ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΕΞΟΧΩΣ ιδιοσυγκρασιακού «ντοκιμαντέρ» που είχε γυρίσει η Ανιές Βαρντά για την Τζέιν Μπίρκιν και είχε κυκλοφορήσει το 1988 με τον τίτλο Jane B. par Agnès V., η δεύτερη μιλάει για τη ναυτία που νιώθει όταν κοιτάζει τον εαυτό της στον καθρέπτη και βλέπει τα σημάδια της γήρανσης στο σώμα της.
Έχει κλείσει μόλις τα 40 όταν γυριζόταν αυτή η σκηνή αλλά μιλά σα να είναι πολύ μεγαλύτερη, σα να τα έχει δει ήδη όλα (και από μία άποψη, τα είχε δει), σα να την έχει συνθλίψει ήδη το βάρος τόσων πολλών αλλόκοτων εμπειριών, ειδικά στο πλευρό του Σερζ Γκενσμπούρ, με τον οποίον είχε χωρίσει από το 1980, μετά από δωδεκαετή συμβίωση όπου κάθε μέρα (και νύχτα) θα πρέπει να ήταν σαν ολόκληρη ζωή δική μας.
«Η ιδέα ήταν να σε κοιτάξω όπως δεν είχα τολμήσει να σε κοιτάξω ποτέ πριν» της λέει στην αρχή της ταινίας η Σαρλότ. Η κάμερα εστιάζει εμμονικά στα χέρια και στα μάτια της, αλλά κυρίως στα χέρια. Μαζί επισκέπτονται και το διαμέρισμα που έζησαν και οι δύο μαζί με τον Σερζ Γκενσμπούρ και τώρα η Σαρλότ το έχει κάνει μουσείο.
Τριάντα τρία χρόνια αργότερα, μια άλλη –επίσης ιδιαίτερη και ιδιοσυγκρασιακή, αλλά με πιο ανάλαφρο και φευγαλέο τρόπο– ταινία που είδαμε στο περσινό Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και λειτουργεί ως απόηχος του φιλμ της Βαρντά, όπως μαρτυρά και ο τίτλος της, Jane par Charlotte, βρίσκεται και πάλι εμπρός στην εξεταστική ματιά της κάμερας, πίσω από την οποία αυτή τη φορά είναι η κόρη της, Σαρλότ Γκενσμπούρ.
«Επίσημα» μεγάλη πλέον, μοιάζει πιο χαλαρή αλλά και πιο εύθραυστη συγχρόνως, εξακολουθούν όμως να την απασχολούν έντονα οι ρυτίδες του χρόνου, κυριολεκτικές και μεταφορικές. Κάποια στιγμή κάνει λόγο για καλούς καθρέπτες και για κακούς («μην κόψεις ποτέ τα μαλλιά σου με ψαλίδι της κουζίνας σε καθρέπτη που κολακεύει», προειδοποιεί αινιγματικά) και για εκείνη τη στιγμή που «δεν αναγνωρίζεις πια τον εαυτό σου, αλλά μετά βγάζεις τα γυαλιά σου και είσαι πάλι όπως παλιά».
Μιλάει επίσης, με τον χαρακτηριστικά αφηρημένο τρόπο της, για την αιώνια της εξάρτηση από τα υπνωτικά χάπια, για τις μητρικές της ανασφάλειες αλλά και για τη μόνιμη πληγή που της έχει αφήσει ο πρόωρος χαμός της μεγάλης της κόρης, Κέιτ Μπάρι, που έπεσε (ή βούτηξε) στο κενό από το διαμέρισμά της στο Παρίσι, σε ηλικία 46 ετών τον Δεκέμβριο του 2013.
«Η ιδέα ήταν να σε κοιτάξω όπως δεν είχα τολμήσει να σε κοιτάξω ποτέ πριν» της λέει στην αρχή της ταινίας η Σαρλότ. Η κάμερα εστιάζει εμμονικά στα χέρια και στα μάτια της, αλλά κυρίως στα χέρια. Μαζί επισκέπτονται και το διαμέρισμα που έζησαν και οι δύο μαζί με τον Σερζ Γκενσμπούρ και τώρα η Σαρλότ το έχει κάνει μουσείο. Ή μάλλον μαυσωλείο: ακόμα και τα αρχαία τσιγάρα στα τασάκια έχουν μείνει στη θέση τους, έστω και σε αποσύνθεση, όπως και ένας πολυέλαιος που κοντεύει να αγγίξει το πάτωμα καθώς και πολλές φωτογραφίες της Κατρίν Ντενέβ, της Μπριζίτ Μπαρντό και της Μέριλιν Μονρό.
«Σαν την Πομπηία είναι εδώ ή σαν την Ωραία Κοιμωμένη» λέει η Τζέιν Μπίρκιν που πέρασε «δώδεκα πολύ ευτυχισμένα χρόνια εκεί μέσα» αλλά είχε να πατήσει ξανά το πόδι της στο σπίτι πάνω από τρεις δεκαετίες. «Είχε δίκιο η Βαρντά», λέει σε μια άλλη σκηνή της ταινίας, στη Νέα Υόρκη. «Η κάμερα πρέπει να αιχμαλωτίζει πάντα το παρόν».
Jane B. par Agnès V.
Jane By Charlotte
