«ΜΕΓΑΛΩΣΑ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ενός εθνικού μνημείου», είχε πει κάποτε η Τζέιν Φόντα μιλώντας για την ακάνθινη σχέση της με τον πατέρα της Χένρι, ο οποίος είχε φροντίσει με τα δηλητηριώδη σχόλια του για την φυσική της εμφάνιση (!) ενώ εκείνη ήταν ακόμα παιδί αλλά και την εν γένει συμπεριφορά του (όταν δεν ήταν απών), να της κουρελιάσει την αυτοπεποίθηση, σχεδόν ανεπανόρθωτα.
Κατάφερε όμως να ανταπεξέλθει και να χαράξει την δική της διαδρομή (και τι διαδρομή!), όχι μόνο στη μεγάλη οθόνη, αλλά και στο πολιτικό πεδίο με τον παθιασμένο ακτιβισμό της, για τον οποίον ανακάλυψε ότι είχε μια φυσική προδιάθεση.
Αυτό το μεράκι της για τους κοινωνικούς αγώνες δεν την εγκατέλειψε ποτέ, παρά τον χλευασμό που έχει δεχθεί η ίδια κατά καιρούς, όπως διαπιστώσαμε ακούγοντας την συγκινητικά καίρια ομιλία της κατά την τιμητική της βράβευση από το Σωματείο Αμερικάνων Ηθοποιών, στην προχθεσινή 31η τελετή απονομής των SAG Awards. «Δεν πρέπει ούτε για μια στιγμή να ξεγελάσουμε τους εαυτούς μας σχετικά με αυτό που συμβαίνει», είπε. «Ας είμαστε τολμηροί και θαρραλέοι. Πρέπει να μείνουμε ενωμένοι και να βοηθήσουμε τους πιο ευάλωτους. Πρέπει να βρούμε τρόπους να προβάλουμε ένα όραμα για το μέλλον που να μπορεί να εμπνέει… Μην αυταπατάστε, το να έχεις ενσυναίσθηση δεν είναι αδυναμία ή ‘woke’. Και παρεμπιπτόντως, woke σημαίνει απλώς ότι ενδιαφέρεσαι για τους άλλους».
H φωνή της Φόντα είναι στιβαρή κι ας προέρχεται από το «βαθύ Χόλιγουντ» και σαγηνευτική ως εκφορά του λόγου, ειδικά σε αντίθεση ή σε συνδυασμό με τις εκλάμψεις ευπάθειας που διακρίνονται στα μάτια της, που τα έχουν δει όλα.
«Πιστεύω πολύ στα συνδικαλιστικά σωματεία», συνέχισε. «Μας προστατεύουν και μας δίνουν δύναμη. Κοινότητα σημαίνει δύναμη και είναι πολύ σημαντικό να το τονίσουμε αυτή τη στιγμή που τα εργασιακά δικαιώματα απειλούνται και η έννοια της κοινότητας αποδυναμώνεται… Έχετε αναρωτηθεί ποτέ βλέποντας ένα ντοκιμαντέρ για τα πολιτικά δικαιώματα αν θα ήσασταν αρκετά τολμηροί για να κατεβείτε κι εσείς στο δρόμο; Δεν χρειάζεται πια να αναρωτιέστε. Βρισκόμαστε τώρα μέσα σ’ αυτό το ντοκιμαντέρ…».
Μάλλον δυστοπικό όραμα παρά ντοκιμαντέρ θυμίζει όλο αυτό που ζούμε, αλλά παρακολουθώντας την ομιλία της, θυμήθηκα δύο εξαιρετικά – και διαφορετικά στο ύφος και την προσέγγισή τους – ντοκιμαντέρ που βγήκαν κοντά το ένα στο άλλο (το The Vietnam War του 2017 και το Jane Fonda in Five Acts της επόμενης χρονιάς) και αναφέρονταν μεταξύ άλλων στον πιο επεισοδιακό, παράτολμο και επικίνδυνο ακτιβισμό που έκανε στη ζωή της – την «περιοδεία» της στο Ανόι (στα μετόπισθεν του «εχθρού» δηλαδή) το 1972.
Παρότι πολλές από τις τότε «δράσεις» της, όπως η εμφάνισή της στον ραδιοφωνικό σταθμό των Βιετκόνγκ Radio Hanoi, όπου είχε δηλώσει ότι αμφισβητεί τις αναφερόμενες ως άθλιες συνθήκες κράτησης των Αμερικανών αιχμαλώτων πολέμου, προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις στην πατρίδα της, ήταν η περιβόητη χαμογελαστή πόζα της σ’ ένα αντιαεροπορικό κανόνι του στρατού του Βορείου Βιετνάμ που την έκανε μισητή σε πολύ κόσμο (στη συντηρητική αμερικανική κοινή γνώμη, στους βετεράνους του Βιετνάμ, στον στρατό του Νοτίου Βιετνάμ), και της χάρισε το προσωνύμιο «Ανόι Τζέιν».
Jane Fonda In Five Acts (2018) | Official Trailer | HBO
Η ίδια έχει δηλώσει για εκείνο το «απονενοημένο» διάβημά της: «Ήταν η τελευταία μου μέρα στο Ανόι και η ατμόσφαιρα ήταν χαρούμενη όταν κάποιος ανάμεσα στους φαντάρους (δεν θυμάμαι ποιος) με οδήγησε στο όπλο. Ούτε που είχα προλάβει να σκεφτώ πού καθόμουν όταν άστραψαν οι κάμερες… Είναι πιθανό ότι ήταν στημένο όλο αυτό, αλλά δεν θα το μάθω ποτέ. Ακόμα όμως κι αν το έστησαν εκείνο το στιγμιότυπο, δεν μπορώ να τους κατηγορήσω. Αν με χρησιμοποίησαν, εγώ τους επέτρεψα να το κάνουν… Έχω απολογηθεί άπειρες φορές για τον πόνο που ενδεχομένως προκάλεσα σε όσους υπηρέτησαν στο Βιετνάμ και στις οικογένειές τους. Δεν ήταν ποτέ η πρόθεσή μου να βλάψω κανέναν».
Μισό αιώνα και βάλε αργότερα, η «Τζέιν από το Ανόι» έχει περάσει από σαράντα κύματα στην ζωή και την καριέρα της, παραμένει όμως στα 87 της μια φωνή που μας καλεί να σταθούμε ενάντια στον κυνισμό και την ισοπέδωση. Μια φωνή στιβαρή κι ας προέρχεται από το «βαθύ Χόλιγουντ» αλλά και σαγηνευτική ως εκφορά του λόγου, ειδικά σε αντίθεση ή σε συνδυασμό με τις εκλάμψεις ευπάθειας που διακρίνονται στα μάτια της, που τα έχουν δει όλα.
THE VIETNAM WAR | Official Trailer: Remember | PBS
