Οι ΗΠΑ έχουν ιστορικά τη μεγαλύτερη επιρροή στη Μέση Ανατολή, ωστόσο η εντεινόμενη κλιμάκωση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν καταδεικνύει με σαφήνεια τα όρια της αμερικανικής επιρροής στην περιοχή.
«Οι ΗΠΑ μπορούν εύκολα να πετύχουν μια συμφωνία μεταξύ του Ιράν και του Ισραήλ» δήλωσε νωρίτερα σήμερα ο Ντόναλντ Τραμπ στο Truth Social, ωστόσο η πραγματικότητα απέχει αρκετά. Παρά την παραδοσιακή της ισχύ, η Ουάσινγκτον επί προεδρίας Τραμπ δείχνουν να μην διαθέτει πλέον τα εργαλεία για άμεση, ανώδυνη ή αποτελεσματική παρέμβαση.
Η στρατηγική αυτονομία του Ισραήλ και η εχθρική αντιμετώπηση των ΗΠΑ από την Τεχεράνη συρρικνώνουν τον χώρο για διπλωματική διαμεσολάβηση και δημιουργούν συνθήκες απώλειας ελέγχου επί των εξελίξεων, πόσο μάλλον όταν ο Μπενιαμίν Νετανιάχου επιλέγει να έχει όλα τα μέτωπα ανοιχτά: πόλεμος και αναγκαστικός λιμός στη Γάζα, επιθέσεις στην Υεμένη για την εξουδετέρωση των Χούτι και πόλεμος με το Ιράν.
Η επιλογή του Ισραήλ να προχωρήσει σε πυραυλικές επιθέσεις εναντίον ιρανικών στρατηγικών υποδομών παρά τις δημόσιες και ιδιωτικές παραινέσεις της Ουάσινγκτον επιβεβαιώνει μια κρίσιμη παραδοχή: οι ΗΠΑ δεν μπορούν να αποτρέψουν το Ισραήλ όταν αυτό κρίνει ότι διακυβεύεται η εθνική του ασφάλεια. Στην καλύτερη περίπτωση, η Ουάσινγκτον μπορεί να επιτύχει την προσωρινή αναβολή επιχειρησιακών σχεδίων, όμως η ουσιαστική επιβολή πολιτικής συγκράτησης παραμένει εκτός πεδίου εφαρμογής.
Η στρατηγική αυτονομία του Ισραήλ υπό τον Νετανιάχου
Αυτή η δυναμική ενισχύεται από τη διαχρονική ισραηλινή αντίληψη περί στρατηγικής αυτονομίας. Παρά την εξάρτηση από τις ΗΠΑ σε επίπεδο εξοπλισμών και στρατιωτικής υποστήριξης, το Ισραήλ του Μπενιαμίν Νετανιάχου προχωρά σε αποφάσεις ανεξαρτήτως του διεθνούς πλαισίου.
Από την πλευρά του Ιράν, η εκπεφρασμένη αντίληψη ότι οι ΗΠΑ είναι συνένοχες των ισραηλινών επιθέσεων -ανεξαρτήτως των επίσημων τοποθετήσεων Τραμπ- ακυρώνει κάθε προοπτική αποκλιμάκωσης μέσω διαλόγου. Η αναστολή των πυρηνικών συνομιλιών καταδεικνύει τη βαθιά δυσπιστία της Τεχεράνης και ταυτόχρονα αφαιρεί από την αμερικανική διπλωματία ένα από τα λίγα διαθέσιμα μέσα επιρροής.
Η ικανότητα του Ιράν να απαντά ασύμμετρα, είτε μέσω πληρεξούσιων είτε μέσω περιφερειακής αποσταθεροποίησης, δημιουργεί έναν μη προβλέψιμο κύκλο δράσης - αντίδρασης, στον οποίο οι ΗΠΑ αδυνατούν να εγγυηθούν έλεγχο ή αποτελεσματική διαχείριση. Το ενδεχόμενο ευρύτερης ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή παραμένει διαρκές, ιδίως εφόσον δεν υπάρχει αξιόπιστο κανάλι επικοινωνίας και συντονισμού.
Οι ΗΠΑ σε στρατηγικό δίλημμα - Το Ισραήλ σε τροχιά κλιμάκωσης
Η άρνηση της κυβέρνησης Τραμπ να εμπλακεί στρατιωτικά, παρά τις ισραηλινές πιέσεις, αποτυπώνει τον πυρήνα του στρατηγικού διλήμματος: οποιαδήποτε παρέμβαση -ακόμη και περιορισμένη- θα κλιμάκωνε τη σύγκρουση, θέτοντας σε κίνδυνο αμερικανικές δυνάμεις και συμφέροντα στην περιοχή. Αντιστρόφως, η αποχή ενδέχεται να εκληφθεί ως αδυναμία, υπονομεύοντας τη διαχρονική αμερικανική στρατηγική αποτροπής.
Οποιαδήποτε προσπάθεια της Ουάσινγκτον να επιβάλει την παύση -είτε μέσω πίεσης στο Ισραήλ είτε μέσω άμεσης παρέμβασης- εγκυμονεί τον κίνδυνο να κλιμακώσει περαιτέρω τη σύγκρουση και να θέσει σε κίνδυνο τα συμφέροντα και το προσωπικό των ΗΠΑ στην περιοχή. Το πιο αποτελεσματικό εργαλείο των ΗΠΑ παραμένει η διπλωματική εμπλοκή, αλλά με την εμπιστοσύνη να βρίσκεται σε χαμηλό σημείο και τις δύο πλευρές να κλιμακώνουν, ακόμη και αυτή η οδός φαίνεται προς το παρόν σοβαρά περιορισμένη.
Παράλληλα, η διεθνής διάσταση αποδεικνύεται εξαιρετικά αδύναμη. Η παρέμβαση ευρωπαϊκών δυνάμεων υπέρ της αυτοσυγκράτησης είναι μόνο ρητορική. Βρετανία, Γαλλία και Γερμανία στερούνται της ικανότητας επιρροής και περιορίζονται στον ρόλο του σχολιαστή των εξελίξεων, χωρίς ουσιαστική διαμεσολαβητική ισχύ.
