Τα τελευταία χρόνια, ειδικοί ανά τον κόσμο προειδοποιούν πως η γρίπη των πτηνών, γνωστή ως H5N1, θα μπορούσε κάποια στιγμή να «σπάσει» το φράγμα των ειδών και να μεταδοθεί αποτελεσματικά από άνθρωπο σε άνθρωπο, προκαλώντας μια νέα παγκόσμια υγειονομική κρίση.
Αν και ο κίνδυνος για τον γενικό πληθυσμό παραμένει μέχρι στιγμής χαμηλός, τα δεδομένα δείχνουν ότι η απειλή για τη μετάδοσης της γρίπης των πτηνών δεν είναι θεωρητική, αναφέρει το BBC αναδεικνύοντας στοιχεία από νέα μελέτη.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, από το 2003 έως και τον Αύγουστο του 2025 έχουν καταγραφεί 990 ανθρώπινα κρούσματα H5N1 σε 25 χώρες, με 475 θανάτους, ποσοστό θνητότητας που φτάνει το 48%. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο ιός έχει πλήξει περισσότερα από 180 εκατομμύρια πτηνά, έχει εξαπλωθεί σε πάνω από 1.000 γαλακτοκομικές μονάδες σε 18 πολιτείες και έχει μολύνει τουλάχιστον 70 ανθρώπους, κυρίως εργαζόμενους σε φάρμες, προκαλώντας νοσηλείες και έναν επιβεβαιωμένο θάνατο.
Γρίπη των πτηνών: Πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί ένα ξέσπασμα του H5N1
Μια νέα, αξιολογημένη από ομοτίμους μελέτη, Ινδών ερευνητών, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMC Public Health, επιχειρεί να απαντήσει στο εξής ερώτημα: πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί ένα ξέσπασμα H5N1 στον ανθρώπινο πληθυσμό και ποια είναι τα περιθώρια έγκαιρης παρέμβασης.
Οι ερευνητές Φίλιπ Τσέριεν και Γκαουτάμ Μένον από το Πανεπιστήμιο Ashoka χρησιμοποίησαν το BharatSim, μια πλατφόρμα προσομοίωσης που αναπτύχθηκε αρχικά για την Covid-19, για να «παίξουν» σενάρια εξάπλωσης του ιού σε πραγματικές συνθήκες. Το μοντέλο βασίστηκε σε ένα συνθετικό χωριό της περιοχής Ναμακάλ στο Ταμίλ Ναντού – την καρδιά της ινδικής πτηνοτροφίας, με περισσότερες από 1.600 φάρμες και περίπου 70 εκατομμύρια κοτόπουλα.
Το βασικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι το χρονικό παράθυρο για αποτελεσματική παρέμβαση είναι εξαιρετικά μικρό. Όπως δείχνουν οι προσομοιώσεις, αν η καραντίνα των στενών επαφών εφαρμοστεί όταν έχουν εντοπιστεί μόλις δύο ανθρώπινα κρούσματα, η εξάπλωση μπορεί σχεδόν σίγουρα να αναχαιτιστεί. Αν όμως τα κρούσματα φτάσουν τα δέκα, τότε ο ιός έχει πιθανότατα ήδη περάσει στον ευρύτερο πληθυσμό, καθιστώντας την πορεία του σχεδόν ανεξέλεγκτη.
Η μελέτη διακρίνει μεταξύ πρωτογενών και δευτερογενών επαφών: οι πρώτες αφορούν άτομα που είχαν άμεση επαφή με τον ασθενή, όπως μέλη της οικογένειας, φροντιστές, στενούς συνεργάτες, ενώ οι δεύτερες άτομα που ήρθαν σε επαφή με τις πρωτογενείς επαφές. Αν η μετάδοση φτάσει στο επόμενο επίπεδο, σε «φίλους φίλων», τότε μόνο δραστικά μέτρα, όπως γενικευμένοι περιορισμοί, μπορούν να περιορίσουν την εξάπλωση.
Γρίπη των πτηνών: Οι περιορισμοί της μελέτης
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η θανάτωση μολυσμένων πτηνών είναι αποτελεσματική μόνο πριν από τη μετάδοση στον άνθρωπο. Μόλις συμβεί το πρώτο «άλμα», η ταχύτητα αντίδρασης γίνεται καθοριστική. Η στοχευμένη εμβολιαστική κάλυψη μπορεί να αυξήσει το όριο βιωσιμότητας του ιού, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να προστατεύσει τα νοικοκυριά.
Η μελέτη, ωστόσο, έχει περιορισμούς. Βασίζεται σε ένα μόνο συνθετικό χωριό και δεν λαμβάνει υπόψη ταυτόχρονες εστίες που θα μπορούσαν να προκληθούν από μεταναστευτικά πτηνά ή μεγάλα δίκτυα διακίνησης πουλερικών. Δεν υπολογίζει επίσης αλλαγές στη συμπεριφορά των ανθρώπων, όπως η χρήση μάσκας, όταν γίνεται αντιληπτός ο κίνδυνος.
Η ιολόγος Σίμα Λάκνταουα από το Πανεπιστήμιο Emory επισημαίνει ότι τα μοντέλα αυτά υποθέτουν ιδιαίτερα αποτελεσματική μετάδοση, κάτι που δεν ισχύει για όλα τα στελέχη της γρίπης. Όπως λέει, μόνο ένα μέρος των μολυσμένων ατόμων μεταδίδει ενεργά τον ιό, φαινόμενο που θυμίζει τους «υπερμεταδότες» της πανδημίας Covid-19.
Αν ο H5N1 εγκατασταθεί στον ανθρώπινο πληθυσμό, οι ειδικοί εκτιμούν ότι η επίδρασή του θα μπορούσε να μοιάζει περισσότερο με την πανδημία της γρίπης του 2009 παρά με την Covid-19, καθώς υπάρχουν ήδη αντιιικά φάρμακα και υποψήφια εμβόλια. Ωστόσο, ο κίνδυνος ανασυνδυασμού με άλλα στελέχη γρίπης θα μπορούσε να οδηγήσει σε απρόβλεπτες, χαοτικές εποχικές επιδημίες.
Το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι σαφές: η έγκαιρη επιτήρηση και η γρήγορη, στοχευμένη δημόσια υγειονομική αντίδραση είναι το κλειδί. Γιατί, όπως δείχνουν τα δεδομένα, όταν χαθεί το παράθυρο της πρώτης παρέμβασης, η εξάπλωση γίνεται πολύ δύσκολο να ανακοπεί.
Με πληροφορίες από BBC
