ΑNHΣΥΧΩ ΠΟΥ ΤΟ ΤWITTER είναι στα χέρια του «πλουσιότερου ανθρώπου στον κόσμο», ηγέτη μιας ελίτ από λευκά αγόρια που ξέρουν υπολογιστές. Της νέας άρχουσας τάξης που εν πολλοίς δεν φορολογείται για τα κέρδη της και έχει πείσει τον εαυτό της ότι ο κόσμος τής ανήκει.
Δεν έχω λογαριασμό σ’ αυτή την πλατφόρμα. Διαφωνώ με τον τρόπο που είναι σχεδιασμένη. Από πού κι ως πού αποδέχεται κανείς, μπαίνοντας, να καταπιαστεί με τα πιο περίπλοκα θέματα της εποχής μας μέσα σε δύο σειρές;
Δεν το παίζω ελεύθερη όμως. Έχω λογαριασμούς στις πλατφόρμες άλλων ολιγαρχών ‒ ενός μόνο συγκεκριμένα, που κατέχει κάμποσες και εκεί ακριβώς είναι το πρόβλημα, στη συγκέντρωση συντριπτικής ισχύος (και πληροφόρησης) στα χέρια λίγων.
Δεν είναι μια Πνύκα του εικοστού πρώτου αιώνα ‒ έλεος. Μάλλον μοιάζει με πλατεία χωριού τα χρόνια της φεουδαρχίας, όπου κουρελιάρηδες χωρικοί έρχονται να ουρλιάξουν, ενώ ο ηγεμόνας ακούει απόμακρα την οχλαγωγία από τον πύργο του.
Θεωρώ το Τwitter αληθινά αποπροσανατολιστική δύναμη, ένα μικρόβιο για τις δημοκρατίες. Θέτει το ενδεδειγμένο λεκτικό για την πολιτική διαμάχη (άρα καθορίζει και φτωχαίνει τον τρόπο που σκεφτόμαστε πολιτικά). Προτεραιοποιεί τις τοξικές φωνές. Ελέγχει τον εκφερόμενο λόγο.
Το πρόβλημα δεν είναι ο ίδιος ο λόγος που τίθεται εκτός πλατφόρμας ούτε η κακία των ανθρώπων (αυτά πάντα υπήρχαν) αλλά το γεγονός ότι μια ιδιωτική εταιρεία θέτει το πλαίσιο του διαλόγου και κεφαλαιοποιεί την τοξικότητα, τη διαλυμένη προσοχή και την όρεξη κάποιων να καβγαδίζουν οnline σήμερα για την Ουκρανία, προχθές για το she/her. Μια ιδιωτική εταιρεία επιλέγει ποιοι θα μιλήσουν και ποιοι θα μείνουν εκτός συζήτησης.
Γι’ αυτό το επιχείρημα που θέλει τις πλατφόρμες να είναι μια μορφή ανοιχτού δημόσιου χώρου είναι αστήρικτο. Δεν είναι μια Πνύκα του εικοστού πρώτου αιώνα ‒ έλεος. Μάλλον μοιάζει με πλατεία χωριού τα χρόνια της φεουδαρχίας, όπου κουρελιάρηδες χωρικοί έρχονται να ουρλιάξουν, ενώ ο ηγεμόνας ακούει απόμακρα την οχλαγωγία από τον πύργο του.
Ή μάλλον είναι χειρότερο και απ’ αυτό. Γιατί πρέπει να φανταστούμε μια πλατεία χωριού όπου το πλαίσιο της αλληλεπίδρασης μεταβάλλεται με βάση πολύ συγκεκριμένη πληροφόρηση για τις προτιμήσεις, τις απόψεις και τις πιο μύχιες επιθυμίες κάθε παρευρισκόμενου χωρικού. Πρέπει να φέρουμε στον νου μας ένα περιβάλλον διαδραστικό, σαν να περνάς μπροστά από προτζέκτορα, αλλά σαν ο προτζέκτορας να σε ξέρει πάρα πολύ καλά και να αντιδρά στο πέρασμά σου.
Είναι ένα περιβάλλον, λοιπόν, που μεταβάλλεται διαρκώς με τη βούληση του ηγεμόνα, αλλάζοντας αντιστοίχως τη δομή της σκέψης μας μέσα σ’ αυτό, τις ιεραρχίες και τους συσχετισμούς δυνάμεων, και πρέπει να φανταστούμε την πλατεία ως έναν χώρο όπου τα δέντρα, τα σιντριβάνια και οι πινακίδες μάς μιλούν ‒σ’ εμάς προσωπικά‒ και μας πουλάνε μασημένες τις ίδιες τις δικές μας απόψεις μαζί με καταναλωτικά προϊόντα, σαν να αντικειμενικοποιείται μπροστά μας το υλικό των σκέψεων μας.
Επιπλέον, το επιχείρημα του δημόσιου χώρου δημιουργεί μια ψευδαίσθηση ενότητας που δεν στέκει. Δεν είναι μια πλατεία, αλλά πολλές ιδιωτικές αυλές. Και ίσως ο Μασκ θελήσει να προσωποποιήσει περαιτέρω τα περιβάλλοντα της ιντερνετικής αλληλεπίδρασης, προσφέροντας ψηφιακά σαλόνια όπου αράζει κανείς μόνο με τους ομοίους του ή με όσους θαυμάζει. Οι ολιγάρχες του διαδικτύου μπορούν να χειρίζονται την εμπειρία μας κατά βούληση, αλλάζοντας το design των πλατφορμών.
Οι οπαδοί του Έλον Μασκ τον λένε «Έλον» παρά τα δισ. που τους χωρίζουν και προσβλέπουν σε μια ελεύθερη αγορά ιδεών χωρίς politically correct περιορισμούς (μάθημα για όσους επένδυσαν ενέργεια στο εάν θα λέγονται she/her online). Ίσως, για αρχή, να στηθεί φαινομενικά μια ελεύθερη αγορά απόψεων, αλλά θα είναι τόσο αρρύθμιστη και ιεραρχική βάσει σχεδίου, που προφανώς θα αναπαράγει τις σχέσεις ιεραρχίας που ήδη υπάρχουν στην κοινωνία.
Ακόμα και για τους οπαδούς του καπιταλιστικού συστήματος (εάν, αβάσιμα, υποτεθεί ότι είναι ένα) αυτή η εξέλιξη δεν είναι καλή. Υποτίθεται ότι ο καπιταλισμός δεν θέλει συγκέντρωση ισχύος, ότι απεχθάνεται τα μονοπώλια αλλά και τα ολιγοπώλια που φέρνουν στρεβλώσεις στην αγορά, ότι επιθυμεί να ασκούνται διαρκώς πιέσεις σε όλους τους παίκτες της αγοράς από άλλους παίκτες (αυτορρυθμίζονται υποτίθεται).
Τι ανταγωνιστικές πιέσεις ασκούνται αυτήν τη στιγμή σε εταιρείες τύπου google και amazon, δεδομένης της μερίδας που έχουν στην κίνηση του διαδικτύου; Τι πίεση μπορεί να νιώθει εντός της αγοράς (έστω ότι η κοινωνία δεν μετράει πια, πέθανε) ο «πλουσιότερος άνθρωπος», που ακόμα και όταν η Γη υπερθερμανθεί, έχει εναλλακτικό πλάνο να βγει στο Διάστημα; Μάλλον καμία.
