Η εικόνα είναι αμείλικτη: παρά την εξωτερική πίεση και τις πολυετείς προσδοκίες της αντιπολίτευσης, ο Νικολάς Μαδούρο παραμένει, και ίσως περισσότερο από ποτέ, ακλόνητος.
Η προοπτική ότι ο στρατός θα στρέψει το μαχαίρι κατά του Μαδούρο αποδεικνύεται επίμονα ουτοπική, καθώς το καθεστώς έχει υψώσει γύρω του έναν μανδύα ασφάλειας και αδυσώπητης τιμωρίας.
Σταθερότητα μέσω φόβου και ανταλλαγμάτων: αυτή είναι η συνταγή που ακολουθήθηκε. Αξιωματικοί που θεωρούνται ύποπτοι για αντίποινα έχουν απομακρυνθεί, φυλακιστεί ή εξοριστεί. Η κουβανική αντικατασκοπεία, σύμμαχος κλειδί του καθεστώτος, έχει τοποθετήσει ανθρώπους της σε κρίσιμες μονάδες για να εντοπίζει συνωμοσίες πριν καν ωριμάσουν. Η ίδια η κορυφή του στρατού έχει διαμηνύσει ότι η ανταρσία επισύρει όχι απλώς τιμωρία αλλά εξόντωση.
Τα εργαλεία του καθεστώτος της Βενεζουέλας: προαγωγές, πλούτος και ξενοιασιά
Ο Μαδούρο έχτισε ένα δίκτυο πιστών με προαγωγές που συχνά ανταμείβουν την αφοσίωση περισσότερο από την ικανότητα. Αυτές οι προαγωγές δεν ήταν μόνο τιμητικές: έγιναν πύλες οικονομικής ωφέλειας. Μέλη των ενόπλων δυνάμεων που στηρίζουν το καθεστώς απέκτησαν πρόσβαση σε επιχειρήσεις, συμβόλαια και, κατά καταγγελίες διεθνών διωκτικών αρχών, στη ροή παράνομων εσόδων από διακίνηση ναρκωτικών. Με άλλα λόγια, οι στρατιωτικοί αξιωματούχοι δεν είναι μόνον προστάτες του Μαδούρο· έγιναν και συμμέτοχοι στην αυτοτροφοδοτούμενη διαφθορά που συντηρεί το καθεστώς.
Ακόμη κι όταν εμφανίστηκαν ρήγματα, από αποσχιστικές ενέργειες της Εθνοφρουράς μέχρι αποτυχημένες αποπειραθείσες εισβολές, ο κίνδυνος για τους συνωμότες ήταν υπερβολικός. Όσοι τόλμησαν να κινηθούν γνώρισαν φυλακίσεις, εξορία και το πολύ ακριβό τίμημα της οικογενειακής στοχοποίησης: απαγωγές συζύγων, παιδιών και γονέων ως μέσο εκβιασμού.
Η διεθνής πίεση, συμπεριλαμβανομένης της επιβολής κυρώσεων και διώξεων, λειτούργησε αντίστροφα: αντί να αποσπάσει τη συμμαχία των ενόπλων με το καθεστώς, την ενίσχυσε. Για πολλούς ανώτερους αξιωματικούς, η νομική έκθεση σε κατηγορίες για διακίνηση ναρκωτικών ή παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σήμαινε ότι η πτώση του Μαδούρο θα σήμαινε και φυλάκιση σε διεθνές επίπεδο, ένας παράγοντας που πολλοί εκλαμβάνουν ως ύψιστο κίνητρο παραμονής στο πλευρό του.
Αποτυχίες, όχι έλλειψη προσπαθειών: Οι απόπειρες ανατροπής δεν λείπουν, τουναντίον· έρευνες αναφέρουν πολλές αποτυχίες, συμπεριλαμβανομένων μη επαρκούς στήριξης από την κορυφή του στρατού και ακυρωτικών κινήσεων αντικατασκοπείας. Η ιστορία του 2019, όταν οι ΗΠΑ αναγνώρισαν προσωρινά τον ηγέτη της αντιπολίτευσης και επιχείρησαν να κινητοποιήσουν στρατιωτικούς, τελικά απέτυχε παρά τις αποχωρήσεις μικρών μονάδων.
Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον; Η στρατηγική επιβίωσης του Μαδούρο βασίζεται σε τρεις άξονες:
- την ενσωμάτωση των ανώτερων κλιμακίων του στρατού στον οικονομικό ιστό του καθεστώτος,
- τη συστηματική καταστολή και αντικατασκοπία για να φιλτράρονται και να ποινικοποιούνται οι συνωμοσίες, και
- την αξιοποίηση του φόβου ως εργαλείου πειθάρχησης.
Μέχρι να ανατραπεί αυτή η δομή, και δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι μπορεί εύκολα να ανατραπεί, οι ελπίδες βασίζονται σε συνδυασμένες εσωτερικές ρωγμές, διεθνή ψυχολογική και νομική πίεση και σε ανεξάρτητες κινήσεις πολιτικής οργανωτικότητας.
Συμπέρασμα: ο Μαδούρο δεν είναι άτρωτος λόγω στρατιωτικής υπεροχής μόνο· είναι άτρωτος επειδή έχει μετατρέψει τους στρατιωτικούς σε συμμέτοχους, και την αντικατασκοπεία σε ασπίδα. Όσοι σκέφτονται πραξικόπημα πρέπει να λάβουν υπόψη ότι το τίμημα της αποτυχίας δεν αφορά μόνον τον ίδιο τον συνωμότη αλλά ολόκληρες οικογένειες —μια πραγματικότητα που, για πολλούς, καθιστά το ρίσκο ασυγκρίτως μεγάλο.
Με πληροφορίες από Wall Street Journal
