Διανοούμενοι που γοητεύτηκαν από τον ζόφο

«Σπουδαίες προσωπικότητες» και νεο-αντίδραση    Facebook Twitter
Αν όμως καταγράφαμε τις προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών που φλέρταραν, αν όχι παντρεύτηκαν τον ανορθολογισμό και τον ναζισμό, ορμώμενοι από τον αντιδυτικισμό και τον αντιδιαφωτισμό, ο κατάλογος θα ήταν ατελείωτος.
0


ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ
συχνά γίνεται λόγος για διανοούμενους που γοητεύτηκαν από τον σταλινισμό. Οι Ζαν-Πολ Σαρτρ, Σιμόν ντε Μποβουάρ, Λουί Αραγκόν, Ρομέν Ρολάν, Γιάννης Ρίτσος, Κώστας Βάρναλης, αλλά και ο Αντρέ Ζιντ και ο Αντρέ Μαλρό αναφέρονται ως παραδείγματα διανοουμένων της αριστεράς, στους οποίους άσκησε γοητεία ο αυταρχισμός ή και ο ολοκληρωτισμός ‒ παρόλο που οι δύο τελευταίοι έγιναν πολέμιοι του σταλινισμού και ο Μαλρό ακόμη και υπουργός του Ντε Γκολ.

Αν όμως καταγράφαμε τις προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών που φλέρταραν, αν όχι παντρεύτηκαν τον ανορθολογισμό και τον ναζισμό, ορμώμενοι από τον αντιδυτικισμό και τον αντιδιαφωτισμό, ο κατάλογος θα ήταν ατελείωτος. Μεταξύ αυτών οι Τζαμπατίστα Βίκο, Έντμουντ Μπεκ, Τζόζεφ ντε Μεστρ, Αρτίρ ντε Γκομπινό, Τόμας Καρλάιλ, Όσβαλντ Σπένγκλερ, Ζορζ Σορέλ, Ερνέστ Ρενάν, Μορίς Μπαρές, Φρίντριχ Νίτσε, Χανς Γκέοργκ Γκάνταμερ, Ζορζ Μπατάιγ, Μορίς Μπλανσό, Ιππόλυτος Τάιν, Αργύρης Εφταλιώτης, Περικλής Γιαννόπουλος. Τον ναζισμό ερωτεύτηκαν απευθείας οι Καρλ Γιουνγκ, Μάρτιν Χάιντεγκερ, Καρλ Σμιτ, Έζρα Πάουντ, Λουί Φερντινάν Σελίν, Ρομπέρ Μπραζιγιάκ. Το «Ταξίδι στην άκρη της νύχτας» του Σελίν είναι ένα αριστούργημα, ίσως το καλύτερο μυθιστόρημα όλων των εποχών, αυτό όμως δεν αναιρεί το ότι ο συγγραφέας του ήταν φανατικός αντισημίτης. Ο Χάιντεγκερ ήταν πεπεισμένος πως η «εθνική επανάσταση» στη Γερμανία έπρεπε να τεθεί υπό μια οντολογική και όχι βιολογική αιγίδα∙ αυτό δεν τον κάνει λιγότερο ναζί. Ο Γιουνγκ δεν δίσταζε να εγκωμιάζει τη μαγική δύναμη του Χίτλερ, ποθώντας την αναβίωση του αρχέγονου παρελθόντος των «Αρίων Γερμανών». Πολλοί εξ αυτών δεν ήταν απλώς συντηρητικοί ‒ ο συντηρητισμός είναι μια βαθιά ιδεολογική στάση, την οποία κανείς δεν μπορεί να απαξιώνει, ήταν και είναι το αντίπαλο δέος του Διαφωτισμού, αλλά τον τροφοδότησε και με επιχειρήματα. Όμως η εμφανιζόμενη σήμερα νεο-αντίδραση είναι κάτι άλλο.

Το «Ταξίδι στην άκρη της νύχτας» του Σελίν είναι ένα αριστούργημα, ίσως το καλύτερο μυθιστόρημα όλων των εποχών, αυτό όμως δεν αναιρεί το ότι ο συγγραφέας του ήταν φανατικός αντισημίτης.

Όπως τονίζει ο Ρίτσαρντ Γουόλιν στο «Η γοητεία του ανορθολογισμού» (μτφρ. Μαρία Φιλιππακοπούλου, εκδ. Πόλις), όλοι αυτοί εξέφρασαν τη δυσφορία της εποχής τους για την «απομάγευση του κόσμου» και επιδόθηκαν με πάθος στην «επαναμάγευσή» του. Για τον σκοπό αυτόν δεν δίστασαν να θαυμάσουν και να εγκωμιάσουν, περισσότερο ή λιγότερο ξεκάθαρα, τον γερμανικό ναζισμό και τον Χίτλερ. Ο Παρασκευάς Ματάλας στο «Κοσμοπολίτες εθνικιστές – Ο Μωρίς Μπαρρές και οι ανά τον κόσμο “μαθητές” του» (ΠΕΚ) και η Έφη Γαζή στο «Άγνωστη Χώρα - Ελλάδα και Δύση στις αρχές του 20ού αιώνα» (Πόλις) μελέτησαν τον λόγο Ελλήνων συντηρητικών διανοουμένων και τις επιρροές που δέχτηκαν από την Ευρώπη.

Μήπως τότε γενικά οι διανοούμενοι ήταν για κάποιον λόγο περισσότερο επιρρεπείς στον πολιτικό αυταρχισμό; Αυτό υποστηρίζει ο Μαρκ Λίλα στο βιβλίο του «Η σαγήνη των Συρακουσών» (μτφρ. Χρυσούλα Μαντζαλίρα, εκδ. The Athens Review of Books). Θεωρώ απλουστευτική αυτήν τη θέση. Αν απαριθμούσαμε τους διανοούμενους που αντιτάχθηκαν στον αυταρχισμό, δεν θα μας έφτανε ένα βιβλίο μόνο για τα ονόματά τους. Όμως σήμερα όντως παρατηρείται μια στροφή των διανοουμένων όχι προς τη συντήρηση αλλά προς τη νεο-αντίδραση.

Αλλά και στα καθ’ ημάς, μερικοί διανοούμενοι και μυθιστοριογράφοι, γυναίκες και άνδρες, γοητευμένοι από τους Αντρέ Γκλικσμάν, Μπερνάρ-Ανρί Λεβί, Αλέν Φινκελκρότ και κυρίως από τον Πασκάλ Μπρικνέρ καλλιεργούν τη νεο-αντιδραστική μισαλλοδοξία, τον αντιφεμινισμό που παρουσιάζουν ως νέο φεμινισμό, την ξενοφοβία, την ισλαμοφοβία, την ομοφοβία, την αριστεροφοβία, ενώ καθ’ ολοκληρία η αριστερά θεωρείται άκρα ή παλαβή και η υποστήριξη προς αυτήν βαριά ασθένεια. Όσοι εναντιώνονται σ’ αυτές τις ιδέες, στην καλύτερη των περιπτώσεων «διυλίζουν τον κώνωπα». Στην πιο δημοφιλή ακροκεντρώα εκδοχή, όμως, είναι σταλινο-ναζί. Κατά τ’ άλλα, είναι αυτοί οι «σταλινο-ναζί» που ασκούν ad hominem επιθέσεις.

ΥΓ.: Σημειωτέον ότι ο όρος νεο-αντίδραση δεν είναι δική μου ανακάλυψη. Αποτελεί κοινό τόπο στη δημόσια συζήτηση στις ΗΠΑ, παρόλο που, εδώ, κάποιοι που έχουν ελάχιστη σχέση με αυτά τον ταυτίζουν με κάτι παρόμοιο με τον όρο «γερμανοτσολιάδες».

Οπτική Γωνία
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μπερνάρ-Ανρί Λεβί: «Η αληθινά επαναστατική πράξη είναι να πάρουμε στα σοβαρά τη δημοκρατία»

Συνέντευξη / Μπερνάρ-Ανρί Λεβί: «Η αληθινά επαναστατική πράξη είναι να πάρουμε στα σοβαρά τη δημοκρατία»

Εν όψει της θεατρικής του παράστασης στην Ελλάδα ο σημαντικός Γάλλος διανοούμενος μιλά στη LiFO για τη χώρα μας, την άνοδο του λαϊκισμού, τον Τσίπρα, τον Πούτιν και τον Τραμπ
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Θεοδόσης Τάσιος: «Από αμορφωσιά και ημιμάθεια θεωρούμε ότι τα άκρα έχουν τις λύσεις»

Άκου την επιστήμη / Θεοδόσης Τάσιος: «Από αμορφωσιά και ημιμάθεια θεωρούμε ότι τα άκρα έχουν τις λύσεις»

Τι δεν γνωρίζουμε για την αρχαία ελληνική τεχνολογία; Γιατί καθημερινά ευνουχίζεται η γλώσσα; Έχουν οι λέξεις χάσει το νόημα τους; Και τι σημαίνει το γεγονός ότι στη χώρα μας έχουμε 30 συνώνυμα της λέξης «λάδωμα»; Ο ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ και ένας από τους σημαντικότερους διανοητές Θεοδόσης Τάσιος, απαντά.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Οι διακοπές που δεν κάναμε φέτος

Ρεπορτάζ / Οι διακοπές που δεν κάναμε φέτος

Με τους μισθούς καθηλωμένους και τα κόστη των διακοπών να έχουν ξεφύγει, οι μεγάλες καλοκαιρινές εξορμήσεις που συνηθίζαμε μέχρι πρόσφατα, κατέληξαν σε «long weekends» για πολλούς, ενώ για άλλους ούτε καν αυτό δεν είναι πια επιλογή.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
Βέτο τριών υπουργείων για τη Βασιλίσσης Όλγας – Αμετακίνητος ο Χάρης Δούκας

Αθήνα / Βέτο τριών υπουργείων για τη Βασιλίσσης Όλγας – Αμετακίνητος ο Χάρης Δούκας

Σε τροχιά μετωπικής σύγκρουσης μεταξύ κεντρικής διοίκησης και Δήμου Αθηναίων βρίσκεται πλέον το θέμα της λεωφόρου Βασιλίσσης Όλγας, μετά την απόφαση του δημοτικού συμβουλίου να προχωρήσει, κατά πλειοψηφία, στην επαναφορά της κυκλοφορίας οχημάτων και στη μετατροπή της σε δρόμο ήπιας κυκλοφορίας.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
Η Νέα Δημοκρατία και οι δύο επιστροφές που θέλει

Ρεπορτάζ / Η Νέα Δημοκρατία και οι δύο επιστροφές που θέλει

Κάποιοι ελπίζουν στην επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα και άλλοι ζητάνε την επιστροφή του Γρηγόρη Δημητριάδη. Οι πληροφορίες της LiFO επιβεβαιώνουν τις συζητήσεις για την επιστροφή του Δημητριάδη, αλλά στο κόμμα και όχι στο Μαξίμου.
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ
Μετανάστες, ΜΚΟ και δικαιώματα στο στόχαστρο – η κυβέρνηση νομοθετεί τον αποκλεισμό

Οπτική Γωνία / Μετανάστες, ΜΚΟ και δικαιώματα στο στόχαστρο – η κυβέρνηση νομοθετεί τον αποκλεισμό

Η κυβέρνηση σκληραίνει ακόμα περισσότερο την αντιμεταναστευτική της πολιτική, στοχοποιώντας επιπλέον ξανά τις ΜΚΟ, ευτυχώς όμως όχι χωρίς «αντίλογο», παρά την απουσία ικανής αντιπολίτευσης και σε αυτό το πεδίο. 
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
«Με απειλούν από τις ΗΠΑ επειδή λέω “Free Palestine”»

Οπτική Γωνία / «Δέχομαι απειλές από τις ΗΠΑ επειδή λέω “Free Palestine”»

Η Ιωάννα Αλυγιζάκη μιλά για το γράμμα που έλαβε στο μαγαζί της στα Χανιά ενώ ο πρώην πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών Μίνος Μωυσής σχολιάζει τις συνέπειες του περιστατικού και περιγράφει την ανησυχία του για τη μισαλλοδοξία στην Ελλάδα. 
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Δυο καράβια των παιδικών χρόνων

Οπτική Γωνία / Η αριστοκρατική Μαριλένα και η τραχιά Μυρτιδιώτισσα όργωσαν τις ελληνικές θάλασσες, αφήνοντας το στίγμα τους

Βίος και πολιτεία δυο καραβιών που έγραψαν τη δική τους ξεχωριστή ιστορία στα όχι άγνωστα αλλά και όχι πάντοτε ήρεμα νερά της Ελλάδας.
ΝΙΚΟΛΑΣ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗΣ
«Η μόνη καλλιέργεια που σώθηκε είναι της καταναλωτικής πλάνης»

Ρεπορτάζ / «Η μόνη καλλιέργεια που σώθηκε είναι της καταναλωτικής πλάνης»

Ο συγγραφέας Γιάννης Μακριδάκης, που ζει στη Χίο και καλλιεργεί εκεί ο ίδιος τη δική του γη, περιγράφει στη LiFo την καθημερινότητα, που έχει αλλάξει ριζικά μετά τις φωτιές, και την προσπάθεια των κατοίκων να σταθούν ξανά στα πόδια τους.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
Θα λήξει τον πόλεμο στην Ουκρανία ο Τραμπ και με ποιους όρους;

Βασιλική Σιούτη / Θα λήξει τον πόλεμο στην Ουκρανία ο Τραμπ και με ποιους όρους;

Πώς θα τελειώσει ο πόλεμος στην Ουκρανία και πόσο κοντά βρισκόμαστε σε αυτό το τέλος; Τραμπ και Πούτιν μοιάζουν αποφασισμένοι, αλλά ο Ζελένσκι και οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν βιάζονται.
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ
Μαζωνάκης: Το χρονικό μιας (ακόμα) διαπόμπευσης

Οπτική Γωνία / Μαζωνάκης: Το χρονικό μιας (ακόμα) διαπόμπευσης

Αν έβγαζε κάποιος ένα συμπέρασμα από τον χειρισμό της υπόθεσης αυτής, θα έλεγε πως «όλα ήταν ένα λάθος». Ένα λάθος το οποίο πολλοί δεν το βλέπουν ως τέτοιο, καθώς θεωρούν αυτονόητο να μαθαίνουν πληροφορίες για τις ζωές των άλλων, ακόμα και αν αυτές έχουν δυσκολίες και απαιτούν σεβασμό.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΕΛΑΚΗΣ
Για τους «εμπρηστές της Πάτρας»: Ιδεολογικές καταχρήσεις μιας φωτογραφίας

Οπτική Γωνία / Για τους «εμπρηστές της Πάτρας»: Ιδεολογικές καταχρήσεις μιας φωτογραφίας

Από που προκύπτει το αναρχικό, πόσο μάλλον κάποιο «κομμουνιστικό» προφίλ των «εμπρηστών»; Από ένα σκουλαρίκι, την είδηση για το χασίς και τα τσίπουρα, τα ρούχα που είναι αυτά που συναντάς σε πλήθος εικοσάρηδων σε πλατείες και δρόμους της χώρας;
ΝΙΚΟΛΑΣ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗΣ
Υπάρχει όντως λόγος να επιστρέψει ο Τσίπρας;

Οπτική Γωνία / Υπάρχει όντως λόγος να επιστρέψει ο Τσίπρας;

Υπάρχει ανάγκη στην πολιτική ζωή για ένα νέο κόμμα; Υπάρχει κρίσιμος ζωτικός χώρος που δεν έχει εκπροσώπηση; Μπορεί να ξεπεραστούν ή, έστω, να αμβλυνθούν οι έντονα αρνητικές μνήμες από τη διακυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ; Είναι ο Αλέξης Τσίπρας το ιδανικό πρόσωπο;
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΕΛΑΚΗΣ