Ο ΒΙΚΕΝ ΚΑΙ Η Λίντα, ένα ζευγάρι καθημερινών ανθρώπων που αγαπούσαν τη ζωή και ο ένας τον άλλον, προσπαθούσαν να επιβιώσουν όπως όλοι στις δύσκολες πατρίδες τους, πρώτα στον Λίβανο και μετά στην Αρμενία. Η σύλληψη και φυλάκιση του Βικέν το 2020 από το καθεστώς του Αζερμπαϊτζάν τον μετέτρεψε σε ήρωα, και τη σύντροφό του, Λίντα, σε αγωνίστρια, κάτι που προηγουμένως δεν είχαν καν φανταστεί. Χωρίς να έχει διαπράξει κάποιο έγκλημα, ο Βικέν πέρασε πέντε χρόνια από τη ζωή του στη φυλακή και υπέστη τρομακτικά βασανιστήρια που κατέστρεψαν την υγεία του. Στις πιο σκοτεινές στιγμές, όταν σκεφτόταν να βάλει τέλος στη ζωή του, τον κράτησε ζωντανό η πίστη του και η αγάπη της Λίντα που κίνησε βουνά για την απελευθέρωσή του.
Η ιστορία τους δεν είναι απλώς μια προσωπική περιπέτεια που άφησε ανεπούλωτα τραύματα. Είναι μια ιστορία που αναδεικνύει τις ανθρώπινες συνέπειες μιας μακροχρόνιας σύγκρουσης, εκεί όπου η γεωπολιτική συναντά τη ζωή των καθημερινών ανθρώπων. Πίσω από τους αριθμούς, τις συμφωνίες και τις επίσημες ανακοινώσεις, υπάρχουν ζωές που διακόπτονται βίαια, οικογένειες που διαλύονται και άνθρωποι που καλούνται να αντέξουν το αδιανόητο. Η ιστορία της Λίντα και του Βικέν είναι μια μαρτυρία επιμονής, απώλειας και αγώνα για δικαιοσύνη, μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δοκιμάζεται.
Η υπόθεση του Βικέν δεν είναι μοναδική. Είναι όμως μια χαρακτηριστική περίπτωση που αναδεικνύει τη συστηματική στοχοποίηση από το Αζερμπαϊτζάν απλών πολιτών και οι συγκεκριμένες ενέργειες της αζερικής κυβέρνησης αντικατοπτρίζουν τη γενικότερη πολιτική εθνοκάθαρσης που ακολουθούν κατά των Αρμενίων.
Πήγε στην Αρμενία για να ανοίξει εστιατόριο και βρέθηκε στις φυλακές του Μπακού
O 46χρονος Βικέν Εουλτζεκτζιάν αφέθηκε ελεύθερος, μαζί με άλλους τρεις Αρμένιους, από το καθεστώς του Αζερμπαϊτζάν στα μέσα του περασμένου Ιανουαρίου, μετά από 1.891 ημέρες που κρατούνταν στις φυλακές του Μπακού, χωρίς να έχει διαπράξει κανένα αδίκημα. Ένα αυταρχικό καθεστώς (με το οποίο η Ε.Ε. έχει στενές εμπορικές σχέσεις, κλείνοντας τα μάτια στις κατάφωρες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που συντελούνται εκεί) στέρησε 1.891 μέρες από τη ζωή ενός νέου άντρα –γιου, συζύγου και πατέρα– και προκάλεσε μόνιμες βλάβες στην υγεία του. Η καρδιά της μητέρας του, μην αντέχοντας όσα υπέμενε το παιδί της που βρισκόταν στη φυλακή, σταμάτησε να χτυπά μια μέρα, ξαφνικά, και δεν του επέτρεψαν καν να την αποχαιρετήσει.
Ο Βικέν είναι ένας Αρμένιος χριστιανός, απόγονος επιζώντων της Αρμενικής Γενοκτονίας του 1915. Είναι πολίτης της Αρμενίας αλλά και του Λιβάνου, όπου ζούσε με την οικογένειά του μέχρι το 2018, που επέστρεψε στην πατρίδα των προγόνων του, όπως ονειρευόταν από μικρό παιδί. Το σχέδιό του ήταν να εργαστεί, να μαζέψει λεφτά για να ανοίξει εκεί ένα εστιατόριο και να ξεκινήσει μια νέα ζωή με την οικογένειά του. Ο Βικέν είναι επίσης βαθιά θρησκευόμενος και είχε χαράξει ένα τατουάζ με έναν σταυρό στο χέρι του. Αυτή ίσως θα ήταν μια ασήμαντη λεπτομέρεια σε άλλη περίπτωση, αλλά το τατουάζ αυτό ήταν ένας από τους λόγους για τα άγρια βασανιστήρια που υπέστη, καθώς στο σημείο αυτό του προκαλούσαν συνεχώς εγκαύματα όσο κρατούνταν παράνομα στη φυλακή, στο Αζερμπαϊτζάν.
Η σύλληψη ενός καθημερινού ανθρώπου
Σύμφωνα με τα αρμενικά ΜΜΕ, ο Βικέν συνελήφθη στις 10 Νοεμβρίου 2020, την ημέρα δηλαδή της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας. Τον συνέλαβαν οι Ειδικές Δυνάμεις του Αζερμπαϊτζάν, ενώ μάζευε τα προσωπικά του αντικείμενα στην πόλη Σουσί, στο Ναγκόρνο Καραμπάχ (Αρτσάχ), την οποία είχαν καταλάβει και είχαν δώσει εντολή εκκένωσης σε όλους τους Αρμένιους. Ο Βικέν δεν ήταν στρατιωτικός. Ήταν ένας πολίτης που απήχθη και μεταφέρθηκε παράνομα σε φυλακή στο Μπακού, όπου κρατήθηκε αρχικά σε απομόνωση (χωρίς καμία επικοινωνία) για σχεδόν επτά μήνες. Στις 14 Ιουνίου 2021 δικάστηκε από το Στρατοδικείο του Μπακού, κρίθηκε ένοχος και καταδικάστηκε σε 20 χρόνια φυλάκισης, σε μια δίκη-παρωδία. Δεν του επετράπη να έχει ούτε διεθνή νομική εκπροσώπηση, ούτε προσωπικό δικηγόρο για να τον υπερασπιστεί.
«Κατηγορήθηκε και καταδικάστηκε με κατασκευασμένες κατηγορίες για συμμετοχή ως μισθοφόρος σε στρατιωτική σύγκρουση, τρομοκρατία και παράνομη διέλευση των κρατικών συνόρων με βία ή απειλή βίας και οδηγήθηκε σε μία φυλακή η οποία είναι διαβόητη για τις απάνθρωπες συνθήκες και τα υψηλά ποσοστά αυτοκτονιών μεταξύ των κρατουμένων», όπως αναφέρει Αρμένιος δημοσιογράφος που παρακολούθησε την υπόθεσή του. Το «λάθος» τους, άλλωστε, αναγνωρίζουν τώρα εκ των υστέρων και εκ των πραγμάτων οι αρχές του Αζερμπαϊτζάν, με την απελευθέρωση του Βικέν και τη διακοπή έκτισης της 20ετούς ποινής του.
Οι δικοί του άνθρωποι πιστεύουν ότι Βικέν υπέστη όλη αυτήν τη βία λόγω της εθνικής και θρησκευτικής του ταυτότητας. «Η αρμενική εθνότητα και η χριστιανική θρησκεία του τον έκαναν στόχο», λένε και αναφέρουν ότι είδαν σοκαρισμένοι τα εμφανή εγκαύματα στο χέρι του, τα οποία πιστεύουν ότι προκλήθηκαν για να αλλοιώσουν ή να σβήσουν το τατουάζ του σταυρού.
Σύμφωνα με την έκθεση της οργάνωσης Center for Truth and Justice (CFTJ), ο Βικέν έχει υποστεί συστηματικά βασανιστήρια και απάνθρωπη μεταχείριση, συμπεριλαμβανομένης της σωματικής και ψυχολογικής κακοποίησης, καθώς και της ιατρικής παραμέλησης: «Ξυλοκοπήθηκε άγρια, μέχρι που έχασε τις αισθήσεις του κατά την αρχική του κράτηση. Του έδεσαν τα μάτια, υπέστη εικονικές εκτελέσεις και βασανίστηκε για παρατεταμένες περιόδους, ενώ έμεινε για καιρό χωρίς θεραπεία, παρότι αντιμετώπιζε ιατρικά προβλήματα».
Η ίδια έκθεση, που συντάχθηκε όσο ήταν κρατούμενος, ανέφερε επίσης ότι «του αρνήθηκαν την πρόσβαση σε ιατρική περίθαλψη, κατάλληλη τροφή και απαραίτητα φάρμακα για μήνες. Η ψυχική του υγεία έχει επιδεινωθεί, κατά την τελευταία του τηλεφωνική επικοινωνία με την οικογένειά του, στις 9 Ιανουαρίου 2025, εξέφρασε και πάλι τάσεις αυτοκτονίας».
Τον Ιούνιο του 2024, η οργάνωση CFTJ υπέβαλε αίτημα στον ΟΗΕ σχετικά με την αυθαίρετη κράτησή του, ζητώντας να ασκηθούν πιέσεις στο καθεστώς του Αζερμπαϊτζάν για την άμεση απελευθέρωσή του, κάτι που ζήτησαν επίσης πολλές ανθρωπιστικές οργανώσεις και ακτιβιστές, οι οποίοι είχαν συγκεντρώσει 45.000 υπογραφές σε αναφορά που είχαν καταθέσει.
Η υπόθεση του Βικέν δεν είναι μοναδική. Είναι όμως μια χαρακτηριστική περίπτωση που αναδεικνύει τη συστηματική στοχοποίηση από το Αζερμπαϊτζάν απλών πολιτών και οι συγκεκριμένες ενέργειες της αζερικής κυβέρνησης αντικατοπτρίζουν τη γενικότερη πολιτική εθνοκάθαρσης που ακολουθούν κατά των Αρμενίων.
Το ζήτημα του Ναγκόρνο Καραμπάχ και η εθνοκάθαρση των Αρμενίων
Προτού έρθουν στην Αρμενία, ο Βικέν και η Λίντα ζούσαν στη Βηρυτό, όπου διατηρούσαν ένα καφέ, αλλά αποφάσισαν να φύγουν λόγω της δύσκολης οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης στον Λίβανο. Έτσι ο Βικέν έφυγε από εκεί για να πάει στο Ναγκόρνο Καραμπάχ – Αρτσάχ για τους Αρμένιους, μια περιοχή με αρμενικό τότε πληθυσμό, αλλά διεθνώς αναγνωρισμένη ως τμήμα του Αζερμπαϊτζάν.
Το ζήτημα του Ναγκόρνο Καραμπάχ προκαλούσε εντάσεις και συγκρούσεις μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, ακόμα και πριν από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Μετά τη διάλυσή της, το 1991, οι συγκρούσεις αυτές κορυφώθηκαν και ο πόλεμος, που κράτησε μέχρι το 1994, άφησε χιλιάδες νεκρούς, πολλούς εκτοπισμένους και μια συνεχιζόμενη εύθραυστη κατάσταση. Τον Σεπτέμβριο του 2023 το Αζερμπαϊτζάν εκτόπισε τις αρμενικές δυνάμεις και απέκτησε τον πλήρη έλεγχο του Ναγκόρνο Καραμπάχ, οδηγώντας στη διάλυση της αυτοανακηρυχθείσας δημοκρατίας του Αρτσάχ από την 1η Ιανουαρίου 2024 και στην έξοδο δεκάδων χιλιάδων Αρμενίων προς την Αρμενία.
Προτού εισβάλει το 2023, το Αζερμπαϊτζάν είχε αποκλείσει τη μοναδική οδό που συνέδεε το Αρτσάχ με την Αρμενία. Για 9 μήνες, οι 120.000 Αρμένιοι της περιοχής ζούσαν υπό συνθήκες πολιορκίας, με σοβαρές ελλείψεις σε τρόφιμα, φάρμακα, ηλεκτρικό ρεύμα και καύσιμα. Στις 19 Σεπτεμβρίου 2023 το Αζερμπαϊτζάν εξαπέλυσε μια γενικευμένη στρατιωτική επιχείρηση (την οποία ονόμασε «αντιτρομοκρατική»).
Λόγω του αποκλεισμού και της ανισότητας των δυνάμεων, οι αμυντικές δυνάμεις των Αρμένιων του Αρτσάχ κατέρρευσαν μέσα σε 24 ώρες, ενώ η ηγεσία τους αναγκάστηκε να υπογράψει κατάπαυση του πυρός, αποδεχόμενη τους όρους του Μπακού. Λίγες ημέρες αργότερα, εκδόθηκε διάταγμα που όριζε ότι η Δημοκρατία του Αρτσάχ θα έπαυε να υφίσταται την 1η Ιανουαρίου 2024. Φοβούμενοι σφαγές και συλλήψεις, σχεδόν το σύνολο του αρμενικού πληθυσμού που ζούσε εκεί, περίπου 100.000-120.000 άνθρωποι, εγκατέλειψαν τα σπίτια τους και κατευθύνθηκαν στην Αρμενία, σχηματίζοντας ουρές χιλιομέτρων, με πολλούς διεθνείς παρατηρητές να χαρακτηρίζουν εκείνη τη δραματική έξοδο ως εθνοκάθαρση.
Εκείνες τις ημέρες, οι αρχές του Αζερμπαϊτζάν συνέλαβαν στα σύνορα πολλούς ηγέτες των Αρμενίων του Αρτσάχ, οι οποίοι μεταφέρθηκαν στις φυλακές του Μπακού, όπου κρατούνται μέχρι σήμερα.
Πριν από την εισβολή του 2023, το Αζερμπαϊτζάν είχε πραγματοποιήσει και πάλι μια ευρείας κλίμακας επίθεση εναντίον της Αρμενίας τον Σεπτέμβριο του 2020, η οποία είχε διαρκέσει μέχρι τις 10 Νοεμβρίου 2020, όταν υπογράφηκε η τριμερής συμφωνία κατάπαυσης του πυρός με τη μεσολάβηση της Ρωσίας. Τότε ήταν που οι δυνάμεις του Αζερμπαϊτζάν κατέλαβαν την πόλη Σουσί και εκεί συνελήφθη ο Βικέν από τις αζερικές δυνάμεις.
«Ένα δικαίωμα δεν πεθαίνει όσο υπάρχουν εκείνοι που το διεκδικούν»
Σήμερα ο Βικέν βρίσκεται στο Γερεβάν, την πρωτεύουσα της Αρμενίας, υπό ιατρική παρακολούθηση, καθώς χρειάζεται εντατική θεραπεία και χειρουργικές επεμβάσεις. Στις 14 Ιανουαρίου 2026, όταν το καθεστώς του Αζερμπαϊτζάν απελευθέρωνε τον Βικέν, η σύζυγός του Λίντα ήταν εκεί, έξω από το κτίριο όπου κρατούνταν, και τον περίμενε. Όλα αυτά τα χρόνια που ο Βικέν ήταν φυλακισμένος, εκείνη δεν σταμάτησε να αγωνίζεται με επιμονή και πάθος για την απελευθέρωσή του, απευθύνοντας εκκλήσεις σε οργανισμούς και κυβερνήσεις, ζητώντας να πιέσουν για την αποφυλάκιση ή τη βελτίωση των συνθηκών κράτησης, που, όπως αποκαλύφθηκε πρόσφατα, περιελάμβαναν άγρια βασανιστήρια και ξυλοδαρμούς.
Επικοινωνήσαμε μαζί της και της ζητήσαμε να μας μιλήσει για όσα πέρασε: «Το 2018 ο Βικέν ταξίδεψε στην Αρμενία για να εργαστεί και θα τον ακολουθούσαμε μόλις θα έβρισκε σπίτι για να μείνουμε. Ήταν παιδικό του όνειρο να επιστρέψει στην πατρίδα. Μετά το τέλος του πολέμου, στις 10 Νοεμβρίου 2020, ο Βικέν συνελήφθη ενώ πήγαινε να πάρει τα προσωπικά του αντικείμενα και βρέθηκε στη φυλακή. Εμείς δεν ξέραμε πού βρισκόταν, είχε εξαφανιστεί. Τέσσερις μήνες αργότερα, η φίλη που ήταν μαζί του όταν συνελήφθη αφέθηκε ελεύθερη και έτσι πληροφορηθήκαμε από εκείνη ότι ο Βικέν βρισκόταν φυλακισμένος στο Μπακού».
Στην ερώτηση πώς κατάφεραν να παραμείνουν δυνατοί σε τόσο δύσκολες συνθήκες εκείνη και τα παιδιά τους, απαντά: «Είμαστε μια οικογένεια που αγαπάμε ο ένας τον άλλον και η επιμονή μας για την αθωότητα του Βικέν ήταν η βασική μας προτεραιότητα. Η δικηγόρος μου, Λουσιάνα Μινασιάν, κι εγώ αντιμετωπίσαμε τα προβλήματα και όλοι στάθηκαν στο πλευρό μας».
Σήμερα, όπως μας λέει, «ο Βικέν υποφέρει από πολλά προβλήματα υγείας, συμπεριλαμβανομένης της υψηλής αρτηριακής πίεσης και φραγμένων αρτηριών στην καρδιά». Τι ήταν εκείνο που έδωσε τόση δύναμη σε μια καθημερινή γυναίκα για να δώσει μια τόσο μεγάλη μάχη και να τα καταφέρει; «Η αγάπη μου για εκείνον είναι αυτό που με ώθησε να κάνω όλα αυτά. Η δύναμη του συζύγου μου με έκανε να πιστέψω ότι ένα δικαίωμα δεν πεθαίνει όσο υπάρχουν εκείνοι που το διεκδικούν».
Η Λίντα έχει κι ένα μήνυμα προς την Ευρώπη που δεν κοιτάζει προς τα εκεί: «Θέλω να πω σε όλους ότι έχουμε το δικαίωμα να ζούμε στη γη μας και ότι χρειαζόμαστε δικαιοσύνη για όσους εκτοπίστηκαν και φυλακίστηκαν άδικα».
Αυτό που επιθυμεί σήμερα είναι μια ήρεμη οικογενειακή ζωή. «Τώρα θέλω ο Βικέν να αναρρώσει, γιατί χρειάζεται χρόνο, και μετά, το όνειρό του είναι να ανοίξει ένα εστιατόριο. Του αρέσει η μαγειρική», λέει.
Μια ήσυχη ζωή επιθυμεί και ο Βικέν, που προσπαθεί να ξαναχτίσει τη ζωή του από την αρχή κουβαλώντας τα σημάδια μιας εμπειρίας που δύσκολα αποτυπώνεται στα λόγια, έχοντας δίπλα του τη Λίντα, η οποία συνεχίζει να στέκεται με την ίδια δύναμη που τον κράτησε ζωντανό όλα αυτά τα χρόνια. Η ιστορία τους δεν τελειώνει με την απελευθέρωσή του. Αντιθέτως, ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο αποκατάστασης, μνήμης και διεκδίκησης. Ταυτόχρονα, λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε υπόθεση παράνομης φυλάκισης και εκτοπισμού, υπάρχουν άνθρωποι με όνειρα, οικογένειες και δικαιώματα. Το ερώτημα που παραμένει δεν αφορά μόνο το παρελθόν του Βικέν, αλλά και το παρόν και το μέλλον όσων εξακολουθούν να βρίσκονται στην ίδια θέση και το κατά πόσο η διεθνής κοινότητα είναι διατεθειμένη να τους δει και να τους ακούσει.
