Το καφέ του Μουσείου Μπενάκη Iσλαμικής Tέχνης, που παρέμενε κλειστό τα τελευταία πέντε χρόνια, διαθέτει μία από τις ωραιότερες θέες στην Αθήνα. Από τη βεράντα του μπορεί κανείς να δει το νεκροταφείο του Κεραμεικού, την Ακρόπολη, το βιομηχανικό Γκάζι. Η Αγγλίδα καλλιτέχνις Navine G. Khan-Dossos επεμβαίνει με έναν πολύ ενδιαφέροντα τρόπο στους τοίχους του ωραίου καφέ, που πρόκειται να ξανανοίξει σύντομα. Η νεαρή ζωγράφος φιλοτεχνεί μια τοιχογραφία με πηγή έμπνευσης τους φοίνικες της πόλης, την οποία ονομάζει «Imagine a palm tree». Όταν μπαίνεις στον χώρο, ξαφνιάζεσαι με το θέαμα που αντικρίζεις. Οι φοίνικες, τα έντονα χρώματα και τα όμορφα, φαινομενικά απλά σχήματα σου προκαλούν ένα αίσθημα ευφορίας. Στην πορεία μαθαίνεις ότι καθετί ζωγραφισμένο έχει ένα πιο βαθύ και σύνθετο νόημα. Η Navine έχει ξεκινήσει να ζωγραφίζει από τον Ιανουάριο και βρίσκεται εκεί καθημερινά. Όσο ζωγραφίζει, ο χώρος είναι ανοιχτός για το κοινό, ενώ το καφέ θα ανοίξει επίσημα στις 10 Απριλίου. «Το έργο έχει τον χαρακτήρα του δημόσιου» λέει η καλλιτέχνις. «Έχω κάνει πολύ όμορφες συζητήσεις και ο κόσμος πάντα φέρνει μια φρέσκια ματιά στο έργο, ειδικά τα παιδιά».
Για μένα, έχει μεγάλο ενδιαφέρον το να ζωγραφίζω με παραδοσιακά μέσα πράγματα που είναι σύγχρονα, τεχνολογικά, και κάνουν ένα σχόλιο πολιτικό.
Η Navine σπούδασε Ιστορία της Τέχνης στο Cambridge, με ειδικότητα στην οθωμανική τέχνη και αρχιτεκτονική. «Πάντα με ενδιέφερε η Αθήνα και συγκεκριμένα η περίοδος της οθωμανικής κυριαρχίας» λέει. «Πριν από έξι μήνες αποφασίσαμε με τον σύντροφό μου να έρθουμε να μείνουμε μόνιμα στην Ελλάδα. Είμαι από το Λονδίνο και έψαχνα να μείνω σε μια πόλη όπου δεν θα χρειαζόταν να ξοδεύω πολλά για την διαβίωση μου αλλά και μια πόλη που θα περνούσε μία περίοδο ραγδαίων αλλαγών. Έμαθα ότι στο μουσείο τρέχουν ένα πρόγραμμα στο οποίο συνεργάζονται με σύγχρονους καλλιτέχνες και αποφάσισα να μιλήσω με τους υπεύθυνους. Τότε μου ήρθε η ιδέα να δουλέψω με τους φοίνικες και την ιστορία τους. Το καφέ του μουσείου θα ήταν το ιδανικό μέρος. Ο φοίνικας είναι ένα δέντρο που συμβολίζει το μεσογειακό, το αφρικανικό και τη Μέση Ανατολή. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό που διαφοροποιεί μια χώρα ως μη ευρωπαϊκή. Η Αθήνα κάποτε ήταν γεμάτη φοινικόδεντρα. Τον 19ο αιώνα, όταν στην εξουσία ήταν ο βασιλιάς Όθωνας, διέταξε να κοπούν όλοι οι φοίνικες της πόλης, γιατί ήθελε να δώσει στην Αθήνα έναν πιο ευρωπαϊκό χαρακτήρα. Άκουσα κι άλλες ιστορίες βέβαια, ότι οι φοίνικες καταστράφηκαν κατά την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου γιατί δεν υπήρχαν τα μέσα για να τους συντηρήσουν. Οι ιστορικοί και οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα φοινικόδεντρα καταστράφηκαν σε διαφορετικές περιόδους. Το δέντρο έχει γίνει κατά κάποιον τρόπο ένα σύμβολο αστικού μύθου. Λίγο πριν γίνουν οι Ολυμπιακοί Αγώνες στην Αθήνα, η κυβέρνηση αποφάσισε να φυτέψει χιλιάδες φοίνικες σε όλη την πόλη. Αυτήν τη φορά δεν ήταν σύμβολο της Ανατολής αλλά σύμβολο της πολυτέλειας. Όπως αυτοί που βλέπουμε στο Ντουμπάι ή στις Μπαχάμες. Τα συγκεκριμένα δέντρα ήταν κακής ποιότητας και έφεραν μαζί τους ένα κόκκινο έντομο, το οποίο άρχισε να τρώει τόσο τα δέντρα που φυτεύτηκαν όσο και αυτά που προϋπήρχαν. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες ήταν μία περίοδος που αποδείχθηκε προβληματική, αργότερα. Το "Imagine a palm tree" είναι μια τοιχογραφία για τα δέντρα αλλά ταυτόχρονα και ένα πολιτικό σχόλιο, για την Ελλάδα, για τη θέση της σε μια Ευρώπη που αλλάζει και για την πορεία της μέσα σε αυτήν. Η Ελλάδα γεωγραφικά βρίσκεται ανάμεσα στην Ευρώπη και στην Ανατολή και είναι πιο κοντά στην Ιερουσαλήμ απ' ό,τι στο Λονδίνο. Ακόμη και το ότι το έργο βρίσκεται στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης έχει το νόημά του».
Πέρα από τους φοίνικες, η τοιχογραφία της Navine περιέχει πολλά σύμβολα, τα οποία προέκυψαν από την έρευνα που έκανε πριν ξεκινήσει τη συνεργασία της με το μουσείο. Στην κορυφή έχει ζωγραφίσει το σύμβολο της CCTV κάμερας και πιο κάτω το σήμα του Wi-Fi και το σύμβολο του σήματος στο κινητό. Στο κάτω τμήμα της τοιχογραφίας βλέπεις το σήμα του μετρό και κάτω από αυτό υπάρχουν ζωγραφισμένα καλώδια όπως θα τα βλέπαμε αν τα κόβαμε. «Αν το σκεφτείς, αυτό που ζωγραφίζω είναι η Αθήνα» λέει. «Από πάνω έχεις τα δίκτυα και κάτω έχεις αυτό που συμβαίνει υπόγεια: το μετρό και οι καλωδιώσεις. Για μένα, έχει μεγάλο ενδιαφέρον το να ζωγραφίζω με παραδοσιακά μέσα πράγματα που είναι σύγχρονα, τεχνολογικά, και κάνουν ένα σχόλιο πολιτικό. Δημιουργείται μια αντίθεση που αφήνει πολλά περιθώρια ερμηνείας και προβληματισμού. Είναι ένα δώρο της οικονομικής κρίσης τα ανεκμετάλλευτα κτίρια και οι χώροι, γιατί δίνουν την δυνατότητα στους καλλιτέχνες να δουλεύουν για πολύ καιρό σε μεγάλα πρότζεκτ».
Info:
Τα εγκαίνια και η επίσημη παρουσίαση του έργου «Imagine a palm tree» θα γίνουν την Κυριακή 10 Απριλίου, 17:00-20:00 στο καφέ του Μουσείου Μπενάκη Ισλαμικής Τέχνης (Ασωμάτων 22 & Διπύλου, Κεραμεικός)
Το άρθρο από την έντυπη έκδοση της LIFO
