Τα συμπληρώματα διατροφής χρησιμοποιούνται ευρέως, συχνά με την προσδοκία ότι μπορούν να ενισχύσουν την υγεία ή ακόμη και να προλάβουν τον καρκίνο. Ωστόσο, μεγάλες κλινικές μελέτες δείχνουν ότι τα περισσότερα δεν μειώνουν τον κίνδυνο, ενώ ορισμένα ενδέχεται ακόμη και να τον αυξάνουν.
Η χρήση διατροφικών συμπληρωμάτων είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη τόσο στον γενικό πληθυσμό όσο και σε ανθρώπους που έχουν διαγνωστεί με καρκίνο. Εκτιμάται ότι το 64% έως 81% των ασθενών με καρκίνο λαμβάνουν κάποιο συμπλήρωμα διατροφής, ενώ σχεδόν οι μισοί δεν ενημερώνουν σχετικά τον γιατρό τους. Περίπου το 50% του γενικού πληθυσμού δηλώνει ότι χρησιμοποιεί συμπληρώματα, πολλά από τα οποία προβάλλονται ως μέσα πρόληψης του καρκίνου. Ωστόσο, τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα δεν επιβεβαιώνουν την αποτελεσματικότητα αυτών των προϊόντων στην πρόληψη της νόσου.
Σε αντίθεση με τα φάρμακα (συνταγογραφούμενα ή μη), τα διατροφικά συμπληρώματα δεν υπόκεινται στον ίδιο αυστηρό έλεγχο από τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA). Οι κατασκευαστές που εισάγουν προϊόντα με νέα συστατικά οφείλουν να υποβάλουν ειδοποίηση πριν από τη διάθεσή τους στην αγορά, δηλώνοντας ότι το προϊόν «αναμένεται εύλογα να είναι ασφαλές» όταν χρησιμοποιείται σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας. Ο FDA μπορεί να παρέμβει μόνο εφόσον προκύψουν ζητήματα ασφάλειας μετά την κυκλοφορία του προϊόντος.
Επιπλέον, δεν απαιτείται απόδειξη αποτελεσματικότητας για την κυκλοφορία ενός συμπληρώματος. Επομένως, εάν ένα προϊόν δεν έχει δοκιμαστεί σε κλινικές δοκιμές, δεν υπάρχουν σαφή δεδομένα για την αποτελεσματικότητά του. Ο FDA δεν εγκρίνει ούτε τις ετικέτες των συμπληρωμάτων. Αν ένας κατασκευαστής ισχυρίζεται ότι το προϊόν επηρεάζει τη δομή ή τη λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού, για παράδειγμα ότι το ασβέστιο ενισχύει τα οστά, οφείλει απλώς να ενημερώσει τον FDA και να συμπεριλάβει τη διευκρίνιση ότι ο ισχυρισμός δεν έχει αξιολογηθεί από τον οργανισμό.
Συμπληρώματα διατροφής: Τα παραπλανητικά προϊόντα και οι μελέτες
Παρότι οι κατασκευαστές πρέπει να τηρούν κανόνες Ορθής Πρακτικής Παραγωγής (Good Manufacturing Practices - GMP), έχουν καταγραφεί περιπτώσεις παραπλανητικών προϊόντων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί έρευνα του Γενικού Εισαγγελέα της Πολιτείας της Νέας Υόρκης το 2015, σύμφωνα με την οποία τέσσερα στα πέντε φυτικά συμπληρώματα που πωλούνταν σε μεγάλες αλυσίδες λιανικής δεν περιείχαν τα βότανα που αναγράφονταν στις ετικέτες. Αντί αυτών, σε πολλές περιπτώσεις περιείχαν φθηνά υλικά πλήρωσης, όπως σκόνη ρυζιού, σπαράγγια ή άλλα φυτικά συστατικά, γεγονός που οδήγησε σε εντολή διακοπής της πώλησής τους.
Σε ό,τι αφορά την πρόληψη του καρκίνου, οι μεγάλες κλινικές μελέτες δεν έχουν επιβεβαιώσει τα υποτιθέμενα οφέλη πολλών συμπληρωμάτων. Παλαιότερες επιδημιολογικές και εργαστηριακές μελέτες είχαν υποδείξει ότι τα αντιοξειδωτικά, όπως το β-καροτένιο, θα μπορούσαν να μειώσουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Ωστόσο, τυχαιοποιημένες μελέτες με χιλιάδες συμμετέχοντες, στις οποίες οι μισοί λάμβαναν συμπληρώματα και οι υπόλοιποι εικονικό φάρμακο, δεν έδειξαν μείωση των ποσοστών καρκίνου του δέρματος ούτε συνολική μείωση των περιστατικών καρκίνου.
Συμπληρώματα διατροφής: Ορισμένα ενδέχεται να αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου
Αντίστοιχα, άλλες μελέτες δεν εντόπισαν προστατευτική δράση του β-καροτενίου, της βιταμίνης C ή της βιταμίνης Ε στην πρόληψη των αδενωμάτων του παχέος εντέρου. Ούτε τα αντιοξειδωτικά, ούτε το σελήνιο ή η βιταμίνη Α φάνηκαν να μειώνουν τον κίνδυνο καρκίνων του γαστρεντερικού. Σε μεγάλες μελέτες σε γυναίκες, οι βιταμίνες C και Ε δεν μείωσαν τα συνολικά ποσοστά καρκίνου, ενώ συμπληρώματα βιταμίνης D και ασβεστίου δεν επηρέασαν την εμφάνιση καρκίνου του παχέος εντέρου. Παρόμοια αποτελέσματα καταγράφηκαν και σε μελέτες σε άνδρες σχετικά με την πρόληψη του καρκίνου του προστάτη μέσω βιταμίνης Ε και σεληνίου.
Ορισμένα συμπληρώματα ενδέχεται μάλιστα να αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Σε μελέτη με περισσότερους από 35.000 υγιείς άνδρες, η λήψη βιταμίνης Ε συνδέθηκε με αύξηση κατά 17% στον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του προστάτη σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο. Παρομοίως, το β-καροτένιο έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα και του στομάχου, ιδιαίτερα σε καπνιστές.
Επιπλέον, μελέτη για τη χορήγηση φυλλικού οξέος με στόχο την πρόληψη πολυπόδων του παχέος εντέρου έδειξε ότι το συμπλήρωμα δεν ήταν αποτελεσματικό, ενώ οι άνδρες που το λάμβαναν είχαν περισσότερες από δυόμισι φορές μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του προστάτη σε σύγκριση με όσους έλαβαν εικονικό φάρμακο.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και για τους ασθενείς που ήδη πάσχουν από καρκίνο. Μελέτη σε περισσότερες από 1.100 γυναίκες με καρκίνο του μαστού που υποβάλλονταν σε χημειοθεραπεία έδειξε ότι όσες λάμβαναν αντιοξειδωτικά συμπληρώματα πριν και κατά τη διάρκεια της θεραπείας είχαν μεγαλύτερο κίνδυνο υποτροπής. Αντιθέτως, η λήψη πολυβιταμινών δεν φάνηκε να επηρεάζει την έκβαση της νόσου.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα αντιοξειδωτικά ενδέχεται να μειώνουν την αποτελεσματικότητα της χημειοθεραπείας, εξουδετερώνοντας μέρος της δράσης της. Επιπλέον, ορισμένα συμπληρώματα μπορεί να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός μεταβολίζει τα αντικαρκινικά φάρμακα, γεγονός που μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητά τους ή να αυξήσει τις ανεπιθύμητες ενέργειες.
Παρά τη μεγάλη χρήση των συμπληρωμάτων, πολλά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα σχετικά με τα πιθανά οφέλη και τους κινδύνους τους. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί τονίζουν ότι οι ασθενείς θα πρέπει πάντα να ενημερώνουν τους γιατρούς τους για οποιαδήποτε βιταμίνη ή συμπλήρωμα λαμβάνουν, ώστε να διασφαλίζεται ότι δεν επηρεάζει αρνητικά τη θεραπεία.
