ΤΟΝ ΑΠΡΙΛΙΟ ΕΓΚΑΙΝΙΑΖΕΤΑΙ στο Musée d' Art Moderne (Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης) στο Παρίσι μια έκθεση που έχει σκοπό να προσφέρει μια νέα οπτική για τη ζωή και την καριέρα του Ματίς, το έργο του οποίου βρίσκεται παντού γύρω μας, ενώ η αισθητική του έχει επηρεάσει ιδιαίτερα την κουλτούρα μας.
Η έκθεση, πέρα από τα γνωστά έργα του, επικεντρώνεται –όπως δηλώνει εξάλλου ο τίτλος της, «Matisse and Marguerite: Through Her Father’s Eyes» («Ματίς και Μαργκερίτ: Μέσα από τα μάτια του πατέρα της»)– στη σχέση του ζωγράφου με την κόρη του, Marguerite Duthuit-Matisse (1894–1982), την οποία απέκτησε εκτός γάμου με ένα από τα μοντέλα του, την Caroline Joblaud. Ο Ματίς αναγνώρισε το παιδί όταν ήταν τριών ετών και στη συνέχεια, όταν παντρεύτηκε την Amélie Parayre, έφερε τη Μαργκερίτ να ζήσει με τη νέα του οικογένεια.
Η έκθεση συνοδεύεται από μια βιογραφία που προέκυψε από την έρευνα που ξεκίνησαν πριν από χρόνια η συντηρήτρια και πρώην αναπληρώτρια διευθύντρια του Centre Pompidou, Isabelle Monod-Fontaine, η οποία γνώριζε την κόρη του Ματίς και είχε επιμεληθεί πολλές εκθέσεις του ζωγράφου, και η ιστορικός τέχνης Hélène de Talhouët.
Η έκθεση μάς δίνει την ευκαιρία να ανακαλύψουμε τον Ματίς ως πατέρα σε μια πραγματικά πολύ μοντέρνα για εκείνη την εποχή οικογένεια. Ήταν αφοσιωμένος, φροντιστικός με τα παιδιά του και ιδιαίτερα με τη Μαργκερίτ, που είχε εύθραυστη υγεία.
Στην έκθεση συμπεριλαμβάνονται εμβληματικά αριστουργήματα, όπως η «Marguerite au chat noir» («Η Μαργκερίτ με μια μαύρη γάτα», 1910) καθώς και πολλά έργα που απλώς δεν έχουν εκτεθεί ποτέ, «δεν έχουν αναπαραχθεί σε βιβλία και δεν υπήρχε τρόπος να τα γνωρίσουμε», όπως τονίζει η Charlotte Barat-Mabille, μια από τις επιμελήτριες της έκθεσης.
Οι επιμελητές χρειάστηκε να αναρωτηθούν μήπως μια ακόμα έκθεση πορτρέτων του Ματίς θα ήταν βαρετή. Αλλά ο Ματίς ανανεώνεται διαρκώς, ακόμα και με σκίτσα που γίνονται γρήγορα, όπου μια γραμμή συνοψίζει ολόκληρο το πρόσωπο και παράγει ένα αποτέλεσμα πάντα ποικιλόμορφο και ζωντανό.
Τα πορτρέτα του, εν τω μεταξύ, απεικονίζουν την εξέλιξή του. Υπάρχει η φάση του κυβισμού, με το «Tête blanche et rose» («Κεφάλι λευκό και ροζ», 1914-15) αλλά και η περίοδος της Νίκαιας, με το «Fête des fleurs» («Γιορτή των λουλουδιών», 1922) με τα σπινθηροβόλα χρώματα και το μεσογειακό φως.
Όπως αναφέρει η Barat-Mabille: «Κάποια στιγμή, ο Ματίς είπε στη Μαργκερίτ: “Νιώθω ότι αυτός ο πίνακας θέλει να με πάει κάπου αλλού. Θα με ακολουθήσεις σε αυτήν τη νέα, ελαφρώς τρελή κατεύθυνση;” Το έργο έγινε τότε κάτι πολύ διαφορετικό από οτιδήποτε είχε κάνει μέχρι εκείνη τη στιγμή, με σκληρές και έντονες γραμμές. Και αναμφίβολα μόνο με τη Μαργκερίτ μπορούσε να επιτρέψει στον εαυτό του να εξερευνήσει την τέχνη του με αυτόν τον τρόπο».
Η Μαργκερίτ είναι το μοναδικό πρόσωπο που ζωγράφιζε ο Ματίς με συνέπεια, για δεκαετίες. Ξεκινά να τη ζωγραφίζει ως μικρό κορίτσι που φορά μια μαύρη κορδέλα (στο «Πορτρέτο της Μαργκερίτ», 1906-07) για να κρύψει την ουλή στο λαιμό της από μια τραχειοτομή που υπέστη στα επτά της. Μπορεί κανείς να την αναγνωρίσει από την ίδια κορδέλα στο αριστούργημα του Ματίς «Tea» («Τσάι», 1919). Στο «Le Paravent mauresque» («Μαυριτανικό Παραβάν», 1921) είναι η επιτομή της κομψότητας, ντυμένη στα λευκά και πλαισιωμένη από ανατολίτικα σχέδια.
Ο Ματίς εκτός από ζωγράφος υπήρξε σχεδιαστής, γλύπτης και χαράκτης με μοναδική χρήση του χρώματος στα έργα του, θεμελιωτής των σύγχρονων πλαστικών τεχνών μαζί με τον Πάμπλο Πικάσο και τον Μαρσέλ Ντισάν. Λάτρης κάθε τέχνης, εμβάθυνε στη δουλειά των συναδέλφων του ζωγράφων, και συχνά χρεωνόταν για να αγοράσει έργα άλλων καλλιτεχνών. Άντλησε μεγάλη έμπνευση από ποικίλες πηγές, όπως η ιαπωνική τέχνη, ο ιμπρεσιονισμός και ο πουαντιγισμός.
Το έργο του, που χαρακτηριζόταν συχνά ως τραχύ, δεχόταν σκληρή κριτική, γεγονός που τον δυσκόλευε να συντηρήσει την οικογένειά του. Αν και είχε σκληρούς επικριτές, απέκτησε και σπουδαίους υποστηρικτές, όπως η συγγραφέας και συλλέκτρια έργων τέχνης Γερτρούδη Στάιν και η οικογένειά της. Καθ' όλη τη διάρκεια των ετών 1907-1911, οι φίλοι του χρηματοδότησαν μια σχολή τέχνης, την Academie Matisse, στην οποία ο Ματίς δίδασκε νέους καλλιτέχνες.
Λίγο αργότερα, το 1923, η Μαργκερίτ παντρεύτηκε τον βυζαντινολόγο Georges Duthuit και για πολύ καιρό δεν πόζαρε πια για τον πατέρα της. Αντίθετα, έγινε η εκπρόσωπός του, ερχόταν σε επαφή με συλλέκτες και διοργάνωνε εκθέσεις με το έργο του πατέρα της. «Κάποια στιγμή, όταν ο Ματίς βρισκόταν στη νότια Γαλλία, η Μαργκερίτ του είπε: “Νομίζω, μπαμπά, ότι εξάντλησες το φως της Νίκαιας”», συνεχίζει η Barat-Mabille. Η Μαργκερίτ πίστευε ότι ο πατέρας της χρειαζόταν ένα διάλειμμα.
Όταν ο Ματίς τη ζωγράφισε στο Vence το 1945 –ένα απαλό κάρβουνο σε χαρτί που πλέον έχει φθαρεί– ήταν 76 ετών. Η Μαργκερίτ ήταν 51. Η έκθεση μάς δίνει την ευκαιρία να τον ανακαλύψουμε ως πατέρα σε μια πραγματικά πολύ μοντέρνα για εκείνη την εποχή οικογένεια. Ήταν αφοσιωμένος, φροντιστικός με τα παιδιά του και ιδιαίτερα με τη Μαργκερίτ, που είχε εύθραυστη υγεία.
«Matisse and Marguerite: Through Her Father’s Eyes», Musée d’Art Moderne de Paris, 4 Απριλίου-24 Αυγούστου 2025.
Με πληροφορίες από Musée d’Art Moderne de Paris kai artnewspaper
