Η κλιματική αλλαγή πλήττει τα βουνά του πλανήτη πιο έντονα και πιο γρήγορα, μετατρέποντας το χιόνι σε βροχή και αποσταθεροποιώντας τις υδατικές πηγές για περισσότερους από ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους.
Καθώς οι παγετώνες συρρικνώνονται και οι καταιγίδες εντείνονται, αυξάνονται ραγδαία οι κίνδυνοι πλημμυρών, οικολογικής κατάρρευσης και λειψυδρίας.
Σύμφωνα με μια μεγάλη διεθνή επιστημονική ανασκόπηση, τα βουνά σε όλο τον κόσμο θερμαίνονται ταχύτερα από τις γειτονικές πεδινές περιοχές, με σοβαρές συνέπειες για δισεκατομμύρια ανθρώπους που ζουν σε αυτά ή εξαρτώνται από αυτά. Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι οι κλιματικές αλλαγές σε μεγάλα υψόμετρα εξελίσσονται πιο γρήγορα και με μεγαλύτερη ένταση, απειλώντας τα αποθέματα νερού, τα οικοσυστήματα και την ανθρώπινη ασφάλεια.
Η κλιματική αλλαγή και οι επιρροές της στα βουνά
Η διεθνής μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Reviews Earth & Environment, εστιάζει σε ένα φαινόμενο που οι επιστήμονες ονομάζουν «κλιματική αλλαγή εξαρτώμενη από το υψόμετρο» (Elevation-Dependent Climate Change - EDCC). Πρόκειται για τη διαδικασία κατά την οποία οι περιβαλλοντικές αλλαγές επιταχύνονται όσο αυξάνεται το υψόμετρο.
Η ανασκόπηση συγκεντρώνει τα πιο ολοκληρωμένα έως σήμερα στοιχεία για το πώς αλλάζουν τα κλίματα των ορεινών περιοχών παγκοσμίως.
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον αναπληρωτή καθηγητή δρ Νικ Πέπιν από το Πανεπιστήμιο του Πόρτσμουθ, ανέλυσε δεδομένα από παγκόσμιες κλιματικές βάσεις και λεπτομερείς μελέτες περίπτωσης από σημαντικές ορεινές περιοχές. Σε αυτές περιλαμβάνονται τα Βραχώδη Όρη, οι Άλπεις, οι Άνδεις και το Θιβετιανό Οροπέδιο, προσφέροντας μια συνολική εικόνα των εξελίξεων σε διαφορετικές ηπείρους.
Η ανάλυση αποκαλύπτει ανησυχητικές τάσεις για την περίοδο 1980–2020:
- Θερμοκρασία: Οι ορεινές περιοχές θερμαίνονται κατά μέσο όρο 0,21°C ανά αιώνα ταχύτερα από τις χαμηλότερες περιοχές
- Βροχόπτωση και χιόνι: Τα μοτίβα βροχόπτωσης γίνονται πιο ασταθή και το χιόνι αντικαθίσταται όλο και συχνότερα από βροχή
«Τα βουνά μοιράζονται πολλά χαρακτηριστικά με τις αρκτικές περιοχές και υφίστανται παρόμοιας ταχύτητας αλλαγές», δήλωσε ο δρ Πέπιν από το Ινστιτούτο Γης και Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου του Πόρτσμουθ. «Αυτό συμβαίνει επειδή χάνουν γρήγορα χιόνι και πάγο και βλέπουν βαθιές αλλαγές στα οικοσυστήματα. Εκείνο που είναι λιγότερο γνωστό είναι ότι όσο ανεβαίνεις ψηλότερα στα βουνά, τόσο πιο έντονος γίνεται ο ρυθμός της κλιματικής αλλαγής».
Γιατί η υπερθέρμανση των βουνών αφορά ολόκληρο τον πλανήτη
Οι συνέπειες αυτών των αλλαγών ξεπερνούν κατά πολύ τις ορεινές κοινότητες. Περισσότερο από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι εξαρτώνται από το χιόνι και τους παγετώνες των βουνών ως βασική πηγή γλυκού νερού. Σε αυτούς περιλαμβάνονται τεράστιοι πληθυσμοί στην Κίνα και την Ινδία -τις δύο πολυπληθέστερες χώρες του κόσμου- που λαμβάνουν μεγάλο μέρος του νερού τους από τα Ιμαλάια.
Ο δρ Πέπιν υπογράμμισε τους αυξανόμενους κινδύνους: «Ο πάγος στα Ιμαλάια μειώνεται πιο γρήγορα απ’ όσο πιστεύαμε. Όταν η χιονόπτωση μετατρέπεται σε βροχή λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας, αυξάνεται σημαντικά η πιθανότητα καταστροφικών πλημμυρών. Τα επικίνδυνα καιρικά φαινόμενα γίνονται πιο ακραία».
Η άνοδος της θερμοκρασίας αναγκάζει φυτά και ζώα να μετακινούνται ψηλότερα στις πλαγιές των βουνών, αναζητώντας ψυχρότερες συνθήκες.
«Καθώς η θερμοκρασία ανεβαίνει, τα δέντρα και τα ζώα ανεβαίνουν ψηλότερα στα βουνά, κυνηγώντας το ψύχος. Όμως κάποια στιγμή δεν υπάρχει άλλο ύψος. Τότε ουσιαστικά ‘σπρώχνονται’ εκτός βουνού. Χωρίς διέξοδο, τα είδη κινδυνεύουν να εξαφανιστούν και τα οικοσυστήματα να αλλάξουν ριζικά», εξηγεί ο δρ Πέπιν.
Η εργασία του 2015 για τα βουνά, με τις ελάχιστες αλλαγές
Η νέα ανασκόπηση βασίζεται σε προηγούμενη εργασία της ομάδας το 2015 στο Nature Climate Change, η οποία είχε παρουσιάσει ισχυρές ενδείξεις ότι η θέρμανση αυξάνεται με το υψόμετρο. Εκείνη η μελέτη είχε εντοπίσει βασικούς μηχανισμούς, όπως τη μείωση του χιονιού και του πάγου, την αύξηση της υγρασίας στην ατμόσφαιρα και την επίδραση αερολυμάτων και ρύπων.
Δέκα χρόνια αργότερα, οι επιστήμονες κατανοούν καλύτερα τους μηχανισμούς και τις συνέπειες, όμως το βασικό πρόβλημα παραμένει. «Το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής δεν έχει εξαφανιστεί», τονίζει ο δρ Πέπιν. «Δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την κλιματική αλλαγή στα βουνά ανεξάρτητα από το συνολικό πρόβλημα της παγκόσμιας κλιματικής αλλαγής».
Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια είναι η έλλειψη αξιόπιστων μετεωρολογικών δεδομένων στις ορεινές περιοχές.
«Τα βουνά είναι σκληρά, απομονωμένα και δύσκολα προσβάσιμα περιβάλλοντα», δήλωσε η δρ Ναντίνε Σάλτσμαν από το Ινστιτούτο Έρευνας Χιονιού και Χιονοστιβάδων SLF στο Νταβός της Ελβετίας. «Η διατήρηση μετεωρολογικών και κλιματικών σταθμών σε τέτοια μέρη είναι εξαιρετικά δύσκολη».
Λόγω αυτών των κενών, οι επιστήμονες ενδέχεται να υποεκτιμούν τον ρυθμό αύξησης της θερμοκρασίας και την ταχύτητα εξαφάνισης του χιονιού και του πάγου. Η μελέτη ζητά επίσης τη δημιουργία πολύ πιο λεπτομερών κλιματικών μοντέλων. Πολλά από τα σημερινά μοντέλα καταγράφουν αλλαγές ανά αρκετά χιλιόμετρα, παρότι οι συνθήκες μπορεί να διαφέρουν δραματικά ακόμη και μεταξύ πλαγιών που απέχουν λίγα μέτρα.
Η δρ Έμιλι Πότερ από το Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ σημείωσε ότι υπάρχει πρόοδος, αλλά δεν αρκεί: «Τα καλά νέα είναι ότι τα υπολογιστικά μοντέλα βελτιώνονται. Όμως η τεχνολογία από μόνη της δεν είναι αρκετή – χρειάζεται άμεση δράση για την τήρηση των κλιματικών δεσμεύσεων και σημαντική ενίσχυση των υποδομών παρακολούθησης σε αυτές τις ευάλωτες ορεινές περιοχές».
Με πληροφορίες από University of Portsmouth, Science Daily
