Σε μια σπουδαία ανακάλυψη, επιστήμονες κατάφεραν για πρώτη φορά να εντοπίσουν το θανατηφόρο βακτήριο που κρυβόταν πίσω από την πρώτη καταγεγραμμένη πανδημία στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Η Πανώλη του Ιουστινιανού, που κατέστρεψε την ανατολική Μεσόγειο πριν από 1.500 χρόνια, περιγράφεται εδώ και αιώνες σε ιστορικά κείμενα - ωστόσο, μέχρι σήμερα, το υπεύθυνο μικρόβιο παρέμενε άγνωστο.
Οι ερευνητές εντόπισαν ίχνη του βακτηρίου Yersinia pestis σε ομαδικό τάφο κάτω από τα ερείπια της αρχαίας Ιεράσας στην Ιορδανία, προσφέροντας την πρώτη άμεση βιολογική απόδειξη για την Πανώλη του Ιουστινιανού.
«Για αιώνες βασιζόμασταν σε γραπτές μαρτυρίες που περιέγραφαν μια καταστροφική ασθένεια, αλλά δεν είχαμε καμία στέρεη βιολογική απόδειξη για την παρουσία της πανώλης», δήλωσε ο Rays HY Jiang, κύριος συγγραφέας της μελέτης και αναπληρωτής καθηγητής στο USF College of Public Health.
«Τα ευρήματά μας αποτελούν το κομμάτι που έλειπε από το παζλ, προσφέροντας το πρώτο άμεσο γενετικό 'παράθυρο' στο πώς ξέσπασε αυτή η πανδημία στην καρδιά της αυτοκρατορίας», αναφέρει ο ίδιος.
Πώς το Yersinia pestis προκάλεσε πανδημία
Η Πανώλη του Ιουστινιανού, που ξεκίνησε το 541 μ.Χ., θεωρείται η πρώτη καταγεγραμμένη πανδημία στον κόσμο. Εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο και τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία· ορισμένοι ιστορικοί πιστεύουν ότι υπήρξε μια από τις πιο θανατηφόρες πανδημίες της ιστορίας, προκαλώντας τον θάνατο 15 έως και 100 εκατομμυρίων ανθρώπων σε διάστημα δύο αιώνων επαναλαμβανόμενων εξάρσεων.
Το μυστήριο πίσω από την πανώλη έχει πλέον λυθεί: οι ερευνητές θεωρούν ότι προκλήθηκε από το Yersinia pestis, το ίδιο βακτήριο που ευθύνεται για μεταγενέστερες εξάρσεις, όπως ο Μαύρος Θάνατος του 1346.
Το βακτήριο εξαπλώνεται κυρίως μέσω ψύλλων που παρασιτούν σε τρωκτικά, ιδιαίτερα αρουραίους που ζουν κοντά σε ανθρώπους, ενώ μπορεί να μεταδοθεί και απευθείας από άνθρωπο σε άνθρωπο στη πνευμονική του μορφή.
Η αποκάλυψη ενός μυστηρίου 1.500 ετών
Με τη χρήση προηγμένων τεχνικών DNA, η νέα μελέτη - που ηγήθηκε μια διεπιστημονική ομάδα από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Φλόριντα και το Πανεπιστήμιο Ατλαντικού της Φλόριντα - εξέτασε οκτώ ανθρώπινα δόντια που ανασύρθηκαν από τάφους κάτω από το αρχαίο ρωμαϊκό ιπποδρόμιο της Ιεράσας.
Η ανάλυση του DNA αποκάλυψε ότι τα θύματα μοιράζονταν σχεδόν πανομοιότυπα στελέχη του Y. pestis, επιβεβαιώνοντας την παρουσία του βακτηρίου στην αυτοκρατορία μεταξύ 550 και 660 μ.Χ. Τα ευρήματα υποδηλώνουν μια γρήγορη και θανατηφόρα επιδημία, σε συμφωνία με τις ιστορικές αναφορές για μαζικούς θανάτους.
«Η Ιεράσα μας προσφέρει μια σπάνια ματιά στο πώς οι αρχαίες κοινωνίες ανταποκρίνονταν σε μια καταστροφή δημόσιας υγείας», δήλωσε ο Jiang.
«Η πόλη ήταν μία από τις σημαντικές της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ένα τεκμηριωμένο εμπορικό κέντρο με λαμπρά οικοδομήματα. Το γεγονός ότι ένας χώρος που είχε χτιστεί για ψυχαγωγία και αστική υπερηφάνεια μετατράπηκε σε μαζικό νεκροταφείο σε καιρό κρίσης, δείχνει πόσο πιθανό είναι ότι τα αστικά κέντρα κατακλύστηκαν από την πανδημία».
Η ιστορική συνέχεια της πανώλης
Μια συναφής μελέτη δείχνει ότι το Y. pestis κυκλοφορούσε ανάμεσα σε ανθρώπινους πληθυσμούς για χιλιετίες πριν από το ξέσπασμα της Πανώλης του Ιουστινιανού. Επιπλέον, υποδηλώνει ότι οι μεταγενέστερες πανδημίες - συμπεριλαμβανομένου του Μαύρου Θανάτου και των σποραδικών περιστατικών σήμερα - δεν προήλθαν από μία και μοναδική πηγή, αλλά εμφανίστηκαν ανεξάρτητα από ζωικά αποθέματα.
«Παλεύουμε με την πανώλη εδώ και μερικές χιλιάδες χρόνια και άνθρωποι εξακολουθούν να πεθαίνουν από αυτήν και σήμερα», σημείωσε ο Jiang.
«Όπως η COVID, συνεχίζει να εξελίσσεται, και τα μέτρα περιορισμού προφανώς δεν μπορούν να την εξαλείψουν. Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί, αλλά η απειλή δεν θα εξαφανιστεί ποτέ».
Με πληροφορίες από euronews.com
