Tα Πάντα Όλα θριάμβευσαν στα Όσκαρ του 2023, και μάλιστα στις βασικές κατηγορίες, αλλά ανήκουν στις λίστες της περασμένης σεζόν. Το Poor Things κέρδισε τον Χρυσό Λέοντα, φιγουράρει σε όλα τα προγνωστικά για τα μεγάλα βραβεία που έρχονται καθώς και στις δεκάδες των κριτικών των ξένων χωρών, κυκλοφορεί στις ελληνικές αίθουσες σε sneak preview για δύο μέρες μετά τα Χριστούγεννα (26 & 27/12), αλλά καθώς η επίσημη ημερομηνία της εξόδου του είναι την Πρωτοχρονιά, λογίζεται, για εμάς, ως ταινία του 2024 − της χρονιάς στην οποία επιστρέφουν οραματικά sci-fi από τον Ντενί Βιλνέβ, τον Μπον Τζουν Χο και ο ντοκιμαντερίστας Τζόσουα Οπενχάιμερ με εσχατολογικό μιούζικαλ (!) με πρωταγωνίστρια την Τίλντα Σουίντον, χρονιά στην οποία επίσης θα παιχτεί το κρυφό διαμάντι που έλαμψε στο καλλιτεχνικό κύκλωμα, το All of Us Strangers του Άντριου Χέιγκ.
Το «Barbenheimer» κυριάρχησε, όχι μόνο κατά τους θερινούς μήνες, οπότε σάρωσε κάθε άλλη ταινία που βρέθηκε στο πέρασμα του διπλού φαινομένου, ακόμη και στην Ελλάδα, καταφέρνοντας να ανοίξει μια οντολογική συζήτηση γύρω από το σινεμά (είναι άραγε θέαμα που, αν δεν προκύπτει από ευδιάκριτα κολοσσιαίο brand, δεν γίνεται να διαδοθεί ως viral τσουνάμι, ή χρειάζεται ένας Νόλαν για να βάλει τα γυαλιά στους μαρκετίστες του οπτικοακουστικού, όπως μόνο εκείνος γνωρίζει και έχει αποδείξει με όποιο θέμα καταπιάνεται;) και να δημιουργήσει μικρά, ευτυχώς πολιτισμένα στρατόπεδα οπαδών και πολεμίων, παρά τις ενωτικές δηλώσεις συμπαράστασης και αλληλοθαυμασμού των σκηνοθετών τους. Κυκλοφόρησαν αμφότερες και σχεδόν ταυτόχρονα (σε ένα γινάτι μεταξύ των στούντιο) το καλοκαίρι, επειδή η ηλιόλουστη Μπάρμπι ταιριάζει απόλυτα με την εποχή και ο Νόλαν απλά έτσι συνηθίζει και δεν βρήκε κανέναν λόγο να σπάσει τη ρουτίνα του, συναντώντας τέτοια ανταπόκριση που ακόμη και τον ίδιο τον ψύχραιμο και γεμάτο αυτοπεποίθηση Βρετανό σκηνοθέτη εξέπληξε, δεδομένου του θέματος και του χειρισμού του.
Η Τέιλορ Σουίφτ αιφνιδίασε τους πάντες και στο καπάκι του κολοσσιαίου κύκλου συναυλιών της ανακοίνωσε πως θα κυκλοφορήσει το Eras Tour στη μεγάλη οθόνη. Το μουσικό ντοκιμαντέρ θριάμβευσε, γεμίζοντας και μαζί σώζοντας πολλές αίθουσες από το κενό που δημιούργησε στη διανομή η συνδυασμένη απεργία σεναριογράφων και ηθοποιών στο Χόλιγουντ, η μεγαλύτερη σε διάρκεια στη νεότερη εποχή.
Παράλληλα, από το Φεστιβάλ Καννών προήλθαν οι περισσότερες από τις αξιόλογες ταινίες του φθινοπώρου: η Ανατομία μιας πτώσης με τον Χρυσό Φοίνικα και αργότερα με τα κύρια βραβεία της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας, η Ζώνη Ενδιαφέροντος με το Μεγάλο Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής και την προτίμηση από τους κριτικούς του Λος Άντζελες, το Στη φωτιά, επίσημη υποβολή της Γαλλίας στα Όσκαρ, με το Βραβείο Σκηνοθεσίας, τα Πεσμένα Φύλλα του Άκι Καουρισμάκι με το Βραβείο της Επιτροπής, τα Ξερά Χόρτα του Νούρι Μπίλγκε Τζεϊλάν με βραβείο ερμηνείας, και βέβαια το May December του Τοντ Χέινς και, εκτός συναγωνισμού, ο Μάρτιν Σκορσέζε με τους Δολοφόνους του ανθισμένου φεγγαριού, με 8 υποψηφιότητες στις Χρυσές Σφαίρες, ό,τι κι αν σημαίνει αυτό πλέον, υπόκλιση από τους κριτικούς της Νέας Υόρκης και σοβαρές πιθανότητες για τα Όσκαρ της καλύτερης ταινίας και της καλύτερης γυναικείας ερμηνείας για το αθόρυβο ατού του τρίωρου έπους, τη μεγαλειώδη Λίλι Γκλάντστοουν. Μερικές από αυτές συμπεριλαμβάνονται στην παρακάτω επιλογή των 10 καλύτερων της χρονιάς που μας πέρασε.
Στο μεταξύ, η Τέιλορ Σουίφτ αιφνιδίασε τους πάντες και στο καπάκι του κολοσσιαίου κύκλου συναυλιών της ανακοίνωσε πως θα κυκλοφορήσει το Eras Tour στη μεγάλη οθόνη. Το μουσικό ντοκιμαντέρ θριάμβευσε, γεμίζοντας και μαζί σώζοντας πολλές αίθουσες από το κενό που δημιούργησε στη διανομή η συνδυασμένη απεργία σεναριογράφων και ηθοποιών στο Χόλιγουντ, η μεγαλύτερη σε διάρκεια στη νεότερη εποχή. Παρά τη γρήγορη συνέχεια του εγχειρήματος με το Renaissance της Μπιγιονσέ, φαίνεται πως τα Σουίφτις αποτελούν μια κατηγορία από μόνα τους, ένα φαινόμενο χωρίς ταίρι.
Και μπορεί οι αίθουσες να κυνηγούν πλέον ένα event, ορθά πράττοντας, αλλά οι θεατές με τη σειρά τους ψάχνουν, επιτέλους, ένα έντονο θρίλερ για να ξεδιψάσουν με αδημονία τον horror-comedy πυρετό τους. Προφανώς το ανακάλυψαν στην πρώτη σκηνοθετική απόπειρα των δίδυμων Ελληνοαυστραλών Ντάνι και Μάικλ Φιλίππου, Talk to Me, που έκανε πρεμιέρα στο Sundance, το είδαμε στο Βερολίνο και πήγε εξαιρετικά καλά και στη χώρα μας, και ανακουφίστηκαν με το τρίτο sequel του Τζον Γουίκ, σίγουρα το πιο κομψό και πιο σαμουράι από το τετράτομο έπος με τον Κιάνου Ριβς, που δεν φαίνεται να πέφτει αμαχητί − αντίθετα, ο Τζον Γου οφείλει να επιστρέψει… ξανά, μετά τη Σιωπηλή Οργή.
Τρεις ήταν οι ελληνικές ταινίες της σεζόν: το ευαίσθητο δράμα για το προσφυγικό Πίσω από τις θημωνιές της Ασημίνας Προέδρου, που υποβλήθηκε επίσημα από τη χώρα μας για τα επερχόμενα διεθνή Όσκαρ (αν και μέχρι στιγμής δεν είναι ορατό στα προγνωστικά), το Black Stone του Σπύρου Ιακωβίδη, μια πικρή, σατιρική, ευφυής μαύρη πέτρα στις παραδοσιακές αγκυλώσεις της αγίας ελληνικής οικογένειας, και η Φόνισσα, μια ευτυχής συμφωνία κοινού και κριτικών, εύκολα το εγχώριο hit της σεζόν, στο σκηνοθετικό ντεμπούτο της Εύας Νάθενα.
Κι αν κανένα animation δεν χαράχτηκε στη μνήμη το 2023, το Όλη η ομορφιά και η αιμοτοχυσία της Λόρα Πόιτρας σώζει, μοναχικό και μαχητικό, την τιμή των όπλων των μονίμως υποεκπροσωπούμενων ντοκιμαντέρ και συστήνει την πρωταγωνίστρια και σπουδαία καλλιτέχνιδα Ναν Γκόλντιν σε ένα ευρύτερο κοινό που αξίζει να τη γνωρίσει. Το Sur l’ Adamant του Νικολά Φιλιμπέρ, που κέρδισε τη Χρυσή Άρκτο στο πρόσφατο Φεστιβάλ Βερολίνου, ένα από τα πολλά φιλμ τεκμηρίωσης που φεύγουν με κορυφαίο έπαθλο σε ένα από τα μεγάλα φεστιβάλ, θα προβληθεί μέσα στους πρώτους μήνες της επόμενης χρονιάς στις ελληνικές αίθουσες, αποτελώντας και πάλι εξαίρεση στον κανόνα.
1. Ζώνη Ενδιαφέροντος
Τζόναθαν Γκλέιζερ
Σε μια χρονιά με πολλές υπέροχες ταινίες, η Ζώνη Ενδιαφέροντος είναι η σπουδαία, ένα φιλμικό επίτευγμα που γυρίζει συνεχώς τον καθρέφτη στον θεατή, και, υποβάλλοντάς τον σε κατάσταση αθόρυβου τρόμου, τον καλεί να αναλογιστεί την περίφημη κοινοτοπία του κακού, πέρα από τα προφανή σχήματα.
2. Ταρ
Τοντ Φιλντ
Η επιστροφή του Τοντ Φιλντ αντιστρέφει και ανατέμνει χωρίς υποδείξεις τις διαστάσεις του #MeToo. Όλοι υποψιαζόμαστε για ποιους λόγους η Μισέλ Γεό έφυγε με το Όσκαρ πρώτου γυναικείου ρόλου, αλλά η ανατριχιαστική Λίντια Ταρ της Κέιτ Μπλάνσετ παραμένει το πετράδι στο στέμμα μιας ασύλληπτης καριέρας.
3. Οπενχάιμερ
Κρίστοφερ Νόλαν
Ο σταρ σκηνοθέτης του 21ου αιώνα ανακεφαλαιώνει το ύφος που εδώ και πολλά χρόνια τού χαρίζει σερί επιτυχιών με μια εξίσου σκοτεινή με τις προηγούμενες δημιουργία, περίτεχνη ειρωνία για τις μικρές λεπτομέρειες που φιλοτεχνούν τη μεγάλη εικόνα της Ιστορίας.
4. Ανατομία μιας πτώσης
Ζιστίν Τριέ
Ο Χρυσός Φοίνικας του Φεστιβάλ Καννών για το 2023 είναι δικαστικό θρίλερ, κέντημα σημειολογίας για τη γλώσσα, οικογενειακή τραγωδία και έξοχο πορτρέτο μιας γυναίκας που τα «μάτια του κόσμου» βαφτίζουν ως αμφιλεγόμενη, εξαιτίας του προσωπικού αξιακού της συστήματος.
5. Περασμένες ζωές
Σελίν Σονγκ
Η Σύντομη Συνάντηση των καιρών μας είναι ένας τρυφερός παιάνας στο διακεκομμένο παρόν ενός ζευγαριού, στις στιγμές που δεν έζησε και στο αντίο που δεν έχει το θάρρος να ψιθυρίσει οριστικά.
6. Close
Λούκας Ντοντ
Η αφύπνιση της σεξουαλικότητας, ως ανεπιβεβαίωτη υποψία και ταυτόχρονα ρήξη του παιδικού αυθορμητισμού, συμπίπτει με ένα περιστατικό τόσο τραγικό που χρειάζεται έλεγχο, δύναμη και ισορροπία των ψυχικών αποχρώσεων. Στο τιμημένο με το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής στις Κάννες Close, ο Βέλγος Λούκας Ντοντ το διαχειρίζεται άψογα, όπως και τους νεαρούς πρωταγωνιστές του.
7. Όλη η ομορφιά και η αιματοχυσία
Λόρα Πόιτρας
Το Dopesick έθιξε το φλέγον θέμα της πανδημίας των οπιοειδών φαρμάκων και το φετινό Pain Hustlers με την Έμιλι Μπλαντ το κούρασε χωρίς έλεος, αλλά ο περυσινός Χρυσός Λέοντας του Φεστιβάλ Βενετίας, Όλη η ομορφιά και η αιματοχυσία, συνδύασε θαυμαστά την ακτιβιστική σταυροφορία της Ναν Γκόλντιν να ξεμπροστιάσει τον φαρμακευτικό κολοσσό που την προκάλεσε, με μια υπέροχη αναδρομή στη θαρραλέα καλλιτεχνική της διαδρομή.
8. Στη φωτιά
Τραν αν Χουνγκ
Όταν το slow food της αυθεντικής γαλλικής κουζίνας συναντά το slow cinema του Βιετναμέζου master Τραν Αν Χουνγκ, εκτός από απόλαυση αισθήσεων αναδίδεται ποίηση εικόνων, με ιδανικούς εκτελεστές τον Μπενουά Μαζιμέλ και τη Ζιλιέτ Μπινός.
9. Στο γραφείο καθηγητών
Ίλκερ Τσατάκ
Το θρίλερ της χρονιάς δεν αναλώθηκε σε άμυαλους πυροβολισμούς, απανωτές εκρήξεις και λιωμένες λαμαρίνες. Στο Γραφείο Καθηγητών όλα πήγαν λάθος για μια ειλικρινή δασκάλα που, παρά την αγαθή της προαίρεση, αντιλήφθηκε, αργά και σκληρά, πως το δίκιο έχει άφατες όψεις.
10. Ευλογία
Τέρενς Ντέιβις
Το κύκνειο άσμα του επίμονου συλλέκτη ανθρώπινων τραυμάτων και υπέροχων στιγμών, Τέρενς Ντέιβις, ξεκινά από τον ταραγμένο βίο ενός ποιητή και επεκτείνεται στο μωσαϊκό των συνοδοιπόρων και των πολέμιών του. Οι μακρινές φωνές και οι ακίνητες ζωές του μοναδικού σε ύφος και εικαστική πυκνότητα Ντέιβις σταματούν στον Σίγκφριντ Σασούν.
