Είναι υπεύθυνος για μερικές από τις πιο προκλητικές φωτογραφίες που έχουν κυκλοφορήσει τα τελευταία χρόνια από Έλληνα φωτογράφο. Κάπου ανάμεσα σε πορνογραφία, καθαρό καλλιτεχνικό βλέμμα και ανόθευτο σουρεαλισμό, βρίσκεται το έργο του Κωστή Φωκά, ο οποίος έχει καταφέρει μέσα σε μια τριετία το ακατόρθωτο: να αφήσει στίγμα σε έναν χώρο όπου έχει καταλυθεί κάθε έννοια αυθεντικότητας, και όλοι μας είμαστε πλέον εν δυνάμει φωτογράφοι με τη χρήση ενός smartphone και μερικών προκάτ κακόγουστων φίλτρων. Με άλλα λόγια, βλέπεις δουλειά του και καταλαβαίνεις ότι είναι δική του.
Την περίοδο που δούλευα ως τεχνικός, έρχονταν ξένοι φωτογράφοι και μου έλεγαν "φυσικά και δεν χρειάζομαι φώτα, έχετε το καλύτερο φως εδώ", και οι δικοί μας χρησιμοποιούσαν 15 φώτα ο καθένας. Ανασφάλεια και μεγαλομανία λέγεται αυτό. Για μένα είναι αστείο να προσδώσω σε αυτό που κάνω οποιαδήποτε έννοια σημαντικότητας.
Περίμενα να έρθει να με βρει μια ιδιαίτερη περσόνα και για κάποιο λόγο πίστευα ότι είναι πιτσιρικάς, στην ηλικία μου, ίσως και μικρότερος – είναι 35 χρονών. Καθυστέρησε αρκετή ώρα, επειδή τον συνεπήρε η προετοιμασία της προσωπικής του έκθεσης που παρουσιάζεται στην Atopos, στο πλαίσιο του εξαιρετικά επιτυχημένου φετινού προγράμματος Atopos Unlocked (είναι ο τρίτος κατά σειρά καλλιτέχνης της φετινής σεζόν που «καταλαμβάνει» τους χώρους του κτιρίου του καλλιτεχνικού οργανισμού στο Μεταξουργείο και εξερευνά με το έργο του το γυμνό, μετά τους David Marinos και Clo'e που επίσης παρουσιάσαμε στη LiFO – και ο πρώτος αμιγώς Έλληνας). Τελικά φτάνει ένα χαμογελαστό αλλά ντροπαλό παιδί που μου ζητά ειλικρινά συγγνώμη για το στήσιμο.
Ο Κωστής έχει δουλέψει στο παρελθόν για αρκετά χρόνια ως commercial φωτογράφος σε διάφορα ελληνικά έντυπα. Άλλο ένα στοιχείο για εκείνον που δεν γνώριζα, αφού έχει φροντίσει να «εξαφανίσει» όλα τα ίχνη του πρότερου «έντιμου» βίου του, όπως θα μου εξηγήσει αργότερα. «Οι παλιές μου δουλειές βρίσκονται σε σιντί, καταχωνιασμένες κάπου σε ένα κουτί και ούτε που τις αναφέρω πια. Μεγάλωσα στην Αθήνα, στα Βόρεια, εδώ τα έκανα όλα και απλά, κάποια στιγμή, δεν έμενε κάτι άλλο να κάνω και την κοπάνησα». Του ζητώ να τα πάρουμε με τη σειρά. «Στα 90s, ως έφηβος, μεγάλωνα με πολλά περιοδικά και πολλή μουσική. The Face και τα σχετικά. Έχω περάσει από όλες τις φάσεις, ρέιβερ του +Soda με τρίπατα παπούτσια, ξανθά μαλλιά και σκουλαρίκια, indie, ποπ». Μπορώ να τον φανταστώ. Τώρα δεν πηγαίνει πουθενά, μου λέει ότι τον ενοχλεί ακόμα και ο -περιορισμένος- παρασκευιάτικος θόρυβος του μπαρ όπου καθόμαστε. «Σπούδασα φωτογραφία κι έπιασα κατευθείαν δουλειά. Μετακόμισα στο κέντρο. Πρόλαβα δηλαδή τη "χρυσή εποχή" των περιοδικών στην Ελλάδα. Κάποια στιγμή έμεινα άνεργος λόγω Κρίσης, περίοδος που δούλεψα σε ό, τι μπορείς να φανταστείς. Τότε, για τρία χρόνια τα είχα παρατήσει τελείως, δεν φωτογράφιζα τίποτα και το είχα πάρει σχεδόν απόφαση. Πούλησα όλο μου τον εξοπλισμό και το 2012 πήγα στην Κρήτη, όπου έμεινα έναν χρόνο. Είχα φίλους εκεί και ήθελα να φύγω από την Αθήνα. Σε κάποια φάση λοιπόν, έτσι ξαφνικά, άρχισα ξανά να φωτογραφίζω, με τη δανεική μηχανή μιας φίλης». Καταλαβαίνω ότι ο ευλογημένος τόπος της Κρήτης λειτούργησε καταπραϋντικά στην ψυχολογία του απογοητευμένου Κωστή και τον ρωτώ ποιο ήταν το έναυσμα για να ξαναπάρει μπρος. «Μόνο του ήρθε, εντελώς, χωρίς καμία προσπάθεια. Βρήκα τον χρόνο, ηρέμησα, με είχε κουράσει τόσο η Αθήνα από όλες τις απόψεις. Άρχισα λοιπόν να βγάζω φωτογραφίες στον δρόμο με έναν φίλο που έκανε περίεργα κουρέματα».
Από commercial φωτογράφος όμως, πώς επανεφηύρε τον εαυτό του και εξελίχθηκε σε προβοκάτορα δημιουργό στη λογική του Τέρι Ρίτσαρντσον; Μόλις αναφέρω το όνομα του Τέρι, ενώ είναι εμφανές πως κολακεύεται απόλυτα, σπεύδει να μου εξηγήσει ότι, ενώ θεωρεί πως σίγουρα ο Ρίτσαρντσον είναι μία από τις βασικές του επιρροές, πιστεύει ότι η δουλειά του Αμερικανού θρύλου είναι απόλυτα ρεαλιστική και δεν έχει καμία σχέση ως αντικείμενο και πρόθεση με αυτό που ο ίδιος κάνει. «Και να σκεφτείς ότι παλιότερα έλεγα πως ποτέ δεν πρόκειται να κάνω γυμνό» λέει και συνεχίζει: «Αυθόρμητα εξελίχθηκε η ενασχόλησή μου με το γυμνό. Η αλήθεια είναι πως είναι ένα μέσο με το οποίο μπορείς να τραβήξεις βλέμματα. Κι εγώ αυτό ήθελα στην αρχή, να τραβήξω την προσοχή. Πέρασα άπειρο χρόνο κοιτώντας δουλειές στο ίντερνετ. Αυτή η διαδικασία, τότε που ήμουν άνεργος, κράτησε δυο χρόνια. Είδα τόσα πολλά πράγματα. Για πάρα πολύ καιρό έκανα μόνο αυτό». Ψιλοκαταθλιπτικό μεν, λειτούργησε τελικά δε, επισημαίνω και συμφωνεί. «Τώρα που το βλέπω, εκ των υστέρων, τελικά δούλευα εκείνη την περίοδο, απλά δεν το καταλάβαινα». Αναφορικά με το γυμνό, ποια είναι όμως η προσωπική του σχέση; Κάνει, ας πούμε, γυμνισμό στην παραλία; Μου εξηγεί το οξύμωρο, ότι είναι ιδιαίτερα ντροπαλός, με μεγάλη ανασφάλεια ως προς τη θέα του δικού του σώματος, αλλά σε πάρα πολλές από τις γυμνές φωτογραφίες του, πρωταγωνιστεί ο ίδιος. «Κάνε συνειρμούς μόνος σου. Μάλλον κάτι βγαίνει από αυτό. Μεγάλωσα σε οικογένεια με θείους παπάδες, η καταγωγή της μητέρας μου είναι από την Πόλη, η οικογενειακή μας σχέση με την εκκλησία ήταν πολύ στενή. Πλέον έχω σχέση με τη θρησκεία με τον δικό μου τρόπο». «Τσόντες έβλεπες;» τον ρωτώ για να αντιληφθώ σε ποιο βαθμό η πορνογραφία έχει επηρεάσει την αισθητική του, καθώς θεωρώ ότι η δουλειά του αντλεί στοιχεία από το πορνό χωρίς να μπορεί να θεωρηθεί πορνογραφική. «Φυσικά! Έχω δει τόσες πολλές, και βλέπω ακόμα, ποιος δεν βλέπει;».
Όλες οι φωτογραφίες του Κωστή είναι σκηνοθετημένες. Τα μοντέλα, ως τώρα, είναι όλοι φίλοι του, οπότε τα περισσότερα κόνσεπτ έχουν προκύψει σε καταστάσεις αράγματος στο σπίτι. Όταν σκάει κάποια γαμάτη ιδέα, την υλοποιούν επιτόπου, σε εσωτερικό ή εξωτερικό location. Προσπαθεί να κρατά την όλη διαδικασία απλή και χαλαρή, ίσως και ως αντίδραση σε εκείνο το «παλιακό» μοτίβο της εμπορικής φωτογραφίας που έζησε και (τον) απέρριψε, εκείνες τις τεράστιες και πανάκριβες παραγωγές με τα φώτα, τους βοηθούς, τους στυλίστες και τους μακιγιέρ, που -δυστυχώς ή ευτυχώς- έχουν παρέλθει ανεπιστρεπτί. «Έχω άρνηση στο να χρησιμοποιήσω οποιαδήποτε "παραγωγή" στις φωτογραφίσεις μου. Σκηνοθεσία ναι, παραγωγή όχι. Η μηχανή μου και μόνο αρκεί. Ο πολύς κόσμος σε ένα σετ, ο ακριβώς εξοπλισμός, αυτά με κομπλάρουν – και λειτουργούν ακόμα! Πρέπει να εκλείψουν τέτοιες παλιομοδίτικες τακτικές. Έχουν μείνει 5 από τους 100 που δούλευαν έτσι παλιά, αλλά κάνουν ακριβώς το ίδιο πράγμα. Την περίοδο που εργαζόμουν ως τεχνικός, έρχονταν ξένοι φωτογράφοι και μου έλεγαν "φυσικά και δεν χρειάζομαι φώτα, έχετε το καλύτερο φως εδώ", και οι δικοί μας χρησιμοποιούσαν 15 φώτα ο καθένας. Ανασφάλεια και μεγαλομανία λέγεται αυτό. Ήθελαν να δείχνουν ότι κάνουν κάτι πολύ πιο σημαντικό από αυτό που είναι στην ουσία. Για μένα είναι αστείο να προσδώσω σε αυτό που κάνω οποιαδήποτε έννοια σημαντικότητας».
Για τις ανάγκες της έκθεσης στην Atopos, είναι η πρώτη φορά που ο Κωστής κάνει open call στο facebook προς αναζήτηση μοντέλων που θέλουν να συμμετάσχουν, στο οποίο, όπως μου λέει, έχει ανταποκριθεί πολύς κόσμος, παρά το μονίμως τολμηρό της θεματολογίας του. «Δεν ξέρω πώς θα λειτουργήσει η δουλειά με τους αγνώστους. Δεν κάνω κάστινγκ, δεν κοιτάω σώματα, ψάχνω απλά ανθρώπους που γουστάρουν να το κάνουν ώστε να νιώσω κι εγώ καλά. Θα πρέπει την ώρα που θα βρεθούμε να νιώσουμε και οι δύο οικεία». Για τον ίδιο δεν υπάρχει ιδανικό σώμα. Μου εξηγεί ότι προφανώς αυτό έχει να κάνει με τα γούστα του, αφού δεν του αρέσουν τα γυμνασμένα κορμιά, προτιμά τη φυσικότητα και το «άσχημο», ή πιο σωστά, το όχι «όμορφο». Του αντιτείνω ότι δεν έχει φωτογραφίσει ωστόσο κάτι γκροτέσκ ως τώρα, και απαντά ότι δεν θέλει να προκαλεί αποστροφή, όμως μια τεράστια κοιλιά, λόγου χάρη, δεν αποτελεί εμπόδιο γι' αυτόν.
Πρακτικά, ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της δουλειάς του Κωστή είναι τα αναπάντεχα καδραρίσματα και οι εστιάσεις σε συγκεκριμένα μέρη του γυμνού ανδρικού ή γυναικείου σώματος. Τον ρωτώ πώς αποφασίζει ποιο κομμάτι θα αναδείξει κάθε φορά, αν θα είναι γόνατο, αγκώνας, στήθος ή γεννητικά όργανα. Δυσκολεύεται να μου εξηγήσει το αυθόρμητο που λειτουργεί μέσα του. «Σε καμιά περίπτωση δεν θα τραβήξω πολλαπλές λήψεις. Θα τραβήξω τρεις φωτογραφίες, μέχρι να ισιώσει ίσως το κάδρο. Μου αρέσουν πολύ οι συμμετρίες. Εκεί μόνο θα κολλήσω. Photoshop θα χρησιμοποιήσω μόνο για πολύ συγκεκριμένους λόγους, οι περισσότερες φωτογραφίες που βλέπεις είναι ακριβώς έτσι όπως τραβήχτηκαν. Ούτε τα βασικά, contrast κ.λπ. δεν πειράζω. Έτσι λοιπόν, το πρακτικό κομμάτι της φωτογράφισης μπορεί να κρατήσει ένα λεπτό, αλλά θα το έχω σκεφτεί ήδη αρκετά πριν και θα το σκεφτώ πολύ περισσότερο μετά. Περνάω πολύ χρόνο κοιτάζοντας τις φωτογραφίες μου εκ των υστέρων. Μόνο όταν έχει να μου πει κάτι η καθεμιά, θα τη βγάλω online ή θα τη δώσω κάπου. Προσπαθώ να βρω λόγο ύπαρξης στο καθετί». Καταλήγει στο ότι η δουλειά του είναι τελικά πολύ προσωπική υπόθεση, αν και αναγνωρίζει ότι καλό θα ήταν να αφορά και τους άλλους. «Στις φωτογραφίες μου βγάζω πράγματα που κατά κάποιο τρόπο καταπιέζω ή καταπίεσα -ηθελημένα ή μη- στο παρελθόν, όπως η σεξουαλικότητά μου. Είμαι εσωστρεφής κι έχω ανάγκη, όπως όλοι, να εξωτερικεύσω την ενέργειά μου κάπως. Το ότι βγαίνω μπροστά στην κάμερά μου γυμνός, είναι σίγουρα εξέλιξη για μένα κι ας μην το ξέρει ο κόσμος, αφού τα πρόσωπα είναι κρυμμένα. Αφορά εμένα, οπότε σε εμένα λειτουργεί».
Το Occupy Atopos #KostisFokas είναι η δεύτερη ατομική έκθεση του Κωστή Φωκά, μετά το I'm Not Malfunctioning, You Are που παρουσιάστηκε και τρέχει ακόμα ως τις αρχές Φεβρουαρίου στο χιπ διώροφο αντεργκράουντ μπαρ Dalston Superstore που βρίσκεται στην ομώνυμη ανερχόμενη περιοχή του Λονδίνου. Στη βρετανική πρωτεύουσα κατέφυγε και έμενε μέχρι πριν λίγο καιρό ο Κωστής μετά την παραμονή του στην Κρήτη. «Τα εγκαίνια στο Dalston μετατράπηκαν σε ένα μεγάλο πάρτι και μετά από λίγη ώρα ήθελα απλά να φύγω, είχα βαρεθεί. Στο Λονδίνο βρέθηκα σε μια φάση της ζωής μου, αρχές του '13, που δεν με αφορούσαν ιδιαίτερα αυτά που έχει να σου προσφέρει η πόλη αυτή. Το έξω, τα ρούχα, τα ψώνια, η φάση ποτά και drugs. Στα 25 μου μπορεί να ήταν γαμώ, στα 33 μου δεν μου έλεγε κάτι. Πήγα ωστόσο κι έμεινα. Για να πληρώσω το νοίκι έκανα φυσικά κι ευκαιριακές δουλειές. Εξέλιξα το κομμάτι της φωτογραφίας με τον ίδιο τρόπο που το εξέλισσα όσο βρισκόμουν στην Κρήτη. Δεν είναι ότι το Λονδίνο μου πρόσφερε κάτι παραπάνω, πέρα από το ότι αυτή η πόλη σε υποχρεώνει με έναν μοναδικό τρόπο να δουλέψεις. Σου δίνει ευκαιρίες αλλά είναι πολύ σκληρή η ζωή εκεί. Η πρώτη μου δουλειά ήταν σε ένα εστιατόριο, όπου έζησα κανονικό bullying. Στα 34 μου, βρέθηκα να κλαίω μετά τη δουλειά. Όσο για τα contacts, όλα έγιναν διαδικτυακά».
Στις φωτογραφίες μου βγάζω πράγματα που κατά κάποιο τρόπο καταπιέζω ή καταπίεσα -ηθελημένα ή μη- στο παρελθόν, όπως η σεξουαλικότητά μου. Είμαι εσωστρεφής κι έχω ανάγκη, όπως όλοι, να εξωτερικεύσω την ενέργειά μου κάπως. Το ότι βγαίνω μπροστά στην κάμερά μου γυμνός, είναι σίγουρα εξέλιξη για μένα.
Μιλώντας για contacts, έχουν συμπεριληφθεί δουλειές του σε έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα όπως το αμερικανικό, το γαλλικό και το ισπανικό Vice, το Dazed & Confused, το METAL και πολλά άλλα. «Φωτογράφιζα συνέχεια, όλους τους γνωστούς και φίλους, τύπου "κάτσε και γδύσου". Περνούσαν ώρες, μέρες χωρίς να το καταλαβαίνω. Έστελνα συνέχεια υλικό κι αυτή η κινητικότητα κάποια στιγμή άρχισε να επιστρέφει σε μένα. Θεωρώ ότι στάθηκα αρκετά τυχερός, αλλά έχω ρίξει πολλή δουλειά. Έδωσα ενέργεια και χρόνο μέχρι να γίνει το μπαμ. Θα έμενα μόνιμα στο Λονδίνο, αλλά επειδή δεν μπορώ να καταπιέζομαι σαν ρομπότ και να είμαι δυστυχισμένος, κατέληξα ότι θέλω να ταξιδεύω, να είμαι λίγο εδώ και λίγο εκεί. Σε αυτή τη φάση βρίσκομαι και τώρα. Έχω στα σκαριά τρεις εκθέσεις για φέτος, που θα μου δώσουν τη δυνατότητα να μη βαλτώσω εδώ - κάπως έτσι εξισορροπείται μια χαρά το πράγμα. Το peak που θα μου προσφέρει η Ελλάδα αν μείνω μόνιμα εδώ είναι πολύ χαμηλό. Γι' αυτό δεν ήθελα καθόλου να μπλέξω στα εγχώρια. Αισθάνομαι ότι δεν ανήκω καθόλου εδώ. Η επόμενη στάση λοιπόν θα γίνει στη NUE galerie, στο προάστιο Pantin του Παρισιού τον Μάρτιο. Τους φοβάμαι λίγο τους Γάλλους, είναι σκληροί κι εγώ ευαίσθητος» λέει γελώντας. «Μετά έχω τη Μπιενάλε εδώ, τον Μάιο, και κανονίζω κάτι για Κωνσταντινούπολη. Θέλω πολύ να μείνω λίγο στην Πόλη. Εν τω μεταξύ, επειδή η δουλειά που παρουσιάζω στις εκθέσεις, μέχρι πρότινος φαινόταν μόνο διαδικτυακά, πλέον πειραματίζομαι πολύ με το τεχνικό κομμάτι του printing και του στησίματος μιας έκθεσης. Βασικός μου στόχος, τελικά, πέρα από τα ταξίδια, την αναγνωρισιμότητα και όλα τα συναφή είναι να δουλεύω συνέχεια. Το εμπορικό κομμάτι της φωτογραφίας, το κάνω αναγκαστικά για βιοποριστικούς λόγους, αλλά το έχω φέρει αρκετά στα μέτρα μου. Νομίζω ότι αν κάποιος με ζητήσει, έχει δει τη δουλειά μου και ξέρει τι να περιμένει».
Δείτε παρακάτω ένα δείγμα της δουλειάς που θα παρουσιάσει στην Atopos:
Info
Atopos Unlocked
Occupy Atopos #Kostis Fokas
Επιμέλεια: Βασίλης Ζηδιανάκης
Atopos (Σαλαμίνος 72, Μεταξουργείο, 210 8838151, 210 5242004, atopos.gr)
Εγκαίνια: Τετάρτη 28 Ιανουαρίου, 20.00-23.00 (παρουσία καλλιτέχνη)
Διάρκεια: Κάθε Τετάρτη, 14.00-22.00, μέχρι 25/2
Είσοδος ελεύθερη
Links
σχόλια