Τους πρώτους μήνες του 2025, οι φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Ανταναναρίβο στη Μαδαγασκάρη έμειναν χωρίς νερό. «Δεν υπήρχε σταγόνα — ούτε ντους, ούτε τουαλέτες, ούτε καν για να πλύνεις τα χέρια σου», θυμάται ο 25χρονος φοιτητής ιατρικής Αντζαντράινα Αντριανάιβο.
Όταν οι εκκλήσεις προς τις αρχές δεν απέδωσαν, ο Αντριανάιβο ξεκίνησε καθιστικές διαμαρτυρίες μέσα στο πανεπιστήμιο. Σύντομα, οι φοιτητικές κινητοποιήσεις διογκώθηκαν και μετατράπηκαν σε μαζικές διαδηλώσεις που παρέλυσαν την πρωτεύουσα και δεκάδες άλλες πόλεις. Έξι μήνες αργότερα, η οργή κορυφώθηκε με την πτώση του προέδρου Αντρί Ραζοελίνα.
«Ήταν η πιο ευτυχισμένη μέρα της ζωής μου», δήλωσε ο Αντριανάιβο, σηκώνοντας τις γροθιές του στον αέρα. «Αυτή η νίκη ανήκει στον λαό μας και στη νέα γενιά».
Παρότι χιλιάδες νέοι γιόρταζαν την πτώση του προέδρου, κανείς δεν ήξερε τι θα ακολουθήσει. Η χώρα, όμως, βυθίστηκε γρήγορα σε αβεβαιότητα.
Μαδαγασκάρη: Από την εξέγερση της Gen Z στο πραξικόπημα
Ο Ραζοελίνα, που φημολογείται ότι διέφυγε με ιδιωτικό γαλλικό αεροσκάφος, δημοσίευσε βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λέγοντας ότι βρίσκεται «σε ασφαλές σημείο» και πως εξακολουθεί να ελέγχει την κατάσταση. Οι περισσότεροι, ωστόσο, πιστεύουν ότι κρύβεται στο Ντουμπάι. Λίγες ώρες αργότερα, το κοινοβούλιο ψήφισε την καθαίρεσή του. Ο στρατός εισέβαλε στο προεδρικό μέγαρο, διέλυσε τη Γερουσία, το Συνταγματικό Δικαστήριο και την Εκλογική Επιτροπή, αφήνοντας μόνο την Εθνοσυνέλευση να λειτουργεί.
Ο συνταγματάρχης Μάικλ Ραντριανιρίνα, επικεφαλής της επίλεκτης στρατιωτικής μονάδας CAPSAT, ανακοίνωσε ότι θα ορκιστεί προσωρινός αρχηγός κράτους, με νέες εκλογές να προγραμματίζονται «εντός δύο ετών». Η Αφρικανική Ένωση καταδίκασε τις ενέργειες αυτές ως «στρατιωτικό πραξικόπημα» και ανέστειλε τη συμμετοχή της Μαδαγασκάρης «έως ότου αποκατασταθεί η συνταγματική τάξη».
Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Η Μαδαγασκάρη, από την ανεξαρτησία της από τη Γαλλία το 1960, έχει γνωρίσει επανειλημμένα πραξικοπήματα. Το ίδιο στρατιωτικό σώμα, η CAPSAT, είχε βοηθήσει τον ίδιο τον Ραζοελίνα να καταλάβει την εξουσία το 2009, ύστερα από παρόμοιες διαδηλώσεις κατά του τότε προέδρου. «Κάθε καθεστώς υπόσχεται να φέρει σταθερότητα και τελικά καταλήγει πηγή αταξίας», δήλωσε ο ιστορικός Αρνό Λεονάρ στον σταθμό France 24. «Η οργή του λαού παραμένει η ίδια. Το μόνο που αλλάζει είναι ότι τα φυλλάδια αντικαταστάθηκαν από τα social media».
Μαδαγασκάρη: Η οργή της Gen Z και το αβέβαιο αύριο
Οι νέοι διαδηλωτές βλέπουν προσωρινά τον στρατό ως «σωτήρα». «Πιστεύω ότι ο στρατός θα τα βάλει σιγά σιγά σε τάξη», είπε ο Σίκερ Λεμπλάν, εργαζόμενος στην πληροφορική που τραυματίστηκε από πλαστική σφαίρα. «Αν δεν το κάνει, θα τον ανατρέψουμε κι αυτόν». Όταν ο Ραζοελίνα ανέλαβε την εξουσία στα 33 του, ως πρώην DJ, υποσχέθηκε να αντιμετωπίσει τη φτώχεια και την ανισότητα. Αντί γι’ αυτό, η χώρα βυθίστηκε ακόμη περισσότερο στη μιζέρια.
Η Μαδαγασκάρη, με πληθυσμό 33 εκατομμυρίων, είναι πλούσια σε βανίλια, πολύτιμους λίθους και ορυκτά, αλλά παραμένει μία από τις φτωχότερες χώρες στον κόσμο. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ φτάνει μόλις τα 500 δολάρια, ενώ τα τρία τέταρτα του πληθυσμού ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας. Οι συχνές διακοπές ρεύματος αφήνουν περιοχές χωρίς ηλεκτρικό έως και 20 ώρες την ημέρα. Η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά ότι τα εισοδήματα θα πρέπει να αυξηθούν 14 φορές για να φτάσουν στο παγκόσμιο όριο αξιοπρεπούς διαβίωσης των 28 δολαρίων ημερησίως.
Με μέση ηλικία τα 19 έτη, η νέα γενιά της Μαδαγασκάρης ηγείται μιας ευρύτερης τάσης νεανικών κινημάτων που πιέζουν ή ανατρέπουν αυταρχικούς ηγέτες σε όλο τον κόσμο, από το Μαρόκο και το Νεπάλ μέχρι το Περού και την Κένυα. Πολλοί νέοι διαδηλωτές χρησιμοποιούν ως σύμβολο το κρανίο των «πειρατών» από το δημοφιλές ιαπωνικό anime One Piece, το οποίο έχει γίνει viral ως σήμα επανάστασης και ελευθερίας.
Στην πλατεία της 13ης Μαΐου, σημείο-σύμβολο της φοιτητικής εξέγερσης του 1972, οι διαδηλωτές τραγουδούσαν, έπιναν μπύρα και πανηγύριζαν τη νέα εποχή. «Άνθρωποι σαν τον Ραζοελίνα έχουν πάντα δεύτερη υπηκοότητα. Τρέχουν στη Γαλλία μόλις τα πράγματα δυσκολέψουν», είπε ο φοιτητής καλών τεχνών Ανρί Ραφεχιβόλα, εκφράζοντας την ευρέως διαδεδομένη αγανάκτηση προς τον πρώην πρόεδρο και τη σχέση του με τη Γαλλία, την πρώην αποικιακή δύναμη.
Το ίδιο βράδυ, ο Αντριανάιβο γύρισε στο μικρό σπίτι του, όπου ζει με τη γιαγιά του. Όπως τα δύο τρίτα των πολιτών, δεν έχει τρεχούμενο νερό. Μαζεύει λίγα λίτρα από μια κοινόχρηστη βρύση που λειτουργεί μόνο για λίγες ώρες την ημέρα. Η γιαγιά του, 78 ετών, τον ανησυχεί: «Δεν εμπιστεύομαι τον στρατό, έχω ζήσει αρκετά για να ξέρω», λέει. Ο νεαρός, όμως, απαντά ψύχραιμα: «Δεν έχουμε άλλη επιλογή παρά να πιστέψουμε ότι αυτή τη φορά, κάτι θα αλλάξει».
Με πληροφορίες από Financial Times
