
Ο Τάκης Θεοδωρικάκος, υπουργός Ανάπτυξης, ανέφερε ότι «από την πρώτη στιγμή των πολεμικών επιχειρήσεων είμαστε σε συνεχή εγρήγορση, παρακολούθηση, καθώς και έλεγχο της αγοράς. Όπως έχουμε κάνει και σε παρόμοιες περιπτώσεις στο παρελθόν, έχω ζητήσει από την Ανεξάρτητη Αρχή να συνεχίσει και να εντείνει τους ελέγχους στην αγορά, κάτι που γίνεται συνεχώς με συγκεκριμένα αποτελέσματα». Διαβεβαίωσε ότι «υπάρχει πλήρης επάρκεια σε όλα τα προϊόντα και δεν υπάρχει κανένας απολύτως λόγος ανησυχίας, πολύ δε περισσότερο πανικού. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, όποιες αυξήσεις παρατηρούνται, που είναι αδικαιολόγητες και δείχνουν αισχροκέρδεια, δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να γίνουν αποδεκτές».
Η Δέσποινα Τσαγγάρη, διοικήτρια της Ανεξάρτητης Αρχής Προστασίας του Καταναλωτή και Ελέγχου της Αγοράς, ανέφερε ότι «όλος ο ελεγκτικός μηχανισμός είναι επί ποδός. Από το Σάββατο μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί περισσότεροι από 500 έλεγχοι και θα συνεχίσουμε με εντατικό ρυθμό για όσο διάστημα χρειαστεί, με στόχο τη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της αγοράς και την προστασία του καταναλωτή, που είναι και η νούμερο ένα προτεραιότητα για εμάς στην Ανεξάρτητη Αρχή».
Σε μια συγκυρία κατά την οποία οι πληθωριστικές πιέσεις στη χώρα μας είναι έντονες και τα μέτρα κατά της ακρίβειας δεν έχουν αποδώσει, η ανησυχία είναι διπλή. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, ο ετήσιος πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 2,5% τον Ιανουάριο του 2026, ωστόσο η ομάδα «Διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά» κατέγραψε αύξηση 4,5%. Είναι ενδεικτικό ότι το μοσχάρι εμφανίζει ετήσια αύξηση 25,4% και ο καφές καταγράφει άνοδο 17,7%. Στα νούμερα αυτά αποτυπώνεται ξεκάθαρα ότι η πίεση στο καλάθι των νοικοκυριών παραμένει ισχυρή. Και υπό αυτές τις δυσμενείς συνθήκες, σε ένα περιβάλλον ακρίβειας, μια νέα άνοδος στις διεθνείς τιμές ενέργειας θα μπορούσε να επανατροφοδοτήσει έναν νέο, ακόμη πιο διευρυμένο κύκλο ακρίβειας.
Παρά τους ελέγχους και τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις για επάρκεια και συγκράτηση φαινομένων αισχροκέρδειας, το ερώτημα που αναδύεται είναι βαθύτερο: πόσο θωρακισμένη είναι τελικά η ελληνική και η ευρωπαϊκή οικονομία απέναντι σε μια παρατεταμένη γεωπολιτική κρίση; Η απάντηση δεν αφορά μόνο την αγορά, αλλά το ίδιο το μοντέλο ενεργειακής εξάρτησης και τον τρόπο με τον οποίο οι διεθνείς εντάσεις μεταφράζονται σε κοινωνικό κόστος.
Αυτή τη συνολική διάσταση επιχειρεί να αναλύσει ο Βασίλης Λύκος, δρ. Ολοκληρωμένης Περιβαλ/κής Διαχείρισης & Ανεξάρτητος Περιφερειακός Σύμβουλος Στ. Ελλάδας: «Κάθε πόλεμος έχει δύο μέτωπα: το ορατό και το αόρατο. Στο ορατό, συγκρούονται στρατοί και κυβερνήσεις. Στο αόρατο, συγκρούονται αγορές, ενεργειακά συμφέροντα και γεωπολιτικές στρατηγικές και εκεί είναι που πληρώνουν τον λογαριασμό οι κοινωνίες. Η σύγκρουση ανάμεσα στο Ιράν, το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν αφορά μόνο τη Μέση Ανατολή. Αφορά άμεσα τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά, τους εργαζόμενους και τη βιομηχανία», λέει στη LiFΟ.
Και προσθέτει: «Η Ελλάδα προβάλλεται ως ενεργειακός κόμβος. Οι εγκαταστάσεις LNG στη Ρεβυθούσα και η πλωτή μονάδα στην Αλεξανδρούπολη αυξάνουν τη δυναμικότητα εισαγωγής και επαναεριοποίησης. Το LNG καλύπτει σε ορισμένες περιόδους πάνω από το 40% των εισαγωγών φυσικού αερίου. Ωστόσο, το γεγονός ότι μια χώρα γίνεται κόμβος δεν σημαίνει ότι προστατεύεται από τις τιμές. Η ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας είναι πλήρως διασυνδεδεμένη με την ευρωπαϊκή μέσω της σύζευξης αγορών. Οι τιμές επηρεάζονται από τα μεγάλα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια ενέργειας, όπως το EPEX SPOT και το European Energy Exchange, με κομβικό ρόλο του Άμστερνταμ ως κέντρου τιμολόγησης φυσικού αερίου (TTF). Αν το φυσικό αέριο στην Ολλανδία αυξηθεί από 30 σε 60 €/MWh, η αύξηση δεν μένει εκεί. Μεταφέρεται στο ελληνικό σύστημα, ακόμη κι αν η χώρα παράγει πάνω από το 50% της ηλεκτρικής της ενέργειας από ΑΠΕ. Γιατί; Επειδή η τελική τιμή διαμορφώνεται από την ακριβότερη μονάδα που καλύπτει τη ζήτηση, συνήθως μονάδα φυσικού αερίου. Το αποτέλεσμα είναι κοινωνικά άδικο: οι πολίτες πληρώνουν διεθνείς εντάσεις για τις οποίες δεν έχουν καμία ευθύνη», μας εξηγεί.
Η επίθεση ΗΠΑ - Ισραήλ στο Ιράν εξελίσσεται σε ένα γεωπολιτικό παιχνίδι χωρίς κανόνες. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η ενέργεια μετατρέπεται σε ισχυρό εργαλείο πίεσης και η αβεβαιότητα που δημιουργείται διαχέεται όχι μόνο στις αγορές αλλά και στις ζωές όλων: «Η ενεργειακή κρίση δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Είναι αποτέλεσμα γεωπολιτικών ανταγωνισμών και ενός μοντέλου αγοράς που αντιμετωπίζει την ενέργεια ως χρηματιστηριακό προϊόν και όχι ως κοινωνικό αγαθό», λέει ο Β. Λύκος. «Όσο οι τιμές καθορίζονται από διεθνή hubs και χρηματιστήρια, τόσο οι κοινωνίες θα παραμένουν εκτεθειμένες σε κρίσεις που δεν ελέγχουν. Η Ελλάδα, όπως και η υπόλοιπη Ευρώπη, χρειάζεται βαθύτερη ενεργειακή αυτάρκεια, επένδυση στις ανανεώσιμες πηγές με κοινωνικό σχεδιασμό και μηχανισμούς προστασίας των πολιτών από τη χρηματιστηριακή μεταβλητότητα. Διαφορετικά, κάθε γεωπολιτική ένταση θα μεταφράζεται σε νέο κύμα ακρίβειας. Ο πόλεμος μπορεί να ξεκινά μακριά. Ο λογαριασμός, όμως, έρχεται πάντα στο σπίτι. Και όσο η ενέργεια παραμένει πεδίο κερδοσκοπίας και γεωπολιτικής πίεσης, τόσο οι κοινωνίες θα πληρώνουν το κόστος επιλογών που δεν έκαναν».
