ΑΠΟ ΤΗ ΜΑΡΙΑ ΦΑΝΦΑΝΗ
Από «τη Γη στη Σελήνη» ταξίδεψε παιδιά και γονείς η παρουσίαση του νέου ομότιτλου παιδικού βιβλίου του Αντώνη Παπαθεοδούλου, που έγινε στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών κάτω από το γιγάντιo ιστορικό διοπτρικό τηλεσκόπιο του Newall που βρίσκεται ακόμη σε λειτουργία.
Για την ιστορία, το τηλεσκόπιο κατασκευάστηκε το 1868 από τον Άγγλο μηχανικό Τόμας Κούκ και χαρίστηκε στην χώρα μας μετά από πολλά χρόνια απραξίας του, το 1955, εξαιτίας των μόνιμων βροχοπτώσεων στην Αγγλία που δεν επέτρεπαν σχεδόν ποτέ την παρατήρηση των αστεριών. Ήταν το μεγαλύτερο τηλεσκόπιο για την εποχή του. Τρία χρόνια πριν την κατασκευή του μάλιστα, είχε δημοσιεύσει το έργο του «Από τη Γη στη Σελήνη» και ο Γάλλος θεμελιωτής του μυθιστορήματος επιστημονικής φαντασίας, ο Ιούλιος Βερν, ο οποίος προέβλεψε και το ταξίδι του ανθρώπου στο φεγγάρι.
Ο πιο καλός παραμυθάς είναι η ίδια η ιστορία. Αυτά που έχουν δει τα ματάκια της ξεπερνούν κάθε φαντασία. Αν την εμπιστευόμασταν ως παραμυθά κι ακούγαμε τις αφηγήσεις της θα ήμασταν πολύ διαφορετικοί άνθρωποι.
Η αγάπη του συγγραφέα Αντώνη Παπαθεοδούλου για τα μυθιστορήματα του Βερν τον ενέπνευσε να διασκευάσει την συγκεκριμένη ιστορία και να συνεργαστεί με την ταλαντούχα Ίριδα Σαμαρτζή που την εικονογράφησε. Και το αποτέλεσμα είναι «ταξιδιάρικο». Με την ευκαιρία της συνάντησης με τον συγγραφέα, κάναμε μια συζήτηση για το παιδικό βιβλίο:
— Ποια ήταν τα πρώτα βιβλία που διάβασες;
Τα “Παραμύθια από το τηλέφωνο”, του Τζιάνι Ροντάρι, το “Γράμματα στην Παυλίνα” του Τζέιμς Κρους και “Το Παραμύθι με τα χρώματα” του Αλέξη Κυριτσόπουλου… αμέσως μετά “Το Καπλάνι της βιτρίνας” και μετά έχασα πια το μέτρημα. Ίσως να φταίνε κι αυτά τα πρώτα βιβλία που μετά έχασα το μέτρημα.
— Πώς γεννήθηκε η ανάγκη να ασχοληθείς με το παιδικό βιβλίο;
Από μικρός είχα μανία να φτιάχνω φανταστικούς κόσμους. Τους έφτιαχνα με τα παιχνίδια μου, με θεατρικά, με ζωγραφιές. Μεγάλος συνέχισα με λέξεις. Στην πορεία είδα πως το να φτιάχνεις φανταστικούς κόσμους μπορεί να βοηθήσει τον πραγματικό κόσμο να γίνει καλύτερος. Και έτσι η μανία μου είχε τώρα και μια αποστολή. Κι έτσι συνεχίζω.
— Από πού αντλείς έμπνευση;
Νομίζω πιο συχνά από την επικαιρότητα. Τα παιδιά βιώνουν την εποχή τους, κολυμπούν μέσα στην επικαιρότητα, όσο κι αν προσπαθούμε οι μεγαλύτεροι να φτιάχνουμε μικρόκοσμους και να τα προστατεύουμε από αυτήν. Έτσι πολύ συχνά είναι η επικαιρότητα που μου επιβάλλει εμπνεύσεις, δράσεις, καταστάσεις και θεματολογίες. Όταν καταφέρνω να ξεχνιέμαι όμως, έμπνευση βρίσκω στη δουλειά αγαπημένων μου καλλιτεχνών, στη φύση και τα μυστικά της, στην ιστορία και τη μυθολογία, στις λέξεις και τα παιχνίδια του λόγου που δημιουργούν καινούργιους απροσδόκητους κόσμους.
— Ποιος είναι ο καλύτερος παραμυθάς της ιστορίας;
Η ίδια η ιστορία. Αυτά που έχουν δει τα ματάκια της ξεπερνούν κάθε φαντασία. Αν την εμπιστευόμασταν ως παραμυθά κι ακούγαμε τις αφηγήσεις της θα ήμασταν πολύ διαφορετικοί άνθρωποι.
— Από τι "υλικό" είναι φτιαγμένο το παιδικό βιβλίο;
Το εύκολο είναι να πω από φαντασία, χρώμα, αισιοδοξία και τέτοια. Ισχύει. Από την πλευρά του δημιουργού όμως ένα καλό παιδικό βιβλίο, είναι φτιαγμένο από πολλή δουλειά, διάβασμα, ανησυχία, παιχνίδι, πείραμα, αφαίρεση, ενδιαφέρον και κυρίως από σεβασμό, στη διαφορετικότητα της κάθε ηλικίας και στην ποιότητα που αξίζει να έχει ό,τι της απευθύνεται.
— Ως γονιός είσαι ικανοποιημένος με το ελληνικό παιδικό βιβλίο;
Το “ελληνικό παιδικό βιβλίο” δεν είναι ένα ενιαίο σύνολο για το οποίο θα μπορούσα να βγάλω γενικά συμπεράσματα. Είναι τόσο μεγάλη η παραγωγή και τόσο διαφορετικά τα βιβλία… Επίσης πάνε 15 χρόνια που ασχολούμαι με το χώρο και μου είναι δύσκολο να το δω μόνο ως γονιός. Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι είμαι ευτυχής που σε κάθε ελληνικό βιβλιοπωλείο μπορείς να ανακαλύψεις αριστουργήματα -σημερινά αλλά και διαχρονικά- γραμμένα και ζωγραφισμένα από δικούς μας δημιουργούς που μπορούν άνετα να σταθούν ανάμεσα στα καλύτερα της διεθνούς παραγωγής. Θα ήθελα να δω περισσότερα από αυτά να μεταφράζονται και να κυκλοφορούν στο εξωτερικό. Θα ήθελα ακόμη τα καλά βιβλία να “ζουν” λίγο περισσότερο στα ράφια και στην επικαιρότητα. Και θα ‘θελα να είναι λίγο λιγότερα όλα εκείνα τα βιβλία που δεν έχουν κάτι καινούργιο ή διαφορετικό να πουν. Αν υπάρχει ένα γενικό συμπέρασμα πάντως είναι καλό… πολύ καλό.
— Πώς μπορούμε να διδάξουμε στα παιδιά μας την αγάπη για το βιβλίο;
Δεν μπορούμε. Δεν διδάσκεται. Μπορούμε μόνο να την εμπνεύσουμε. Αν το παιδί βλέπει εμάς τους ίδιους να διαβάζουμε και να αντλούμε απόλαυση από αυτό τότε σίγουρα θα το δοκιμάσει και το ίδιο και τα βιβλία ίσως το κερδίσουν. Αν εμείς λιώνουμε στην τηλεόραση και λέμε στο παιδί “μα διάβασε και κανένα βιβλίο”, τότε δεν πρόκειται να καταφέρουμε τίποτα, το “διάβασμα” θα μείνει για πάντα λέξη-υποχρέωση, συνδεδεμένη με το “έχω διάβασμα” του σχολείου. Βέβαια οι δράσεις και οι εκδηλώσεις και το παιχνίδι γύρω από το βιβλίο σίγουρα βοηθούν να δημιουργήσουμε ενδιαφέρον…
— Υπάρχει μια σειρά που πρέπει να ακολουθήσει ένας γονιός στα αναγνώσματα του παιδιού του;
Αν θέλει να του εμπνεύσει την ανάγνωση ως απόλαυση και όχι ως υποχρέωση, όπως έλεγα πριν, τότε πρέπει να εμπιστευτεί το παιδί του. Να ξεκινήσει από ό,τι του τραβά το ενδιαφέρον… οι αναγνώστες μικροί και μεγάλοι, γίνονται από μόνοι τους πιο απαιτητικοί, βιβλίο-βιβλίο. Και φτιάχνουν την εντελώς δική τους, μοναδική διαδρομή.
— Υπάρχουν δέκα βιβλία -ας πούμε- που οφείλει να έχει διαβάσει ένα παιδί πριν την ενηλικίωσή του;
Βέβαια! Δεν υπάρχουν 10, υπάρχουν 1110! Και σίγουρα δεν θα συμφωνήσουμε στο ποια είναι. Αλλά μην ανησυχείτε η ενηλικίωση δεν βάζει κανένα όριο στη σχέση μας με τα παιδικά βιβλία! Εγώ είμαι 38 χρονών και ακόμη ανοίγω και διαβάζω τεράστια εικονογραφημένα βιβλία στο ΜΕΤΡΟ και κανείς δεν με κοιτάει περίεργα ή έτσι νομίζω τουλάχιστον γιατί είμαι απορροφημένος στο βιβλίο μου.
— Πόσο σημαντική είναι για σένα η εικονογράφηση στο παιδικό βιβλίο και πώς προέκυψε η συνεργασία με την Ίριδα Σαμαρτζή;
Στο εικονογραφημένο βιβλίο, η εικόνα είναι όσο σημαντική όσο και η ιδέα και η γραφή. Δεν είναι στολίδι ή συνοδεία της αφήγησης αλλά αναπόσπαστο κομμάτι της. Τώρα για την Ίριδα τι να πω… Μπορείς να βρεις εύκολα ανθρώπους που σου μοιάζουν στο πρόσωπο, στη συμπεριφορά, στα γούστα. Είναι δύσκολο όμως να βρεις ανθρώπους που σου μοιάζουν στον τρόπο που φαντάζεσαι. Που οι φαντασίες σας επικοινωνούν απόλυτα. Από τις πρώτες δουλειές που κάναμε μαζί, τους Καλούς & Κακούς Πειρατές και τον Ραφτάκο των Λέξεων, ήξερα πως έχω ανακάλυψει έναν τέτοιον άνθρωπο. Η σειρά “Μικρά ταξίδια με τη φαντασία του Ιούλιου Βερν” απλώς μού το επιβεβαίωσε.
Από τη Γη στη Σελήνη, εκδόσεις Παπαδόπουλος. Για περισσότερες πληροφορίες για τον συγγραφέα και τα βιβλία του εδώ.
