ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΟΙ εφηβικές αναμνήσεις – μάλλον οι πιο επίμονες και οι πιο ανθεκτικές στον χρόνο – συμπίπτουν με την δεκαετία του ’80, το δεύτερο επεισόδιο του ντοκιμαντέρ «Φάκελος 17Ν» που προβλήθηκε προχθές λειτούργησε, πέρα από την ερευνητική του διάσταση, και ως ένα είδος χρονοκάψουλας της εποχής εκείνης. Ο αιώνας που διανύουμε είναι γεμάτος από κενά μνήμης και μαύρες τρύπες, η περίοδος όμως που σημαδεύτηκε πολιτικά από την κλιμάκωση της δράσης της οργάνωσης με αποκορύφωμα την δολοφονία του Παύλου Μπακογιάννη, μου φαινόταν σαν χθες καθώς παρακολουθούσα τα πλάνα αρχείου (τα πρόσωπα, τους δρόμους, τα αυτοκίνητα, τα εκφραστικά πρωτοσέλιδα του παντοδύναμου τότε ημερήσιου τύπου) που πλαισιώνουν το ντοκιμαντέρ.
Το ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση (…ο λαός στην εξουσία), ο νεανικός αναβρασμός που αναζητούσε διεξόδους πάσης φύσεως και εντάσεως, ο Αρκουδέας, η δολοφονία του Μιχάλη Καλτεζά, ο Κοσκώτας, το «βρώμικο ‘89», οι βόμβες και οι ρουκέτες που είχαν καταστεί ρουτίνα, οι θεωρίες συνομωσίας, η πολιτική αμετροέπεια… Το πιο σημαντικό ίσως στοιχείο αυτού του δεύτερου επεισοδίου της σειράς δεν είναι κάποια δραματική αποκάλυψη, αλλά η ανάδειξη του ραδιενεργού πολιτικού κλίματος που επικρατούσε τότε, με απόλυτη ευθύνη της τότε κυρίαρχης πολιτικής τάξης.
Ο Τζον Μπρέιντι Κέισλινγκ λέει στην κάμερα ότι «η τρομοκρατία είναι ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο εσωτερικής πολιτικής, και οι Έλληνες πολιτικοί χρησιμοποίησαν τη 17Ν χωρίς καμιά ντροπή για να πετύχουν εσωτερικούς πολιτικούς στόχους, γεγονός που υπονόμευσε σημαντικά την δίωξη της οργάνωσης».
Ο Ανδρέας Παπανδρέου υποδεικνύει τον πρώην συναγωνιστή του, καθηγητή Γιάννη Τσεκούρα ως εγκέφαλο της οργάνωσης, ο Μίκης Θεοδωράκης καταθέτει ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου βρίσκεται στο ίδιο πολιτικό και φιλοσοφικό μήκος κύματος με την τρομοκρατία, κατηγορώντας τον ως ηθικό αυτουργό της δολοφονίας Μπακογιάννη, ενώ ακόμα και σε πολύ μεταγενέστερη συνέντευξή του ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης εκφράζει την (ευρέως διαδεδομένη για πολλά χρόνια και σε πολλούς κύκλους) αντίληψη ότι με κάποιο τρόπο πίσω από την «17Ν» βρισκόταν το ΠΑΣΟΚ.
Θα μπορούσε να πει κανείς ότι πιο βαριά απ’ όλες τις κουβέντες που ακούγονται στο συγκεκριμένο επεισόδιο, πέφτουν τα λόγια του Τζον Μπρέιντι Κέισλινγκ, πρώην διπλωμάτη και συγγραφέα του βιβλίου «Greek Urban Warriors: Resistance and Terrorism 1967-2012», ο οποίος λέει στην κάμερα ότι «η τρομοκρατία είναι ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο εσωτερικής πολιτικής, και οι Έλληνες πολιτικοί χρησιμοποίησαν τη 17Ν χωρίς καμιά ντροπή για να πετύχουν εσωτερικούς πολιτικούς στόχους, γεγονός που υπονόμευσε σημαντικά την δίωξη της οργάνωσης».
Κατά ειρωνικό ίσως τρόπο, το κλίμα παράνοιας και ηθικού πανικού που επικρατούσε εκείνη την περίοδο φάνηκε να αναβιώνει αυτές τις μέρες με τις νέες έντονες αντιδράσεις, ακόμα και από δημοσιογράφους (!), σχετικά με την (ισχνή προς το παρόν) παρουσία του Δ. Κουφοντίνα, αρχιεκτελεστή της «17 Νοέμβρη», σ’ ένα ντοκιμαντέρ για τη «17 Νοέμβρη». Προφανώς και το απόλυτο δημοσιογραφικό scoop θα ήταν μια συνέντευξη με τον Αλέξανδρο Γιωτόπουλο, αλλά κάτι τέτοιο είναι απίθανο να συμβεί ποτέ.
Όσο για τον «αμετανόητο» Κουφοντίνα, θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον από πολλές απόψεις (ανθρωπολογικές, κοινωνιολογικές και ψυχολογικές κυρίως, και λιγότερο πολιτικές) ένα ντοκιμαντέρ για την διαδρομή του από την αυγή της μεταπολίτευσης μέχρι την εξάρθρωση της οργάνωσης στην αυγή του 21ου αιώνα. Ο «Φάκελος 17Ν» δεν είναι αυτό το ντοκιμαντέρ, και ό,τι κι αν δούμε στα υπόλοιπα τέσσερα επεισόδια της σειράς, το μόνο βέβαιο είναι ότι δεν θα γίνουμε θεατές κάποιου είδους πολιτικής ή ηθικής νομιμοποίησής του.
