Οι μεγάλοι λευκοί καρχαρίες στη Μεσόγειο απειλούνται με εξαφάνιση, καθώς η παράνομη αλιεία συνεχίζει να επιβαρύνει έναν πληθυσμό που ήδη βρίσκεται σε οριακό σημείο. Αυτό προκύπτει από έρευνα Αμερικανών επιστημόνων, σε συνεργασία με τη βρετανική περιβαλλοντική οργάνωση Blue Marine Foundation, η οποία καταγράφει συστηματική παρουσία προστατευόμενων ειδών σε αγορές ψαριών της Βόρειας Αφρικής.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, μόνο μέσα στο 2025 έχουν θανατωθεί τουλάχιστον 40 μεγάλοι λευκοί καρχαρίες στις ακτές της Βόρειας Αφρικής. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα υψηλό νούμερο, αν ληφθεί υπόψη ότι ο μεσογειακός πληθυσμός του είδους έχει χαρακτηριστεί «Κρισίμως Κινδυνεύων» από τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης.
Οι μεγάλοι λευκοί καρχαρίες περιλαμβάνονται σε περισσότερα από 20 είδη καρχαριών της Μεσογείου που προστατεύονται από διεθνείς συμβάσεις. Η αλιεία, η εκφόρτωση και η εμπορία τους απαγορεύονται ρητά. Παρ’ όλα αυτά, οι ερευνητές που παρακολουθούν αλιευτικά λιμάνια στη βόρεια αφρικανική ακτογραμμή διαπίστωσαν ότι τα προστατευόμενα αυτά είδη συνεχίζουν να φτάνουν νεκρά στα λιμάνια και να καταλήγουν στις αγορές.
Καρχαρίες καταλήγουν σε ψαραγορές της βόρειας Αφρικής
Το BBC, σε συνεργασία με την ομάδα BBC Forensics, επιβεβαίωσε επίσης βίντεο που κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και δείχνουν καρχαρίες να εκφορτώνονται σε λιμάνια της Αλγερίας και της Τυνησίας. Σε ένα από αυτά διακρίνεται μεγάλος λευκός καρχαρίας να μεταφέρεται από αλιευτικό σκάφος, ενώ σε άλλο εμφανίζονται κεφάλια και πτερύγια καρχαρία μάκο, είδους που επίσης προστατεύεται, έτοιμα προς πώληση σε αγορά.
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον Φραντσέσκο Φερέτι από το πανεπιστήμιο Virginia Tech, πραγματοποίησε αποστολή στο στενό της Σικελίας, μια περιοχή που θεωρείται από τις τελευταίες «νησίδες επιβίωσης» για απειλούμενα είδη καρχαριών στη Μεσόγειο. Εκεί, οι επιστήμονες επιχείρησαν για πρώτη φορά να εντοπίσουν και να τοποθετήσουν δορυφορικό πομπό σε μεγάλο λευκό καρχαρία, κάτι που δεν έχει καταγραφεί ποτέ ξανά στη Μεσόγειο.
Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποίησαν μεγάλες ποσότητες δολώματος, υπόγειες κάμερες και δειγματοληψίες θαλασσινού νερού για ανίχνευση DNA. Παρά τις δύο εβδομάδες ερευνών, δεν κατάφεραν να εντοπίσουν κανέναν λευκό καρχαρία, καταγράφοντας μόνο μια σύντομη εμφάνιση μπλε καρχαρία. Όπως σημείωσε ο Φερέτι, το αποτέλεσμα αυτό αποτυπώνει την έκταση της υποβάθμισης του οικοσυστήματος.
Την ίδια περίοδο, η ομάδα ενημερώθηκε ότι ένας νεαρός λευκός καρχαρίας είχε αλιευθεί και σκοτωθεί σε βορειοαφρικανικά νερά, σε απόσταση μόλις 20 ναυτικών μιλίων από το σημείο των ερευνών. Δεν έχει διευκρινιστεί αν επρόκειτο για τυχαία παγίδευση ή στοχευμένη αλιεία.
Γιατί οι καρχαρίες συνεχίζουν να αλιεύονται παρά τους διεθνείς περιορισμούς
Παρά το αυστηρό νομικό πλαίσιο, η εφαρμογή των κανόνων παραμένει άνιση. Οι διεθνείς συμφωνίες προβλέπουν ότι τα προστατευόμενα είδη δεν επιτρέπεται να διατηρούνται, να μεταφέρονται ή να πωλούνται και ότι, όπου είναι δυνατόν, πρέπει να απελευθερώνονται ζωντανά. Ωστόσο, οι ρυθμίσεις αυτές δεν καλύπτουν επαρκώς την παρεμπίπτουσα αλιεία και η επιτήρηση διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα.
Ερευνητές και περιβαλλοντικές οργανώσεις επισημαίνουν ότι στις φτωχότερες παράκτιες κοινότητες της Βόρειας Αφρικής, οι ψαράδες συχνά βρίσκονται αντιμέτωποι με το δίλημμα της επιβίωσης. Όπως σημειώνουν τοπικοί επιστήμονες, χωρίς στήριξη και εκπαίδευση σε πιο βιώσιμες πρακτικές, είναι δύσκολο να ζητηθεί από τους αλιείς να επιστρέψουν στη θάλασσα ένα ζώο που μπορεί να εξασφαλίσει τροφή ή εισόδημα.
Παρά την εικόνα που προκαλεί ανησυχία, οι ερευνητές θεωρούν ότι υπάρχει ακόμη περιθώριο ανάκαμψης, εφόσον οι χώρες της Μεσογείου συνεργαστούν και κινηθούν άμεσα. Όπως τονίζουν, η παρουσία έστω και λίγων καρχαριών δείχνει ότι το είδος δεν έχει χαθεί πλήρως. Το κρίσιμο ζητούμενο, όμως, είναι ο χρόνος.
Με πληροφορίες από BBC
