Γιατί θα ρίσκαρε κανείς να αντέξει το διαπεραστικό κρύο, τους παγωμένους ανέμους και τα φουρτουνιασμένα νερά – εργαζόμενος συχνά ολόκληρες νύχτες – για να συλλέξει λάσπη από τον βυθό της Ανταρκτικής;
Αυτό ακριβώς έκανε μια διεθνής ομάδα ερευνητών στις αρχές του έτους, στην απομακρυσμένη Ανταρκτική Χερσόνησο, με στόχο να αποκαλύψει επιστημονικά μυστικά αιώνων για τον Νότιο Ωκεανό.
Οι λάσπες αυτές, πολύτιμα δείγματα ιζημάτων, θα μοιραστούν και θα αναλυθούν από επιστήμονες σε όλο τον κόσμο, προκειμένου να κατανοηθεί πώς η ανθρώπινη δραστηριότητα – συμπεριλαμβανομένης της βιομηχανικής φαλαινοθηρίας επί έναν αιώνα – επηρέασε την Ανταρκτική και συνολικά τον πλανήτη.
Η έρευνα εντάσσεται σε μια παγκόσμια προσπάθεια να μελετηθεί η σχέση ανάμεσα στον ωκεανό και το κλίμα.
Ανταρκτική: Η ιστορία της θαλάσσιας ζωής
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα ειδικό γεωτρύπανο – παρόμοιο με έναν τεράστιο αποφλοιωτή μήλων – δεμένο σε ερευνητικό πλοίο, για να φτάσουν σε βάθη έως 500 μέτρων.
Συγκέντρωσαν περισσότερους από 40 μακριούς πυρήνες ιζημάτων του βυθού από διάφορα σημεία γύρω από τη χερσόνησο.
Η περιοχή θεωρείται ένα από τα πλουσιότερα θαλάσσια οικοσυστήματα της Ανταρκτικής και αποτελεί κέντρο αλιείας, τουρισμού και – μέχρι την απαγόρευση της δεκαετίας του ’80 – βιομηχανικής φαλαινοθηρίας.
Η συλλογή ιζημάτων λειτουργεί «σαν βιβλίο ιστορίας», εξήγησε η επικεφαλής της έρευνας, δρ. Ελισέντα Μπαγιέστε από το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης.
«Τι ζει σήμερα στις θάλασσες, τι ζούσε παλαιότερα και ποια είναι τα αποτυπώματα της ανθρώπινης επίδρασης καταγράφονται στρώμα-στρώμα επί αιώνες», σημείωσε.
Διατηρώντας και χρονολογώντας αυτά τα στρώματα, οι ερευνητές μπορούν να σχηματίσουν μια πλήρη εικόνα για την ιστορία της θαλάσσιας ζωής στην Ανταρκτική.
Μόλις βγήκαν στο κατάστρωμα, οι πυρήνες καταψύχθηκαν και μεταφέρθηκαν στο εργαστήριο της δρ. Μπαγιέστε στη Βαρκελώνη.
Από εκεί, προσεκτικά αποσπασμένα τμήματα της «ανταρκτικής λάσπης» θα αποσταλούν σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα διεθνώς.
Οι επιστήμονες θα σαρώσουν και θα χρονολογήσουν τα στρώματα, θα εντοπίσουν μικροβιακή ζωή, θα μετρήσουν επίπεδα ρύπανσης και θα υπολογίσουν πόσος άνθρακας είναι θαμμένος στη λάσπη.
Η αποστολή είναι μέρος του Convex Seascape Survey, μιας διεθνούς συνεργασίας πανεπιστημίων και ερευνητικών ιδρυμάτων που μελετούν τις αλληλεπιδράσεις ωκεανών και κλίματος.
Η Κλερ Άλεν, ωκεανογράφος του British Antarctic Survey με εμπειρία άνω των 20 ετών, υπογράμμισε τη σημασία τέτοιων δειγμάτων: «Πριν το 1950, όταν δεν υπήρχε κανενός είδους παρακολούθηση στην Ανταρκτική, οι πυρήνες ιζημάτων και οι παγοπυρήνες ήταν ο μόνος τρόπος να κατανοήσουμε τις κλιματικές και φυσικές μεταβολές με την πάροδο του χρόνου».
Τα δείγματα που προορίζονται για ανάλυση DNA διατηρούνται σε θερμοκρασίες -80 βαθμών Κελσίου, ώστε να «παγώσει» κάθε βιολογική διαδικασία.
Αυτά τα μικρά κομμάτια βυθού, παγωμένα στον χρόνο, επιτρέπουν τη μέθοδο της περιβαλλοντικής ανάλυσης DNA, που γνωρίζει ραγδαία ανάπτυξη.
Με αυτή, οι επιστήμονες μπορούν να εξάγουν γενετικές πληροφορίες από το νερό, το έδαφος και τον αέρα – σαν αποτύπωμα ζωής που μένει στο περιβάλλον.
Ο δρ. Κάρλος Πρέκλερ, από το Πανεπιστήμιο King Abdullah στη Σαουδική Αραβία, ηγείται αυτής της έρευνας, εξετάζοντας πώς σχεδόν ένας αιώνας φαλαινοθηρίας επηρέασε τον ωκεανό και την ατμόσφαιρα.
Οι φάλαινες, ως τεράστια ζώα, περιέχουν μεγάλες ποσότητες άνθρακα. Το ερώτημα είναι πόσος από αυτόν τον άνθρακα καταλήγει να «σφραγίζεται» στον βυθό, όταν τα ζώα πεθαίνουν, και άρα να απομακρύνεται από την ατμόσφαιρα.
«Μπορούμε να μετρήσουμε το DNA των φαλαινών και τον άνθρακα στα ιζήματα», εξήγησε ο δρ. Πρέκλερ.
«Έτσι μπορούμε να υπολογίσουμε τι συνέβαινε πριν η βιομηχανική φαλαινοθηρία εξαφανίσει το μεγαλύτερο μέρος τους από τον Νότιο Ωκεανό».
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτά τα στοιχεία θα δείξουν πώς οι φάλαινες – απλώς ζώντας τον φυσικό τους κύκλο – απομακρύνουν σημαντικές ποσότητες άνθρακα από την ατμόσφαιρα, συμβάλλοντας στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Με πληροφορίες από BBC
