ΒΛΕΠΟΝΤΑΣ ΠΟΛΛΑ ΜΙΚΡΑ βίντεο από τις μέρες των ταραχών στη Γαλλία, μετά τη δολοφονία του δεκαεφτάχρονου Ναέλ από αστυνομικό, πρόσεξα τις σκηνές του νυχτερινού «αντάρτικου». Οικεία, ως έναν βαθμό, η εικονογραφία. Δέκα-είκοσι σκιές, σμήνος φωτοβολίδων και κροτίδων κατά αστυνομικών τμημάτων, «μπούκα» σε ένα κατάστημα της Nike ή σε ένα μαγαζί με ακριβά ηλεκτρικά σκούτερ, προσπάθειες πυρπόλησης δημαρχείων. Τα λαμπαδιασμένα αυτοκίνητα και οι κάδοι, σχεδόν τυπικό συμπλήρωμα των καταδρομικών χορών απέναντι από τις δυνάμεις καταστολής.
Οι «ταραχές» (les emeutes, όπως τις γράφουν στη Γαλλία) στάθηκαν άλλο ένα επεισόδιο στη σύγκρουση ανάμεσα στον Πρόεδρο Μακρόν και σε ένα αρκετά μεγάλο κομμάτι της γαλλικής κοινωνίας που νιώθει απέχθεια για την εξουσία του, τους συμβολισμούς και τις χειρονομίες του.
Σύμβολο ενός αστυνομικού κράτους για τη ριζοσπαστική αριστερά, παράγοντας κοινωνικού χάους για την άκρα δεξιά, η μακρονική εξουσία συναντά πλέον μια κάθετη άρνηση. Είναι μια εξουσία που εξαντλείται στην προσπάθειά της να δείξει ότι μπορεί να συνθέσει τα αντίθετα: τη Δημοκρατική Πολιτεία και τις αναδιαρθρώσεις στην αγορά, τη θεσμική ισορροπία με τον δυναμισμό της πολιτικής βούλησης, τη Γαλλία των εύπορων με αυτή των «ευαίσθητων» προαστίων.
Οι «ταραχές» (les emeutes, όπως τις γράφουν στη Γαλλία) στάθηκαν άλλο ένα επεισόδιο στη σύγκρουση ανάμεσα στον Πρόεδρο Μακρόν και σε ένα αρκετά μεγάλο κομμάτι της γαλλικής κοινωνίας που νιώθει απέχθεια για την εξουσία του, τους συμβολισμούς και τις χειρονομίες του.
Αν όμως ο Μακρόν δυσκολεύεται να ελέγξει τα πράγματα και προσπαθεί να επιβάλει κάποια ηρεμία και να κυβερνήσει (όπως κυβερνά), οι νέοι που πρωταγωνίστησαν στις ταραχές έπεσαν σε μια αυτοκαταστροφική μέθη. Πιο πολύ κι από τις επιθέσεις σε σύμβολα ή τόπους της εξουσίας, το εντυπωσιακό αυτών των ημερών ήταν η καταστροφή σημαντικών υποδομών της καθημερινής ζωής. Νηπιαγωγεία, σχολικές αίθουσες, βιβλιοθήκες, πολιτιστικά κέντρα της γειτονιάς βρέθηκαν στο στόχαστρο. Θα έλεγε κανείς ότι οι συγκεκριμένοι νέοι επιτέθηκαν και σε ό,τι ομορφαίνει ή βελτιώνει τη ζωή, όχι μόνο σε ό,τι την καταπιέζει.
Ο Νίτσε έγραφε πως αναδύονται δύο μορφές μηδενισμού, ο παθητικός και ο ενεργητικός. Ο πρώτος είναι περισσότερο αυτοκαταστροφικός, αντιδρώντας τυφλά σε κάποιες αξίες και αρχές, σπαταλώντας την οργή του σε μια λογική εκδίκησης. Είναι μια αντιδραστική και καθόλου απελευθερωτική αποφόρτιση ενέργειας, το δείγμα μιας σπαραχτικής αδυναμίας, μιας ψυχικής και πολιτικής ένδειας. Ο ενεργητικός μηδενισμός, αντιθέτως, θα σήμαινε μια ικανότητα κατάφασης και δημιουργίας. Θα ήταν διεκδίκηση μιας νέας κοινωνικής συλλογικότητας και όχι φθόνος για πολυτελή εμπορεύματα ή μίσος για τα δημόσια κτίρια.
Τι βλέπουμε στ' αλήθεια τώρα; Ο καταστροφικός οίστρος των ταραξιών φοβίζει και εξοργίζει ένα άλλο μέρος της κοινωνίας που ονειρεύεται ή νοσταλγεί την ήσυχη Γαλλία του χτες. Η εξαγρίωση της «αταξίας» φέρνει μαζί της την αποθηρίωση της τάξης, η ψευτοαναρχία των καμένων κάδων γεννάει την επιθυμία για δικτατορία και διαρκή αστυνομία. Το χάος είναι σύμμαχος της άκρας δεξιάς, όχι προπομπός μιας καλύτερης και πιο δίκαιης ζωής. Ένα ασφυκτικό δίδυμο αρνητικών δυνάμεων απειλεί τη στοιχειώδη δημοκρατική ζωή.
Και αυτό το θέμα δεν αφορά μόνο τη γαλλική σκηνή και τους εκεί μύθους της εξέγερσης και της επανάστασης. Ακόμα και αν τα φαινόμενα δεν εκφράζονται με τα ίδια συμπτώματα, το πρόβλημα της κρατικής και της ιδιωτικής βαναυσότητας, του ρατσισμού αλλά και του μηδενισμού είναι πρόβλημα όλων των σύγχρονων κοινωνιών που θέλουν να λέγονται δημοκρατικές.
Αφήνοντας μέρος της κοινωνίας να αποσχιστεί ή να παρακμάσει, δοξάζοντας την επιτυχία αυτών που φεύγουν μπροστά και αποσιωπώντας την οδύνη των άλλων, οι δημοκρατίες χάνουν τη δυνατότητα να εισακουστούν και να πείσουν. Έχουν γίνει άριστες επικοινωνιακές μηχανές που υπολειτουργούν ηθικά και πολιτικά. Αυτό όμως δεν απομακρύνει τις κρίσεις, ούτε φέρνει κάποια άξια λόγου κοινωνική γαλήνη. Το έργο θα ξαναπαιχτεί με την πρώτη ευκαιρία, με τον επόμενο νεκρό και τον κύκλο των οργισμένων αντιδράσεων.
