Πριν από δύο περίπου χρόνια, μία διεθνής επιστημονική ομάδα ανακοίνωσε πως ανακάλυψε στη Νότια Αφρική ένα νέο, άγνωστο είδος «συγγενούς» του ανθρώπου, που δεν έμοιαζε με τίποτα απ' όσα είχε δει μέχρι σήμερα η επιστημονική κοινότητα.
Βαθιά μέσα στην «καρδιά» ενός λαβυρινθώδους δικτύου σπηλαίων - λες και είχαν τοποθετηθεί εκεί σκοπίμως- εντοπίστηκαν 15 αρχαίοι σκελετοί που παρουσίαζαν μία σειρά από χαρακτηριστικά, τα οποία προκάλεσαν σύγχυση στους επιστήμονες. Ορισμένα στοιχεία έμοιαζαν μοντέρνα, σχεδόν ανθρώπινα. Αλλά οι εγκέφαλοι είχαν μικρότερο μέγεθος, όμοιο με αυτό του γορίλα, καταδεικνύοντας ότι ο Homo naledi ήταν εκπληκτικά πρωτόγονος. Το είδος αυτό ήταν ένα αίνιγμα για τους επιστήμονες.
Τώρα, η διεθνής επιστημονική ομάδα ανακοίνωσε δύο νέες ανακαλύψεις: Προσδιόρισαν την ηλικία των αρχικών ευρημάτων, ενώ, παράλληλα, ανακάλυψαν και δεύτερο σπήλαιο γεμάτο με σκελετούς.
Η χρονολόγηση των απολιθωμάτων δείχνει ότι το είδος αυτό ζούσε πριν από από 236.000 έως 335.000 χρόνια, πιθανώς ταυτόχρονα με τον Homo sapiens. Τα αρχαιότερα απολιθώματα του τελευταίου στην Αφρική έχουν ηλικία περίπου 200.000 ετών.
Αυτό είναι απρόσμενο, επειδή έως τώρα οι επιστήμονες πίστευαν ότι τόσο πρόσφατα στην Αφρική ζούσαν πια μόνο Homo sapiens και ότι τα άλλα συγγενικά είδη είχαν πια εξαφανισθεί. Οι ερευνητές δήλωσαν έκπληκτοι από την χρονολόγηση των απολιθωμάτων. Όπως είπαν, «αν υπάρχει ένα άλλο είδος που μοιραζόταν τον κόσμο με τους 'σύγχρονους ανθρώπους' στην Αφρική, είναι πολύ πιθανό ότι υπήρχαν και άλλα, απλώς πρέπει να τα βρούμε».
Όσο αφορά την ανακάλυψη των ευρημάτων, αυτή έγινε ακόμη βαθύτερα στο ίδιο λαβυρινθώδες σύστημα σπηλαίων της Νότιας Αφρικής, όπου το 2013 είχαν ανακαλυφθεί και -μετά από τη μελέτη τους- και το 2015 είχαν δοθεί στη δημοσιότητα -σε συνεργασία με το «National Geographic»- τα πρώτα απολιθώματα του ίδιου «συγγενούς» του ανθρώπου.
Η ανακάλυψη στο λεγόμενο σπήλαιο του «Ανατέλλοντος 'Αστρου» (εξ ου ο προσδιορισμός «naledi» που σημαίνει «άστρο» στην τοπική γλώσσα) έγινε από ερευνητές με επικεφαλής τους παλαιοανθρωπολόγους Τζον Χόουκς του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν-Μάντισον των ΗΠΑ και Λι Μπέργκερ του Πανεπιστημίου του Γουιτγουότερσραντ της Ν.Αφρικής, οι οποίοι έκαναν τις σχετικές δημοσιεύσεις στο περιοδικό eLife.
Τα νέα απολιθώματα -πάνω από 130 συνολικά- προέρχονται από τουλάχιστον τρία άτομα, δύο ενήλικες και ένα παιδί κάτω των πέντε ετών. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι θα βρουν και άλλα, όσο προχωρεί η ανασκαφή. Ο ένας από τους σκελετούς των ενηλίκων βρίσκεται σε πολύ καλή κατάσταση, ιδίως το κρανίο του. Το εύρημα που θεωρείται πως ανήκει σε άντρα, ονομάστηκε «Neo», όνομα που σημαίνει «δώρο» στη διάλεκτο Sesotho της Νότιας Αφρικής.
«Ο σκελετός του Neo είναι ένας από τους πιο πλήρεις που έχουν ποτέ βρεθεί, τεχνικά πιο πλήρης από το διάσημο απολίθωμα της Λούσι», δήλωσε ο καθηγητής Λι Μπέργκερ. Η πρώτη μελέτη του σκελετού επιβεβαιώνει ότι ο Homo naledi ήταν ικανός τόσο να περπατά, όσο και να σκαρφαλώνει σε δέντρα, ενώ δεν αποκλείεται να έκανε ακόμη και χρήση πρωτόγονων εργαλείων.
Η νέα ανακάλυψη έγινε στο «θάλαμο Λεσέντι» (που σημαίνει «φως» στην τοπική γλώσσα), σε απόσταση σχεδόν 100 μέτρων από τον «θάλαμο Ντιναλέντι», όπου το 2013 είχαν βρεθεί τα πρώτα απολιθώματα του Homo naledi, από τουλάχιστον 15 διαφορετικά άτομα διαφόρων ηλικιών.
Όπως και πέρυσι, ο εντοπισμός των νέων απολιθωμάτων ήταν μια πολύ δύσκολη επιχείρηση, καθώς οι ανασκαφείς έπρεπε να έρπουν, να αναρριχώνται και να συμπιέζουν το σώμα τους για να τρυπώσουν μέσα στα κατασκότεινα στενά περάσματα του σπηλαίου πλάτους μόλις 25 εκατοστών.
Οι Χόουκς και Μπέργκερ υποστηρίζουν ότι η ανακάλυψη σε τόσο βάθος και άλλου θαλάμου με απολιθώματα, σημαίνει πιθανότατα ότι οι Homo naledi φρόντιζαν για τους νεκρούς τους, μια μάλλον απρόσμενη συμπεριφορά για τόσο αρχαϊκό είδος, καθώς προϋποθέτει μεγάλη νοημοσύνη και συμβολική σκέψη, ενδείξεις πολιτισμού.
Η ανακάλυψη ενισχύει την υπόθεση ότι ο Homo naledi χρησιμοποιούσε σκοτεινά απομονωμένα μέρη για να τοποθετήσει τους νεκρούς του. Ποιες είναι οι πιθανότητες, αλλιώς, να γίνει τυχαία μια δεύτερη σχεδόν ταυτόσημη ανακάλυψη;», αναρωτήθηκε ο Χόουκς.
«Αυτό που είναι τόσο ενδιαφέρον με τον Homo naledi, είναι ότι ήταν πλάσματα με εγκεφάλους με μέγεθος περίπου το 1/3 του δικού μας. Είναι σαφές ότι δεν ήταν άνθρωποι, παρόλα αυτά φαίνεται να ακολουθούσαν συμπεριφορές που αναγνωρίζουμε ως οικείες, όπως μια διαρκής φροντίδα για τους άλλους, που συνεχίζεται και μετά θάνατον. Είναι συγκλονιστικό, αλλά μπορεί να έχουμε μπροστά μας τις βαθύτερες ρίζες των ανθρώπινων πολιτισμικών πρακτικών», πρόσθεσε ο Αμερικανός παλαιοανθρωπολόγος.
Πάντως υπάρχουν ενδείξεις από το βαθύ ισπανικό σπήλαιο Σίμα ντε λος Χουέσος ότι οι Νεάντερταλ μπορεί να έκαναν κάτι ανάλογο με τους νεκρούς τους ακόμη παλιότερα, πριν από 400.000 χρόνια.
Aπό κοινού πάντως οι δύο ανακαλύψεις του Homo naledi στη Νότια Αφρική πέρυσι και φέτος έχουν φέρει στο φως την πιο ολοκληρωμένη συλλογή απολιθωμάτων ενός είδους του γένους Homo, πέρα από το σύγχρονο Homo sapiens και τους Νεάντερταλ. Συνολικά έχουν έως τώρα βρεθεί περίπου 2.000 απολιθώματα του Homo naledi από τουλάχιστον 18 άτομα, ευρήματα που είναι πολύ πιθανό να εμπλουτισθούν κι άλλο στο μέλλον.
Πλέον, οι ερευνητές εξετάζουν δύο πιθανότητες. Η πρώτη είναι ο Homo naledi να αποτελεί ένα από τα υποείδη του ανθρώπου, ίσως κάτι σαν τον Homo habilis. Έχει μία μάλλον πρωτόγονη ανατομία ενώ, παράλληλα, μοιάζει να εξελίχθηκε ταυτόχρονα με τα είδη του ανθρωπίνου γενεαλογικού δέντρου που οδήγησε στους σύγχρονους ανθρώπους.
Με πληροφορίες από Washington Post και ΑΠΕ-ΜΠΕ
