Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ: Οι σκιές στα έργα του ηγέτη της ποπ-αρτ

Οι νυχτερινές σκιές και τα φαντάσματα του Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ Facebook Twitter
Robert Rauschenberg, Driveway Detour (Night Shade), 1991.© Robert Rauschenberg Foundation
0

Αποκαλείται «Πρωτέας της μοντέρνας τέχνης». Ο γίγαντας της μεταπολεμικής εικαστικής σκηνής Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ και ένας από τους πιο σημαντικούς εκπροσώπους της ποπ-αρτ, μαζί με τον Άντι Γουόρχολ και τον Ρόι Λιχτενστάιν, τιμάται με μια έκθεση στην γκαλερί Ropac του Λονδίνου με έργα του που δεν εμφανίζονται συχνά, μια ενότητα που ονομάζεται Night Shades and Phantoms.

Οι σκιές στα έργα κρύβουν τα σχήματα δημιουργώντας μια εικονογραφική επιφάνεια που προκαλεί να ανακαλύψεις αυτά που υπάρχουν πίσω από αυτήν.

Η δουλειά του αυτή, μετά από χρόνια πειραματισμού με το μέταλλο, χαρακτηρίζεται από την παλέτα σε κλίμακα του γκρι πάνω στο αλουμίνιο, με ονειρικές εικόνες που εμφανίζονται και εξαφανίζονται ως αποτέλεσμα του φωτός, των σκιών και των αντανακλάσεων στις επιφάνειες των έργων τέχνης. Αναφέρεται στην πραγματικότητα ενός βιομηχανικού κόσμου, ενώ χρησιμεύει επίσης ως μια ανακλαστική επιφάνεια που συλλαμβάνει εικόνες, εντυπώσεις και αναμνήσεις.

Οι εικόνες που χρησιμοποιήθηκαν στη διαδικασία της μεταξοτυπίας είναι οι φωτογραφίες του ίδιου του Ράουσενμπεργκ, που τραβήχτηκαν κατά τη διάρκεια των διαφόρων ταξιδιών του στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο εξωτερικό, από το 1979. Την ολοκλήρωσε το 1991 και παίζει με την αντίληψη του θεατή με τη φιλοσοφία του. που συνοψίζεται στο ότι «Πολλοί άνθρωποι ζουν με την αίσθηση ότι τους λείπει κάτι σημαντικό για να είναι ευτυχείς ή χάνουν κάτι σημαντικό για τη ζωή τους. Αλλά ο κόσμος μας είναι απίστευτα πλούσιος, αρκεί να συγκεντρώσεις αυτόν τον πλούτο».

Ο Ράουσενμπεργκ ήταν ο καλλιτέχνης που αγαπούσε τους θορύβους, τα σκουπίδια και τη μυρωδιά του δρόμου. Επίμονα είχε εξαλείψει σχεδόν το όριο μεταξύ ζωγραφικής και γλυπτικής, εισάγοντας μια νέα σχέση μεταξύ του θεατή και του έργου τέχνης.

Ο «εφευρέτης» μιας νέας εικόνας στα εικαστικά έλεγε «προσπαθώ στην τέχνη μου να βγάλω από συνηθισμένα πράγματα και αντικείμενα κάτι που με ξαφνιάζει», και το κατάφερε μέχρι το τέλος της ζωής του συνδέοντας ποιητικά και πνευματικά τα πιο παράταιρα υλικά, απόβλητα των άλλων και των πολιτισμών. Ο Ράουσενμπεργκ ήταν ο καλλιτέχνης που αγαπούσε τους θορύβους, τα σκουπίδια και τη μυρωδιά του δρόμου. Επίμονα είχε εξαλείψει σχεδόν το όριο μεταξύ ζωγραφικής και γλυπτικής, εισάγοντας μια νέα σχέση μεταξύ του θεατή και του έργου τέχνης.

Το 1950, όταν οι κριτικοί είδαν τα πρώτα «Συνδετικά», τα απέρριψαν ως ευτελή. Ο ίδιος έλεγε ότι εμπνεύστηκε τον τίτλο του από μια ιστορία που είχε ακούσει από τον Αλεξάντερ Κάλντερ που είπε ότι κανείς δεν κοίταζε τα έργα του, γιατί δεν ήξερε πώς να τα ονομάσει. Όταν άρχισε να τα αποκαλεί «κινητά», ξαφνικά όλοι είπαν, «ναι, αυτό είναι».

Τα «συνδετικά» ήταν τα πιο αγαπημένα έργα του γιατί θύμιζαν μια εποχή της ζωής του, που μόλις επιβίωνε, προσπαθώντας να πουλήσει την τέχνη του και ζώντας σε μια σκυθρωπή σοφίτα. Τότε, για να ζήσει, προσπαθούσε να πουλήσει ό,τι δημιουργούσε. Όταν τον ανέλαβε ο γκαλερίστας Λίο Καστέλι στα τέλη της δεκαετίας 1950, η καριέρα και οι τιμές του Ράουσενμπεργκ εκτινάχθηκαν στα ύψη. Όλοι αναγνώρισαν στα έργα του την τόλμη να καταργήσει τις διαχωριστικές γραμμές μεταξύ ζωγραφικής, γλυπτικής, φωτογραφίας, χαρακτικής, χορού, τεχνολογίας και περφόρμανς.

Οι νυχτερινές σκιές και τα φαντάσματα του Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ Facebook Twitter
Robert Rauschenberg Helm (Spread), 1980. © Robert Rauschenberg Foundation

Ο Ράουσενμπεργκ εκτός από τη μαγική σχεδόν ικανότητά του να μετατρέπει άχρηστα, απρόσμενα, ασήμαντα και καθημερινά αντικείμενα για να δημιουργήσει μια ανεπανάληπτη και προσωπική ταυτότητα, συνεργάστηκε με κορυφαίους καλλιτέχνες, τον Τζον Κέιτζ, την Τρίσα Μπράουν, τον Πολ Τέιλορ, τον Μερς Κάνιγκχαμ, σε πρωτοποριακές παραστάσεις πολυμέσων – τώρα αναγνωρισμένες ως τα πρώτα χάπενινγκ που περιελάμβαναν ποίηση, μουσική, χορό και ταινίες.

Ήταν ο πρώτος Αμερικανός που πήρε τον Χρυσό Λέοντα στην Μπιενάλε της Βενετίας και συμμετείχε στο Moon museum, μια μικροσκοπική κεραμική πλακέτα με έργα των πιο επιφανών καλλιτεχνών της εποχής, που στάλθηκε στο φεγγάρι με το Appollo 12.

Στα τέλη της ζωής του, χτυπημένος από μια εγκεφαλική συμφόρηση, με παράλυτη τη δεξιά του πλευρά, συνέχισε να δουλεύει με το αριστερό χέρι μη έχοντας χάσει τον ενθουσιασμό του. Δίδαξε τον εαυτό του να υπογράφει τα έργα του με το αριστερό.

Πέθανε στις 12 Μαΐου 2008 στο σπίτι του, στη Φλόριντα, μετά την απόφασή του να αποσυνδεθεί από τα μηχανήματα που τον κρατούσαν στη ζωή. Είχε ιδρύσει τη ΜΚΟ «Change», που παρείχε υποστήριξη σε άπορους καλλιτέχνες. Μέχρι σήμερα το Ιδρυμα Robert Rauschenberg εξακολουθεί να προσφέρει υποτροφίες και να διοργανώνει δράσεις φιλανθρωπικού χαρακτήρα.

Οι νυχτερινές σκιές και τα φαντάσματα του Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ Facebook Twitter
Robert Rauschenberg Drums (Night Shade), 1991. © Robert Rauschenberg Foundation
Οι νυχτερινές σκιές και τα φαντάσματα του Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ Facebook Twitter
Robert Rauschenberg, H2 Sitting Duck (Borealis), 1991. © Robert Rauschenberg Foundation
Οι νυχτερινές σκιές και τα φαντάσματα του Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ Facebook Twitter
Robert Rauschenberg, Slug (Combine), 1961. © Robert Rauschenberg Foundation
Οι νυχτερινές σκιές και τα φαντάσματα του Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ Facebook Twitter
Robert Rauschenberg Untitled, 1969. © Robert Rauschenberg Foundation
Οι νυχτερινές σκιές και τα φαντάσματα του Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ Facebook Twitter
Robert Rauschenberg Untitled, 1973. © Robert Rauschenberg Foundation
Οι νυχτερινές σκιές και τα φαντάσματα του Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ Facebook Twitter
Robert Rauschenberg Bunk (Spread), 1981. © Robert Rauschenberg Foundation
Οι νυχτερινές σκιές και τα φαντάσματα του Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ Facebook Twitter
Robert Rauschenberg Untitled (Spread), 1982. © Robert Rauschenberg Foundation
Οι νυχτερινές σκιές και τα φαντάσματα του Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ Facebook Twitter
Robert Rauschenberg Bumper Slip Late Summer Glut, 1987. © Robert Rauschenberg Foundation
Οι νυχτερινές σκιές και τα φαντάσματα του Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ Facebook Twitter
Robert Rauschenberg Red Crawler Glut, 1987. © Robert Rauschenberg Foundation
Εικαστικά
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

«clinamen»: Ένα ονειρικό τοπίο από νερό και ήχο

Εικαστικά / clinamen: Ένα ονειρικό τοπίο από νερό και ήχο στην Onassis Mandra

Στο εντυπωσιακό έργο του Γάλλου Σελέστ Μπουρσιέ-Μουζενό, η κίνηση του νερού και η μουσική συνδέονται σε πραγματικό χρόνο, δημιουργώντας ένα περιβάλλον ηρεμίας στην καρδιά της Αθήνας. Το έργο, που έγινε viral διεθνώς, παρουσιάζεται για πρώτη φορά σε ανοιχτό χώρο.
M. HULOT
ΕΠΕΞ Η «Οδύσσεια» μέσα από 11 έργα τέχνης ή Η «Οδύσσεια» σε 11 στάσεις τέχνης

Εικαστικά / Η «Οδύσσεια» μέσα από 11 αξεπέραστα έργα τέχνης

Από τον Τζόρτζιο Ντε Κίρικο μέχρι τους αδελφούς Κοέν και από τη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο μέχρι τη γλυπτική και το video art, το ομηρικό έπος έχει αποτελέσει διαχρονική πηγή έμπνευσης για καλλιτέχνες από διαφορετικές εποχές και πεδία.
ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ
Το πρόγραμμα της Στέγης για το 2026-2027

Πολιτισμός / Παπαϊωάννου, Καστελούτσι, Τζάρμους, Γαβράς: Το φετινό πρόγραμμα της Στέγης

Κορυφαίοι καλλιτέχνες, το Εθνικό Μπαλέτο της Μασσαλίας και μια μεγάλη έκθεση με κόμικς και ζωγραφική του Δημήτρη Παπαϊωάννου, είναι μόνο μερικά από όσα επιφυλάσσει η Στέγη για τους επόμενους μήνες.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Platforms Project: 66 πλατφόρμες και πάνω από 1000 καλλιτέχνες στο Καπνεργοστάσιο

Εικαστικά / Platforms Project: 66 πλατφόρμες και πάνω από 1.000 καλλιτέχνες στο Καπνεργοστάσιο

Επιστρέφει για ακόμα μια χρονιά η καθιερωμένη διεθνής έκθεση που είναι αφιερωμένη στην ανεξάρτητη εικαστική σκηνή, μετατρέποντας τον χώρο σε ένα ανοιχτό πεδίο συνάντησης της διεθνούς σύγχρονης τέχνης.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Πέγκι Γκούγκενχαϊμ: Η γυναίκα που αγόραζε το μέλλον

Εικαστικά / Πέγκι Γκούγκενχαϊμ: Η γυναίκα που αγόραζε το μέλλον

Μια νέα έκθεση στη Βενετία επιστρέφει στην εποχή όπου η άγουρη ακόμα, αλλά ήδη διορατική και οραματίστρια Πέγκι Γκούγκενχαϊμ έμαθε να εμπιστεύεται τη μοντέρνα τέχνη προτού τη δικαιώσει η ιστορία.
ΠΑΝΟΣ ΜΙΧΑΗΛ
Η επιστροφή των χαμένων έργων τέχνης της Αμμοχώστου

Εικαστικά / Η επιστροφή των χαμένων έργων τέχνης της Αμμοχώστου

Το τιτάνιο έργο της τελικής μεταφοράς από τα Κατεχόμενα και η επιστροφή 219 έργων τέχνης Ελληνοκυπρίων και Ελλήνων καλλιτεχνών είναι μέχρι σήμερα μια ιστορία με πολλά μυστικά, σκοτεινά σημεία και ερωτηματικά, που μοιάζει με αστυνομικό θρίλερ.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
ΕΠΕΞ O κύριος Bios και το Bios Effect

20 χρόνια LiFO / Από το Bios πέρασε όλη η πρωτοπορία της Αθήνας

Το Bios δεν υπήρξε απλώς ένας πολυχώρος στην Πειραιώς. Ήταν, και συνεχίζει να είναι, το σημείο όπου διαμορφώθηκαν νέες αισθητικές, γεννήθηκαν καλλιτεχνικές διαδρομές και άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο η Αθήνα αντιλαμβάνεται τον σύγχρονο πολιτισμό.
M. HULOT
Η κουίρ καλλιτεχνική σκηνή δεν κατοικεί πια στο περιθώριο

20 ΧΡΟΝΙΑ LIFO / Η κουίρ καλλιτεχνική σκηνή δεν κατοικεί πια στο περιθώριο

Η ανάδειξη του κουίρ στοιχείου στον εικαστικό χώρο και η αλληλεπίδρασή του τόσο με τις σύγχρονες πολιτικοκοινωνικές εξελίξεις όσο και με την ιστορία, τη μνήμη και το βίωμα.
ΠΑΝΟΣ ΦΟΡΤΟΥΛΑΚΗΣ/ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΠΕΞ ΕΜΣΤ και Πινακοθήκη κλειστά για χρόνια

20 χρόνια LiFO / ΕΜΣΤ και Πινακοθήκη: Τόσα χρόνια κλειστά που κοντέψαμε να τα ξεχάσουμε

Η Εθνική Πινακοθήκη και το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης είναι σήμερα δύο από τα σημαντικότερα καταφύγια πολιτισμού της Αθήνας. Για να ανοίξουν όμως τις πόρτες τους στο κοινό, χρειάστηκε να περάσουν δεκαετίες σχεδίων, ανατροπών, ματαιώσεων και διαδοχικών εξαγγελιών.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
Θυμάσαι την Marina Abramović στο Μπενάκη; Ξεχνιούνται κάτι τέτοια;

20 χρόνια LiFO / Θυμάσαι την Abramović στο Μπενάκη; Ξεχνιούνται κάτι τέτοια;

Αυτό είναι ένα μόνο από τα πολλά εικαστικά events της πόλης όπου τα περασμένα 20 χρόνια είδε την πρώτη της Μπιενάλε, την σημαντική Documenta αλλά και μεγάλες αναδρομικές ελλήνων ζωγράφων. Διαλέξαμε 10 που αξιζει να τις θυμηθούμε ξανά.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ