ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΛΙΓΕΣ ημέρες, η El Pais δημοσίευσε μια συγκλονιστική ιστορία που συνέβη στην Ισπανία το περασμένο Σάββατο. Βέβαια, ο χαρακτηρισμός αυτός μπορεί από κάποιους να θεωρηθεί ως μια ακόμα δημοσιογραφική υπερβολή από αυτές που περισσεύουν στις μέρες μας – άλλωστε, ποιο γεγονός μπορεί να θεωρηθεί ως τέτοιο για να πάρει έναν τόσο δραματικό τόνο και ποιο όχι παραμένει ένα σχεδόν διαχρονικό ερώτημα. Εξαρτάται από το ειδικό βάρος που ο καθένας προσδίδει σε κάτι που συμβαίνει και αναμφισβήτητα από την υποκειμενική μας ματιά. Ας το παραθέσουμε, λοιπόν, όπως ακριβώς συνέβη, ας καταγράψουμε τα στοιχεία ενός ρεπορτάζ που δεν επιδέχεται πολλές διαφορετικές ερμηνείες με βάση την αντικειμενική αλήθεια.
Το περασμένο Σάββατο, στον έκτο όροφο μιας παλιάς, σχεδόν ετοιμόρροπης πολυκατοικίας στη Βαλένθια, στο διαμέρισμα με τον αριθμό 12, βρέθηκε από έναν εντελώς τυχαίο λόγο το πτώμα ενός ηλικιωμένου άνδρα σε πλήρη αποσύνθεση. Τον έλεγαν Αντόνιο Φαμόσο, ήταν ντυμένος κανονικά, όχι με πρόχειρα ρούχα. Το πτώμα του ήταν περιτριγυρισμένο από νεκρά περιστέρια και έντομα και το σκηνικό ήταν δυσώδες. Ο Αντόνιο ήταν 86 χρόνων, χωρισμένος εδώ και τρεις δεκαετίες, ζούσε μόνος και είχε δυο παιδιά, ένα αγόρι και ένα κορίτσι.
Το φαινόμενο των μοναχικών θανάτων εμφανίστηκε σε έντονο βαθμό πρώτα στην Ιαπωνία και ονομάστηκε «κοντόκουσι» (kodokushi), αλλά γρήγορα εξαπλώθηκε σε πολλές άλλες χώρες στην Ευρώπη και την Αμερική.
Η εφημερίδα φυσικά παρέθεσε τα σχόλια των γειτόνων· ήταν παρόμοια με αυτά που ακούμε συχνά στα δημοσιογραφικά ρεπορτάζ: ο Αντόνιο ήταν ένας ήσυχος ευγενικός άνθρωπος, δεν είχε προκαλέσει ποτέ καμία ένταση στη γειτονιά, έλεγε σε όσους συναντούσε ένα χαμηλόφωνο «γεια» και η παρουσία του δεν έκανε ιδιαίτερη αίσθηση. Το ίδιο ρεπορτάζ παρέθετε μαρτυρίες γειτόνων οι οποίοι έλεγαν ότι νόμιζαν πως ο Αντόνιο είχε μεταφερθεί σε κάποιο γηροκομείο. Έτσι εξηγούσαν την απουσία του, η οποία μέτραγε δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια! Για δεκαπέντε χρόνια κανένας δεν τον έψαξε.
Υπάρχουν, προφανώς, εύλογες απορίες. Πώς και δεν τον αναζητούσαν οι εταιρείες ρεύματος, ύδρευσης, τηλεφωνίας ή ακόμα και οι συνένοικοί του στην πολυκατοικία για τα κοινόχρηστα; Η απάντηση είναι ότι είχε συνδέσει τους λογαριασμούς στην τράπεζα και από εκεί έπαιρναν οι εταιρείες κανονικά κάθε μήνα τα ποσά που του χρέωναν. Υπάρχει και μια δεύτερη απορία: πώς τόσο καιρό δεν υπήρξαν δυσάρεστες οσμές, ώστε να προκληθεί το ενδιαφέρον των ανθρώπων των διπλανών διαμερισμάτων; Η απάντηση είναι ότι στο σπίτι ένα παράθυρο ήταν ανοικτό και από εκεί έφευγαν οι δυσάρεστες οσμές. Από αυτό το ανοιχτό παράθυρο εντοπίστηκε το πτώμα από ένα υδραυλικό που είχε κληθεί για να λύσει ένα πρόβλημα στην πολυκατοικία.
Ο Αντόνιο είχε οικογένεια, παιδιά, είχε μια ζωή η οποία σταμάτησε πριν από δεκαπέντε χρόνια, όμως κανένας δεν αντιλήφθηκε ότι αυτό συνέβη. Το φαινόμενο των μοναχικών θανάτων εμφανίστηκε σε έντονο βαθμό πρώτα στην Ιαπωνία και ονομάστηκε «κοντόκουσι» (kodokushi), αλλά γρήγορα εξαπλώθηκε σε πολλές άλλες χώρες στην Ευρώπη και την Αμερική. Έχουν γραφτεί εκατοντάδες χιλιάδες ιστορίες για ανάλογα περιστατικά, πρόκειται για ένα φαινόμενο που εντάθηκε για πολλούς και διαφορετικούς λόγους, που έχουν αναλυθεί πολλές φορές και εστιάζουν στον σύγχρονο τρόπο ζωής, στην αλλαγή του μοντέλου των οικογενειών κ.λπ.
Αναζήτησα σε πολλές διαφορετικές πηγές στοιχεία για τους ανθρώπους, κυρίως μεγαλύτερης ηλικίας, που ζουν μόνοι τους στη χώρα μας. Δεν βρήκα πολλά. Ανάμεσα σε αυτά που εντόπισα ήταν μια αναφορά του καθηγητή Ψυχιατρικής και διευθυντή της Α’ Πανεπιστημιακής Ψυχιατρικής Κλινικής, Αντώνη Πολίτη, σε εκδήλωση που έγινε τον περασμένο Σεπτέμβριο στη Θεσσαλονίκη. Το διατύπωσε με ερωτηματικό τρόπο: «Γνωρίζετε πόσοι άνθρωποι στην τρίτη ηλικία είναι μόνοι τους στην Ευρώπη; Είκοσι εννιά τοις εκατό. Γνωρίζετε πόσοι ηλικιωμένοι στην Ελλάδα είναι μόνοι τους αυτή τη στιγμή; Είκοσι έξι τοις εκατό».
Το ζητούμενο, προφανώς, δεν είναι να αναλυθούν τα αίτια για την εμφάνιση και κυρίως τη μεγέθυνση αυτού του φαινομένου. Άλλωστε, αυτά έχουν αναφερθεί και στη χώρα μας και, αρκετά χρόνια νωρίτερα, στο εξωτερικό. Οι συνθήκες που το προκαλούν δεν αλλάζουν, αυτό που μπορεί να αλλάξει είναι να βρεθούν τρόποι να περιοριστούν κατά το δυνατό θάνατοι όπως αυτός του Αντόνιο σε διαμέρισμα πολυκατοικίας στη Βαλένθια. Είμαι σχεδόν βέβαιος ότι δεν υπάρχει κάποια κρατική μέριμνα για τους ανθρώπους που ζουν μόνοι. Εξάλλου, ενδιαφέρον από κρατικές υπηρεσίες δεν υπάρχει και σε πολλά διαφορετικά επίπεδα για ανθρώπους που έχουν απόλυτη ανάγκη. Τουλάχιστον ας μιλήσουμε γι’ αυτά, ας μπουν στον δημόσιο διάλογο, μήπως πειστούν οι αρμόδιοι ότι πρόκειται για ένα σοβαρό θέμα. Η δική μας Βαλένθια μπορεί να είναι στα Πατήσια ή στο Περιστέρι.
