ΓΙΝΕΤΑΙ ΜΙΑ ΜΙΚΡΗ ΠΟΡΕΙΑ για τον πόλεμο στο Ιράν σε κάποια πόλη της Ελλάδας. Εκλέγεται ένας μαύρος δήμαρχος (με καταγωγή από το Μάλι) στο λαϊκό προάστειο Saint-Denis του Παρισιού. Ένας «όχι επώνυμος» πολίτης εκφράζει με μια του ανάρτηση τη λύπη του για ένα ακόμα ναυάγιο με μετανάστες-πρόσφυγες κάπου στο Αιγαίο. Μια κοπέλα αναρτά κάτι για την ασφυκτική περικύκλωση της Κούβας και τις απειλές επέμβασης του Ντόναλντ Τραμπ.
Όλες αυτές οι περιπτώσεις φαίνεται να αντιμετωπίζονται από το ίδιο εχθρικό ακροατήριο. Κοινός παρονομαστής αυτού του ακροατηρίου είναι ένας βαθύς, σειραϊκός ρατσισμός, και θα εξηγήσω εδώ τι εννοώ. Μέρος από αυτό το κοινό δεν κάνει πια τον κόπο να αρνηθεί τον ρατσισμό του. Επιλέγει να δικαιολογεί τα συναισθήματά του ή περνά αμέσως στην αντεπίθεση. Κάθε μέρα συναντούμε δόσεις ρατσισμού πίσω από άλλες συμβατικές και ευυπόληπτες αξίες: το εθνικό συμφέρον, τις αδήριτες ανάγκες της κρατικής πραγματικότητας, τη διαφύλαξη της πολιτιστικής συνοχής της κοινωνίας, την αντιμετώπιση γεωπολιτικών απειλών. Καθόλου τυχαία, στο τέλος τα λόγια του μαινόμενου κοινού αφήνουν στην άκρη τις υψηλές δικαιολογίες. Δεσπόζει ένα μείγμα αλαζονείας, ανασφαλούς φόβου και μικροψυχίας. Ο βαθύς ρατσισμός βγαίνει στην επιφάνεια υποδυόμενος πια την κανονική ελληνική, δυτική και ευρωπαϊκή ταυτότητα. Ή αντιστοίχως, βέβαια, τη ριζωμένη γαλλική ταυτότητα, τη βρετανική ψυχή κ.λπ. Σε αντίθεση με λίγο παλαιότερες συγκυρίες, ο ρατσισμός δεν είναι πια περιθωριακή και «ακραία» γλώσσα ή κοινωνική λογική. Έχει διευρύνει την περίμετρο, τα μέτωπα και τις συμμαχίες του. Ενώνεται κατά βάση με μια ορισμένη φαντασίωση δυτικού πολιτισμού που αμύνεται κατά ορισμένων επιλεκτικών (ανατολικών, νότιων) εχθρών.
Τι είναι όμως πια αυτός ο κόσμος που περιγελά τον όποιο επικριτή του Ισραήλ, συκοφαντεί πολίτες που διεκδικούν περισσότερο πράσινο στις πόλεις μας και βγάζει όλη τη χολή του στον καραβοτσακισμένο μετανάστη;
Ας μην κοιτάζουμε μόνο τα αποτελέσματα σε εκλογικές αναμετρήσεις ή τις δημοσκοπήσεις. Στην πολιτική σκηνή εξακολουθεί να ισχύει, σε μεγάλο βαθμό ο ρητορικός εξορκισμός του ρατσισμού και η αναγωγή του στα «άκρα». Ακόμα και προσωπικότητες της άκρας δεξιάς μπορεί να δηλώνουν έναν δικής τους έμπνευσης «αντιρατσισμό». Έχει όμως γίνει ορατό σε πλείστες χώρες ότι ιδίως ένας ταξικός και ένας πολιτισμικός ρατσισμός δεν περιορίζονται καθόλου στα δεξιά του χάρτη. Ακόμα και ο ρατσισμός της φυλής –του χρώματος–, ο πιο παραδοσιακός και πιο γνωστός από όλους, κυριεύει τη γλώσσα και τις μύχιες σκέψεις ανθρώπων που μπορεί να ανήκουν σε ευρύτερο πολιτικό φάσμα. Αφορά και τις πιο καλλιεργημένες και πολιτικά συνειδητές εκδοχές μας, γιατί δεν είναι πάντα μια ορθολογική θέση ούτε μια ηθική τοποθέτηση που τον κατανικά.
Τι είναι όμως πια αυτός ο κόσμος που περιγελά τον όποιο επικριτή του Ισραήλ, συκοφαντεί πολίτες που διεκδικούν περισσότερο πράσινο στις πόλεις μας και βγάζει όλη τη χολή του στον καραβοτσακισμένο μετανάστη; Τι είναι αυτό που εκφράζεται ρατσιστικά ακόμα και σε θέματα φαινομενικά άσχετα με ρατσισμούς, όπως η χρήση της πυρηνικής ενέργειας; Παρουσιάζοντας, ας πούμε, τους όποιους αντίπαλους των πυρηνικών σχεδίων ως «ισλαμολάγνους» που θέλουν την «ήττα της ευρωπαϊκής Ελλάδας»;
Βλέπει κανείς πως όλες οι «ακάθαρτες» ταυτότητες στιγματίζονται ως αντεθνικές, αντικανονικές, αν όχι διαβολικές. Κάπως έτσι έχουν προκύψει τελευταία αρκετές παραλλαγές τραμπισμού δίχως Τραμπ, ένας ελληνόκτητος τραμπισμός, ακόμα και με την αναβάπτιση του πιο χοντρού εθνικισμού σε μαχητική ευρωφροσύνη. Διότι πλέον αυτός ο βαθύς ρατσισμός αντλεί εικόνες και σκηνικά από την παλαιά, μεσαιο-μεγαλοαστική Ευρώπη. Χρησιμοποιεί πονηρά την αισθητική των ευρωπαϊκών αναμνήσεων –πόλεις, καφέ, πλατείες– για να προσβάλει όποια λαϊκά σώματα και στρώματα εμφανίζονται σήμερα. Κυρίως όμως περιφρονεί τα πιο ταπεινά κοινωνικά στρώματα, τα φτωχά άτομα από άλλες εθνότητες και ηπείρους.
Ανακουφιζόμαστε φυσικά όταν πολιτικοί φορείς αυτών των απόψεων δεν κατακτούν τους άμεσους στόχους τους. Όπως τώρα στις δημοτικές εκλογές στη Γαλλία, που κρατήθηκε η Μασσαλία και φυσικά το Παρίσι. Ας μην έχουμε όμως αυταπάτες, γιατί ο βαθύς ρατσισμός κυκλοφορεί ευρέως ως οπτική υπεράσπισης όλων σχεδόν των προνομιούχων θέσεων. Γίνεται κάτι ολικό παρασιτώντας, όπως είπαμε, σε αξιοσέβαστες παραδόσεις. Στις εποχές ενός Χάμπερμας ή ενός Λιονέλ Ζοσπέν (που πέθανε επίσης προχθές), ο φιλοευρωπαϊσμός, η υπεράσπιση του ορθολογισμού ή η αντίθεση στον απολυταρχισμό σε χώρες του Νότου και της Ανατολής δεν είχε μολυνθεί με ρατσισμό. Είχε φυσικά άλλα πολιτικά όρια, όμως εκείνος ο ευρωπαϊσμός είχε μια πρόθεση και να φιλοξενήσει, να συνομιλήσει και ίσως να μάθει κι από κάτι έξω από αυτόν. Συνυπήρχαν –σε αυτούς τους κλασικής κοπής δημοκράτες ανθρωπιστές– οι συμβιβασμοί της σκέψης και της πολιτείας τους με ένα αίσθημα σιχαμάρας για τον πολεμόχαρο εθνικισμό και δεν θα χαίρονταν ποτέ με ένα μπλακ άουτ στην «κομμουνιστική Κούβα». Τώρα, στον βαθύ ρατσισμό που κυκλοφορεί σε Ελλάδα και Ευρώπη, αναδύεται από τα υπόγεια ένα κύμα αληθινού μίσους για ό,τι θεωρείται κατώτερο. Έχει εμφανιστεί μια κοινή γνώμη που προτιμά να γίνει σχεδόν φασιστική η Δύση παρά να μοιραστεί κάποια από τα προνόμια ή να αλλάξει τη σχέση της με τον υπόλοιπο κόσμο και με το μέλλον.
Οι αισιόδοξοι επιμένουν πως αυτά τα κεφαλάκια ρατσιστών σχολιαστών είναι ανύπαρκτες περσόνες δημιουργημένες στον ψηφιακό πόλεμο επιρροής. Προφανώς ένα μέρος αυτής της διογκωμένης σφαίρας μπορεί να είναι όπως οι ψευδαισθήσεις της τεχνητής νοημοσύνης. Όμως εδώ και καιρό το τεχνητό, το ψευδαισθησιακό ή και το παραληρηματικό είναι μέρος της αλήθειας των ατόμων και του τρόπου που συναντούν ο ένας τον άλλον στα ψηφιακά αλώνια. Η ψευδαίσθηση παράγει ταυτίσεις, συγκινήσεις, πολιτικούς και συναισθηματικούς κραδασμούς, άρα είναι πραγματική.
Δεν λέει πια τίποτα το να εντοπίζουμε «ψευδαισθήσεις» ή fake news. Ο βαθύς πολυδύναμος ρατσισμός είναι αντιθέτως εδώ, ενοποιώντας και τσιμεντάροντας όλα τα βλέμματα που απεχθάνονται την ισότητα. Γιατί η φιλοσοφική ουσία του ρατσισμού είναι αυτή: η αντι-ισότητα μεταξύ των ανθρώπων. Από αυτό γεννιέται και η πρωτοφανής επιθετικότητα εναντίον όσων διανοούνται ακόμα να «κάνουν θέμα» την ισότητα (ή την απουσία της) και τη δικαιοσύνη (και την καταστρατήγησή της). Τώρα, για παράδειγμα, θα δούμε τον βαθύ ρατσισμό να βγαίνει στην επιφάνεια για να οικτίρει, να διακωμωδήσει, να αμφισβητήσει τους ανθρώπους που έσπευσαν στη δίκη για τα Τέμπη στη Λάρισα. Είπαμε: εχθρική φυλή –για αυτόν τον ρατσισμό και τους θιασώτες του– είναι οτιδήποτε αποστασιοποιείται από τον λόγο της εξουσίας για τα πράγματα της ζωής και για το μέλλον μας ως πολιτών. Η αντι-ισότητα θέλει να μην υπάρχει κανένα δείγμα –ανθρώπινο, πολιτικό, ψυχικό– που να την αντιμάχεται και να παρακούει στις εντολές του.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LIFO
