Για να καταλάβει κάποιος το νόημα μιας έκθεσης που μοιάζει με περιήγηση στον κόσμο του φανταστικού πρέπει πρώτα να γνωρίσει την ΤeamLab, μια διεπιστημονική συλλογική ομάδα που ιδρύθηκε στο Τόκιο και δεν αφορά μόνο καλλιτέχνες αλλά όσους κάνουν τέχνη χωρίς όρια, χωρίς συνέχεια, επιστήμονες, σχεδιαστές και ερευνητές. Η φιλοσοφία τους είναι απλή: Αν, για να κατανοήσουμε τον κόσμο γύρω μας οι άνθρωποι, τον χωρίζουμε σε ανεξάρτητες οντότητες με αντιληπτά όρια μεταξύ τους, υπάρχει μια περιοχή που όλα αυτά συνδέονται σε ένα κόσμο επινοημένο, ένα κόσμο ψευδαισθήσεων.
Αυτό κάνει η ΤeamLab, που επιδιώκει να ξεπεράσει αυτά τα όρια στην αντίληψή μας για τον κόσμο, τη σχέση μεταξύ του εαυτού μας και του κόσμου καθώς και της συνέχειας του χρόνου.
Οι συναρπαστικές εγκαταστάσεις που υπογράφουν καλλιτέχνες όπως ο Τζέιμς Τάρελ, η Γιαγόι Κουσάμα, η Εζ Ντέβλιν, ανάμεσα σε άλλους, συνδυάζουν την τέχνη και την επιστήμη για να ενθαρρύνουν ουσιαστικές αλληλεπιδράσεις τόσο με το έργο όσο και με άλλους ανθρώπους.
Καθώς κινούμαστε γύρω από τον χώρο, η ίδια η παρουσία μας, μαζί με εκείνες άλλων συμμετεχόντων, προκαλεί τα λουλούδια να ανθίσουν και τους καταρράκτες να αλλάξουν την πορεία της ροής τους. Οι επισκέπτες κυριολεκτικά ξετρελαίνονται και οι εκθέσεις τους συγκεντρώνουν εκατομμύρια όχι φίλους της τέχνης μόνο αλλά και φιλοπερίεργους κάθε ηλικίας. Με παρουσία σε μόνιμες συλλογές μουσείων, αλλά και πολλές προγραμματισμένες εκθέσεις σε όλο τον κόσμο, αυτήν τη φορά η τελευταία τους μεγάλη έκθεση στο Superblue, το νέο, εντυπωσιακό κέντρο τέχνης στο Μαϊάμι που άνοιξε πριν από λίγες ημέρες, έχει ως μότο του ότι την τέχνη τη συμπληρώνει η παρουσία των επισκεπτών.
Τι μπορεί να νιώσει ένας θεατής που μοιάζει με την Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων, όταν μπαίνει στο έργο του Τζέιμς Τάρελ και το ιώδες χρώμα τον μεταμορφώνει οπτικά σε ένα εξωτικό πλάσμα, έναν εξωγήινο, ή τι μπορεί να νιώσει ένας επισκέπτης, όταν βλέπει το είδωλό του να πολλαπλασιάζεται, να αναστρέφεται και να κατακερματίζεται μέσα από τους καθρέφτες που τον περιβάλλουν; Είναι τέχνη να ανθίζουν τα λουλούδια, να ξεκινά η μουσική ή η βροχή όταν περνάς, ή μοιάζει με θεματικό πάρκο, αναρωτιούνται πολλοί κριτικοί τέχνης.
Τι μπορεί να νιώσει ένας θεατής που μοιάζει με την Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων, όταν μπαίνει στο έργο του Τζέιμς Τάρελ και το ιώδες χρώμα τον μεταμορφώνει οπτικά σε ένα εξωτικό πλάσμα, έναν εξωγήινο, ή τι μπορεί να νιώσει ένας επισκέπτης, όταν βλέπει το είδωλό του να πολλαπλασιάζεται, να αναστρέφεται και να κατακερματίζεται μέσα από τους καθρέφτες που τον περιβάλλουν;
Οι άνθρωποι της TeamLab υποστηρίζουν ότι η τέχνη στην ψηφιακή της μορφή και με την εκθαμβωτική υπερβολή της μπορεί να γίνει πιο ελκυστική, ακόμα και από ένα αριστούργημα με το οποίο μπορεί να μη συνδεθείς ποτέ ως θεατής.
Οι ουρές στην Τate και η αναμονή που έφτανε και τις έξι ώρες για να μπουν οι επισκέπτες στα Infinity Rooms της Κουσάμα και να παραμείνουν μέσα μόνο ένα λεπτό αποδεικνύει την επιτυχία του είδους που βασίζεται στην αλληλεπίδραση που δημιουργείται ανάμεσα στο κοινό και το έργο, αλλά και της ανάγκης κυρίως των ανθρώπων της νέας γενιάς, που η εξοικίωσή τους με την αλληλεπίδραση μέσω των υπολογιστών είναι σημαντική, να μην είναι μόνο παθητικοί θεατές των έργων.
Είναι προφανές ότι οι άνθρωποι αναζητούν προσωπικές και συναισθηματικές εμπειρίες και συνδέσεις μέσω της τέχνης και δεν είναι καθόλου τυχαία η επιτυχία των διαδραστικών εκθέσεων του βαν Γκογκ, που έχουν πολλές φορές μεγαλύτερη επισκεψιμότητα από μια έκθεση αφιερωμένη στα έργα του σε ένα μουσείο.
Ας πούμε ότι ο νέος κόσμος είναι βυθισμένος στην ψευδαίσθηση που δημιουργεί η εικόνα. Τα σκηνικά των μεγάλων συναυλιών της Εζ Ντέβλιν κάνουν κάτι τέτοιο, δημιουργούν έναν οπτικό λαβύρινθο, είναι έργα τέχνης με κλειδί την οφθαλμαπάτη.
Ο συνιδρυτής της TeamLab δήλωσε ότι η έκθεση προσπαθεί να εξαλείψει ή να διαλύσει τα όρια μεταξύ του θεατή και του έργου τέχνης. Κάτι που σημαίνει πως υπάρχουν νερά και σαπουνάδες, κίτρινα φώτα και εγκαταστάσεις-λαβύρινθοι μέσα στην αποθήκη που καταλαμβάνει έναν χώρο τεράστιο, ικανό για να μπορέσεις να χαθείς μέσα στην ομίχλη του έργου του μεγάλου Αμερικανού εικαστικού Τζέιμς Τάρελ, που με τα έργα του έχει αλλάξει την οπτική αντίληψη για το περιβάλλον που δημιουργεί, ένα συνώνυμο της μαγείας.
Ένας ακόμα καλλιτέχνης, που πάντα τα έργα του προσελκύουν την προσοχή του κοινού, είναι ο Γάλλος JR, που με την οφθαλμαπάτη έχει καταφέρει να «βυθίσει» το Λούβρο ή, όπως στο τελευταίο έργο, να «ανοίξει» τον τοίχο ενός παλάτσο στην Ιταλία έτσι ώστε να φαίνεται το εσωτερικό του.
Μπορεί η τέχνη να μεταφράζεται σε επιστημονική φαντασία, διαλύοντας τα όρια, αλλά μήπως αυτό δεν συμβαίνει εδώ και έναν αιώνα με τα έργα των ντανταϊστών, του Νταλί και του Ντισάν, να σβήνουν τις γραμμές ανάμεσα στο αντικείμενο και την επικρατούσα αντίληψη, επανερμηνεύοντάς τα και διαλύοντάς τα ξανά και ξανά;
Ο κόσμος συνεχίζει να αφηγείται ιστορίες τέχνης και είναι βέβαιο ότι όλοι δεν χωρούν στην ίδια αφήγηση. Αν πάρουμε ως παράδειγμα της εξέλιξη και την αναγνώριση της τέχνης τα τελευταία εκατό χρόνια, πάμπολλα έργα στην εποχή τους θεωρήθηκαν ασήμαντα ή άσχημα. Η ανάγνωσή τους μετά από έναν αιώνα ανατρέπει κάθε δεδομένο.
Αυτή η έκθεση στο Μαϊάμι υπενθυμίζει ότι οι προφήτες έχουν επανειλημμένα διαψευστεί. Οπότε, χωρίς πολλούς προβληματισμούς, όποιος θέλει μπορεί να βυθιστεί στη μαγεία των εικόνων και των οπτικών εφέ, χωρίς ενοχή. Άλλωστε η τέχνη μας απελευθερώνει από αυτή.
