Κατά την επίσκεψη του στρατηγού Rudzani Maphwanya, επικεφαλής της Νότιας Αφρικανικής Εθνικής Φρουράς, στην Τεχεράνη αυτή την εβδομάδα, τα ιρανικά μέσα παρουσίασαν τη συνάντηση ως σημάδι ενίσχυσης των διεθνών συμμαχιών απέναντι στο Ισραήλ και τις ΗΠΑ.
Ο Maphwanya συναντήθηκε με κορυφαία στελέχη του ιρανικού στρατού και εξέφρασε ανοιχτή αλληλεγγύη προς την Τεχεράνη, κατηγορώντας το Ισραήλ για «γενοκτονία» στη Γάζα και συγκρίνοντας την πολιτική του με «νέο απαρτχάιντ».
Αν και η συνάντηση ήταν περισσότερο φορτισμένη συμβολικά παρά ουσιαστικά, αποκαλύπτει τη στρατηγική στροφή της ιρανικής εξωτερικής πολιτικής: την εμβάθυνση των σχέσεών της με αφρικανικά κράτη σε μια περίοδο όξυνσης των σχέσεων με το Ισραήλ και απομάκρυνσης από τη Δύση.
Το Ιράν θεωρεί την Αφρική, με πληθυσμό 1.5 δισ., ως πεδίο διεύρυνσης επιρροής και οικονομικών ευκαιριών. Η Νότια Αφρική, με ιστορική ηγετική θέση στον αγώνα ενάντια στο απαρτχάιντ, αποτελεί ιδιαίτερα ελκυστικό εταίρο, καθώς η ιδεολογική ταύτιση σπρώχνει βασικές συμφωνίες, όπως η προσφυγή της χώρας στο Διεθνές Δικαστήριο κατά του Ισραήλ για γενοκτονία.
Το Ιράν δεν περιορίζεται μόνο στη Νότια Αφρική. Προσπαθεί να ισχυροποιήσει την παρουσία του στη Σουδάν και το Νίγηρα μέσω θρησκευτικής συγγένειας, ρητορικής κατά της αποικιοκρατίας και στρατιωτικής συνεργασίας, συμπεριλαμβανομένης της αποστολής drones στη Σουδάν.
Ωστόσο, άλλες δυνάμεις όπως η Ρωσία, η Κίνα, η Τουρκία και τα ΗΑΕ ανταγωνίζονται έντονα στην αφρικανική αγορά, με έργα υποδομών και πωλήσεις όπλων. Το Ιράν διαθέτει περιορισμένους πόρους, γι’ αυτό στηρίζεται σε ιδεολογία, οικονομικά προσιτές λύσεις και συμβολικές συμμαχίες, όπως η επαφή με τη South African National Defence Force.
Η απήχηση της ιρανικής προσέγγισης όμως δεν είναι δεδομένη. Η κυβέρνηση της Νότιας Αφρικής αποστασιοποιήθηκε από τις δηλώσεις του Maphwanya, αναφέροντας ότι οι εξωτερικές σχέσεις είναι αρμοδιότητα του προέδρου. Πολλές αφρικανικές χώρες επιδεικνύουν πολιτική ισορροπία, αναζητώντας αναπτυξιακά κεφάλαια από τη Δύση, ασφάλεια από τη Ρωσία και επενδύσεις από την Κίνα. Ο υπερβολικός δεσμός με το Ιράν μπορεί να θέσει σε κίνδυνο αυτές τις σφαιρικές συνεργασίες.
Η ένταση έχει αυξηθεί μετά τη σύγκρουση 12 ημερών Ιράν – Ισραήλ, αποκαλύπτοντας στρατιωτικές αδυναμίες στο Ιράν και αυξάνοντας την ανάγκη της Τεχεράνης να διευρύνει τον κύκλο υποστήριξης.
Η στρατηγική του Ιράν στην Αφρική δεν αποσκοπεί τόσο στη σύναψη σταθερών συμμαχιών, αλλά στην ενίσχυση της παρουσίας του και την προβολή της αφήγησης της αντίστασης.
