ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ, ΚΑΥΣΩΝΑΣ, ΤΣΙΜΕΝΤΟ ΠΟΥ ΚΑΙΕΙ. Υπάρχουν δημόσιες βρύσες στις πυρακτωμένες διαδρομές της Αθήνας για να δροσιστούν με φρέσκο νερό όσοι κινούνται στην πόλη;
Το δροσερό νερό το χρειαζόμαστε όλοι, ειδικά το καλοκαίρι, και οι δήμοι σε όλη τη χώρα θα έπρεπε να έχουν φροντίσει να ρέει άφθονο από δημόσιες βρύσες.
Οι δημόσιες βρύσες όμως στην Αθήνα αλλά και στα άλλα αστικά κέντρα της χώρας είναι δυσεύρετες, παρόλο που η εγκατάστασή τους είναι υποχρεωτική.
Η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου δικτύου με δημόσιες βρύσες για να ξεδιψάει ο κόσμος στα αστικά κέντρα δεν εναπόκειται στην καλή διάθεση του εκάστοτε δημάρχου. Από τον Ιούλιο του 2021 οι δήμοι όλης της χώρας είναι υποχρεωμένοι να εγκαταστήσουν δημόσιες βρύσες στην περιοχή της ευθύνης τους.
Εάν η εμπιστοσύνη στο νερό της βρύσης αποκατασταθεί, οι πολίτες θα μπορούν να συμβάλουν αυτομάτως στη μείωση των πλαστικών απορριμμάτων, καθώς δεν θα αγοράζουν εμφιαλωμένο νερό σε πλαστικά μπουκάλια.
Η υποχρεωτικότητα για την κατασκευή δημόσιων βρυσών στους δήμους αρχικά προβλέφθηκε από την ευρωπαϊκή οδηγία για την ανακύκλωση και την αντιμετώπιση της πλαστικής ρύπανσης που εκδόθηκε το 2019. Η οδηγία ενσωματώθηκε στο ελληνικό δίκαιο το 2020 και η υποχρεωτικότητα της εφαρμογής της ξεκίνησε το 2021.
Οι επιδόσεις της χώρας όμως στην εφαρμογή του νόμου που αφορά και το θέμα της εγκατάστασης δημόσιων κρηνών έχει μείνει πολύ πίσω. Η συντριπτική πλειονότητα των δήμων παρουσιάζει υστέρηση σε αυτήν τη σημαντική υποχρέωση που έχει απέναντι στους δημότες και τους επισκέπτες των πόλεων τους.
Η ενθάρρυνση της επαναχρησιμοποίησης
Από τη σύσταση του ελληνικού κράτους και μετά, η χρήση της δημόσιας βρύσης είχε ταξικά χαρακτηριστικά, καθώς οι πολίτες που δεν μπορούσαν να πληρώσουν το νερό δικαιούνταν να το παίρνουν από τις δημόσιες βρύσες. Σήμερα το διακύβευμα είναι τελείως διαφορετικό αλλά και κατά κάποιον τρόπο ίδιο. Το νερό πάντα θα είναι ένα κοινωνικό αγαθό και ανθρώπινο δικαίωμα. Η κατανάλωσή του, όμως, θα πρέπει να μην είναι και περιβαλλοντικά επιζήμια.
Αυτό ακριβώς έρχεται να υπηρετήσει η ιδέα της δημόσιας βρύσης, τη χρήση λιγότερου πλαστικού· να ξεδιψάσει ο κόσμος όχι με την κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού αλλά με το δωρεάν πόσιμο νερό της δημόσιας βρύσης.
«Οι δημόσιες βρύσες είναι αναγκαίες γιατί μόνο έτσι μπορούμε να ξεδιψάσουμε χωρίς να βάλουμε το χέρι στην τσέπη αλλά και να μη ρίξουμε ένα ακόμη πλαστικό στον κάδο», λέει στη LiFO ο Πέτρος Μπαστέας, μέλος του συλλόγου προσωπικού της ΕΥΔΑΠ και της συνδικαλιστικής παράταξης ΣΕΚΕΣ για Δημόσια ΕΥΔΑΠ .
Πού πρέπει να υπάρχουν δημόσιες βρύσες
Δεν είναι βέβαια καθόλου τυχαίο ότι η υποχρεωτικότητα για τις δημόσιες βρύσες εντάσσεται στον νόμο για τα πλαστικά μίας χρήσης. Ο Πέτρος Μπαστέας εξηγεί ότι η νομοθεσία, μέσω των δημόσιων βρυσών, ενθαρρύνει την επαναχρησιμοποίηση δοχείων νερού. «Από τον Ιούλιο του 2021 όλοι οι δήμοι υποχρεούνται να έχουν κοινόχρηστες βρύσες για τη δωρεάν διάθεση πόσιμου νερού σε δημοτικές αθλητικές εγκαταστάσεις, σε δημοτικές παιδικές χαρές και σε κοινόχρηστους χώρους συνάθροισης κοινού, παρέχοντας κατάλληλη σήμανση στο κοινό», λέει.
Οι δικαιολογίες των δημάρχων
Σε αρκετές περιπτώσεις όμως όλα τα παραπάνω για πολλούς δήμους είναι ψιλά γράμματα. Ωστόσο μάθαμε ότι πολλοί δήμαρχοι, για να δικαιολογήσουν την ολιγωρία τους, υποστηρίζουν ότι δεν τοποθετούν κοινόχρηστες βρύσες γιατί θα βανδαλιστούν. Κάποιοι άλλοι λένε ότι η κοινόχρηστη βρύση σημαίνει αυτόματα και σπατάλη νερού. Το επιχείρημά τους είναι ότι όπου υπάρχουν κοινόχρηστες βρύσες πολύ συχνά μένουν ανοιχτές γιατί πολλοί δεν τις κλείνουν όταν τις χρησιμοποιούν. Στην περίπτωση αυτή, βέβαια, παραβλέπουν ότι υπάρχουν πια τεχνολογίες για αυτόματο κλείσιμο της ροής του νερού.
Οι δημόσιες βρύσες στην Αθήνα
Ποιες είναι οι επιδόσεις του δήμου της Αθήνας στην τοποθέτηση δημόσιων βρυσών; Η LiFO απευθύνθηκε στον κεντρικό δήμο για να μάθει σε ποιες περιοχές υπάρχουν κοινόχρηστες κρήνες.
Από τον δήμο μάς ανέφεραν 11 δημόσιες βρύσες: στο Σύνταγμα, στην αρχή της Ερμού, έξω από τον σταθμό του μετρό στον Κεραμεικό, στην πλατεία Ασωμάτων, στο παρκάκι της Λουίζης Ριανκούρ, στον πεζόδρομο της Καλλισπέρη, στον Λόφο Φιλοπάππου, στην παιδική χαρά Ζαππείου στον Εθνικό Κήπο, στο πάρκο Φιξ, στο πάρκο Περιβολάκι στο Κουκάκι, στην πλατεία Σοφίας Βέμπο στους Αμπελόκηπους και στο Pocket Ρark Παγκρατίου.
Ο δήμος Αθηναίων υποστηρίζει επίσης ότι κοινόχρηστες βρύσες υπάρχουν στις παιδικές χαρές του δήμου, χωρίς να διευκρινίζει τον αριθμό. Παράλληλα διαβεβαιώνει ότι στα έργα της Πανεπιστημίου και του εμπορικού τριγώνου προβλέπεται η τοποθέτηση δημόσιων κρηνών, δεν διευκρίνισε όμως πόσες θα είναι αυτές.
Ρωτήσαμε επίσης αν γνωρίζει τον αριθμό των κοινόχρηστων βρυσών που πρέπει να εγκατασταθούν για να καλυφθεί το ιστορικό το κέντρο της Αθήνας, αλλά, όπως μας είπαν, δεν έχει γίνει κάποια σχετική μελέτη. Τονίζουν, ωστόσο, ότι υπάρχει σχετική πρόβλεψη εγκατάστασης σε όλα τα νέα έργα που θα γίνονται.
Με δύναμη από τη Θεσσαλονίκη
Δυναμικό κίνημα για την προώθηση της αξίας του νερού της βρύσης ως δημόσιου αγαθού και του δικαιώματος της πρόσβασης σε αυτό στους δημόσιους χώρους έχει αναπτυχθεί στη Θεσσαλονίκη. Το κίνημα αποτελείται από δεκάδες συλλογικότητες, περιβαλλοντικές οργανώσεις, ενεργούς πολίτες αλλά και δημοτικές παρατάξεις της αριστεράς.
Σε αυτό πρωτοστατούν και οι εργαζόμενοι της ΕΥΑΘ. Η εκστρατεία για την εγκατάσταση δημοσίων βρυσών στην πόλη είναι ενεργή και δραστήρια εδώ και μία τετραετία τουλάχιστον, ενώ έχει εντατικοποιήσει τις δράσεις της μετά την υποχρεωτικότητα του νόμου.
Ο Γιώργος Αρχοντόπουλος, πρόεδρος του σωματείου εργαζομένων στην ΕΥΑΘ, λέει στη LiFO ότι ο δήμος Θεσσαλονίκης δεν ανταποκρίνεται στην υποχρέωσή του για δημόσιες κοινόχρηστες βρύσες: «Το καλοκαίρι του 2022 η ΕΥΑΘ είχε προτείνει στον δήμο Θεσσαλονίκης να εγκαταστήσει 12 βρύσες στην παραλία της. Τότε οι εργαζόμενοι της ΕΥΑΘ προσφέρθηκαν να τις εγκαταστήσουν οι ίδιοι δωρεάν και άμεσα, χωρίς να υπάρξει πρόσθετο εργολαβικό κόστος. Ωστόσο ο δήμαρχος προτίμησε να τοποθετηθούν από μια εταιρεία λίγο αργότερα, τον Σεπτέμβριο του 2022. Ακόμη οι βρύσες δεν έχουν εγκατασταθεί», λέει.
Για τον Δημήτρη Αρχοντόπουλο η ημερομηνία της 21ης Ιουλίου του 2021, οπότε ξεκίνησε η εφαρμογή του νόμου για τις δημόσιες βρύσες, θα έπρεπε να αποτελεί «ημερομηνία ορόσημο για κάθε δήμο στη χώρα μας και για την προσβασιμότητα κάθε πολίτη στο νερό, το φυσικό αγαθό το απαραίτητο για τη ζωή».
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι αν «εάν η εμπιστοσύνη στο νερό της βρύσης αποκατασταθεί, οι πολίτες μπορούν με αυτόν τον τρόπο να συμβάλουν αυτομάτως στη μείωση των πλαστικών απορριμμάτων, καθώς δεν θα αγοράζουν εμφιαλωμένο νερό σε πλαστικά μπουκάλια».
Εκτός από το περιβαλλοντικό όφελος, «η μείωση της κατανάλωσης εμφιαλωμένου νερού αναλογεί σε μείωση 600 εκατομμυρίων ευρώ ετησίως των δαπανών στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή», λέει.
Για τους φορείς και τις συλλογικότητες της Θεσσαλονίκης ο ευρωπαϊκός και από το 2021 και ελληνικός νόμος για την τοποθέτηση δημόσιων βρυσών «είναι ένα από τα αποτελέσματα του μακροχρόνιου αγώνα των κινημάτων νερού στην Ευρώπη».
