Σ έναν από τους, διαχρονικά πιο αμφισβητήσιμους, ισχυρισμούς για το εάν μπορούν τα όνειρα να επιλύσουν γρίφους, πόσω μάλλον προβλήματα, κλήθηκαν να απαντήσουν ερευνητές με νέα τους μελέτη.
Κάνοντας τον απαραίτητο διαχωρισμό, ανέφεραν πως αρκετοί κοιμούνται και ονειρεύονται με «διαύγεια», δηλαδή μπορούν να αναγνωρίσουν ότι βρίσκονται σε όνειρο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να επηρεάσουν το περιεχόμενό του. Για τους επιστήμονες, αποτελούν ένα κρίσιμο παράθυρο κατανόησης αυτής της νυχτερινής, σχεδόν παραισθητικής κατάστασης.
Σε νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Neuroscience of Consciousness, ερευνητές ζήτησαν από άτομα -διαυγή και μη-να ονειρευτούν ότι προσπαθούν να λύσουν έναν συγκεκριμένο γρίφο, τον οποίο δεν είχαν καταφέρει να επιλύσουν πριν κοιμηθούν.
Αν και το δείγμα ήταν μικρό, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι ονειρεύτηκαν τον γρίφο, είχαν περισσότερες πιθανότητες να τον λύσουν το επόμενο πρωί. Ενδιαφέρον είναι ότι οι «κανονικοί» ονειρευτές τα πήγαν καλύτερα από τους διαυγείς.
Can dreams help you solve problems? New research suggests they might. https://t.co/ATvWhnwVwi
— TIME (@TIME) February 26, 2026
Όνειρα: Ένα δύσκολο πεδίο για την επιστήμη
Για χρόνια, το όνειρο θεωρούνταν σχεδόν αδύνατο να μελετηθεί επιστημονικά, επισημαίνει ο Ρόμπερτ Στίκγκολντ, καθηγητής στο MIT που μελετά τον ύπνο και τη μνήμη. Οι αφηγήσεις όσων μόλις ξυπνούν δεν αποτελούν αντικειμενική πηγή· βασίζονται αποκλειστικά σε όσα θυμούνται.
Παρόλα αυτά, οι επιστήμονες έχουν αναπτύξει μεθόδους για να εξετάσουν πώς ο ύπνος και τα όνειρα επηρεάζουν τις επιδόσεις των ανθρώπων. Έρευνες έχουν δείξει ότι η παροχή ηχητικών ερεθισμάτων κατά τη φάση REM -όπου εμφανίζονται τα περισσότερα όνειρα- μπορεί να βελτιώσει την απόδοση σε μια δεξιότητα που κάποιος μαθαίνει.
Το 2021, οι ερευνητές Κεν Πάλερ και Κάρεν Κονκόλι από το Northwestern University ανακοίνωσαν ότι κατάφεραν αμφίδρομη επικοινωνία με διαυγείς ονειρευτές, οι οποίοι απαντούσαν σε μαθηματικές ερωτήσεις μέσα στο όνειρο με συγκεκριμένες κινήσεις των ματιών. Η εξέλιξη αυτή άνοιξε τον δρόμο για πιο άμεση μελέτη του ονειρικού περιεχομένου.
Τι έδειξε η νέα έρευνα για τα όνειρα
Στη νέα μελέτη, 20 συμμετέχοντες προσπάθησαν να λύσουν λογικούς γρίφους, ο καθένας με το δικό του ηχητικό υπόβαθρο. Όταν έμπαιναν στη φάση REM, οι ερευνητές αναπαρήγαγαν το ηχητικό σήμα ενός γρίφου που δεν είχε λυθεί, ως υπενθύμιση να τον «δουλέψουν» μέσα στο όνειρο.
Το πρωί, όσοι είχαν ονειρευτεί τον γρίφο παρουσίασαν υψηλότερα ποσοστά επιτυχίας. Ωστόσο, η διαύγεια δεν φάνηκε να βοηθά. Σύμφωνα με μία θεωρία, κατά την εγρήγορση συχνά «κολλάμε» σε λάθος λύσεις. Ο ύπνος μάς επιτρέπει να ξεχάσουμε αυτή την προσκόλληση, δίνοντας χώρο σε πιο δημιουργικές συνδέσεις. Αντίθετα, η συνειδητή προσπάθεια μέσα σε διαυγές όνειρο ίσως εμποδίζει αυτή τη διαδικασία.
Τα ευρήματα συνάδουν με προηγούμενη έρευνα του MIT, όπου άτομα που είχαν κληθεί να ονειρευτούν δέντρα εμφάνισαν μεγαλύτερη δημιουργικότητα σε σχετικά τεστ το επόμενο πρωί.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι στόχος δεν είναι -τουλάχιστον προς το παρόν- η «μηχανική» αξιοποίηση των ονείρων για πρακτικούς σκοπούς. Πρώτα χρειάζεται να κατανοήσουμε τι ακριβώς εξυπηρετούν.
Ανοιχτό παραμένει και το ερώτημα της διάρκειας του αποτελέσματος: πρόκειται για μια βραχυπρόθεσμη ενίσχυση δημιουργικότητας ή μπορεί να έχει πιο μακροχρόνια επίδραση;
Το μόνο βέβαιο είναι ότι τα όνειρα δεν είναι απλώς τυχαίες εικόνες κατά τη διάρκεια της νύχτας. Ίσως αποτελούν έναν πιο σύνθετο μηχανισμό επεξεργασίας σκέψεων και ιδεών απ’ όσο μέχρι σήμερα πιστεύαμε.
Με πληροφορίες από Time
