«Νο reason to get excited», the thief, he kindly spoke «Τhere are many here among us who feel that life is but a joke But you and I, we 've been through that, and this is not our fate So let us not talk falsely now, the hour is getting late»
Bob Dylan, «All along the watchtower»
Δε χρειάζεται ν' ανησυχείς, ήταν τα λόγια του ληστή βρίσκοντ' εδώ πολλοί από μας, που 'χουν γι' αστείο τη ζωή κι ας μη μας ήτανε γραφτό, τα 'χουμε ζήσει όλ' αυτά ας μη μιλάμε πια λοιπόν, η ώρα είν' αργά.
Δημήτρης Πουλικάκος, «Γύρω γύρω στη σκοπιά»
Τα παίρνεις όλα πολύ στα σοβαρά, ήταν τα λόγια του ληστή Έχουν περάσει όλα αυτά πάει καιρός πολύς Εδώ απάνω στα βουνά δεν δίνω δυάρα τσακιστή Για ό,τι έχει κερδηθεί
Διονύσης Σαββόπουλος, «Ο παλιάτσος κι ο ληστής»
Ο ποιητής Πέτρος Μοροζίνης −για τον οποίο κυκλοφορεί ευρέως η φήμη, και έχει γραφτεί σε μεγάλη εφημερίδα, ότι ήδη από τη δεκαετία του 1960 έκανε καμπάνια για να δοθεί το Νόμπελ στον Dylan− συναντάει μια βραδιά του πολυσήμαντου και πολυκύμαντου έτους 1968, αργά μετά τα μεσάνυχτα, στο θρυλικό καφενείο «Βυζάντιο», τον Τάσσο («τ' όνομά του το 'θελε με δύο σίγμα» γράφει) Φαληρέα. «Πιάσαμε συζήτηση κι εκείνος υποστήριξε τη διαλυτική σάτιρα του Zappa ("σουρεαλισμό του σούπερ μάρκετ" την είπε σε κάποια στιγμή) κι εγώ, υπό την επήρεια των τραγουδιών αμφισβήτησης, απελπισίας και σαρκασμού, τον Dylan» αφηγείται ο Μοροζίνης. Από τη μεριά του ο αείμνηστος Φαληρέας θυμάται: «Γνωριστήκαμε μπροστά σ' ένα περίπτερο. Πιάσαμε συζήτηση για τον Dylan, η συζήτηση συνεχίστηκε και συνέβηκαν πολλά, ή δεν κουνήθηκε ούτε φύλλο, εξαρτάται από πού θα κοιτάξεις το γήπεδο. Ήταν η εποχή αυτή του '60, σκοτεινή».
Το γεγονός είναι −είτε «Βυζάντιο» είτε περίπτερο− ότι μέσω Φαληρέα και Μοροζίνη αρχίζουν εν Ελλάδι οι πρώτες σοβαρές συζητήσεις για το φαινόμενο «Dylan». Πάντως, όπως μας ενημερώνει ο ανεκτίμητος «δισκωρύχος» Φώντας Τρούσας, ο Dylan αρχικά είχε μεταφερθεί ως «Ντάιλαν» και «Ντάυλαν»(!) στη χώρα μας μέσω ενός δημοσιεύματος στην τότε (προδιδακτορική) «Αυγή». Γράφει ο Τρούσας: «Η πρώτη φορά που αναφέρθηκε το όνομα του Bob Dylan στον ελληνικό Τύπο φαίνεται πως ήταν στην εφημερίδα "Αυγή" (φύλλο 12/7/1964), σ' ένα άρθρο με τίτλο: "Μια συνείδηση που τραγουδά / Μπομπ Ντάιλαν / ο νεαρός Αμερικανός τροβαδούρος τραγουδά τους καημούς των νέγρων"». (Τούτο αναφέρεται στο βιβλίο του Κώστα Κατσάπη «Το "Πρόβλημα Νεολαία"», από τις εκδόσεις Απρόβλεπτες, το 2013). Από εκείνο το άρθρο στην «Αυγή», πάντως, έμαθε τον Dylan ο Διονύσης Σαββόπουλος (οργανωμένος τότε στην ΕΔΑ). Όπως είχε γράψει και ο ίδιος (ο Σαββόπουλος) στη LiFO (#183, 10/12/2009): «Εκείνη την άνοιξη (σ.σ. μάλλον επρόκειτο για καλοκαίρι), εν όψει της πορείας Ειρήνης, διάβασα στην "Αυγή" ένα δίστηλο με τη φωτογραφία ενός νέου Αμερικανού τροβαδούρου. Τον παρουσίαζε σαν έναν τραγουδιστή της εργατικής τάξης. Αυτό μου κίνησε την περιέργεια και θυμάμαι ότι πήγα την άλλη μέρα στα καταστήματα δίσκων για να τον βρω, αλλά ήταν παντελώς άγνωστος».
Πριν από τον Σαββόπουλο, ο πατριάρχης του ελληνικού ροκ, ο Δημήτρης Πουλικάκος, θα γυρίσει στα ελληνικά το άσμα «All along the watchtower» το 1968, με τίτλο «Γύρω γύρω στη σκοπιά». Μάλιστα, θα είναι το πρώτο που τραγουδούν στα ελληνικά ο Πουλικάκος με το συγκρότημά του, τους MGC, και το βρίσκουμε σήμερα στον διπλό δίσκο «Αδέσποτα Σκυλιά». Αφηγείται ο Πουλικάκος: «Είχα κάνει τη μετάφραση κι ένα βράδυ που το παίζαμε στου "Λεωνίδα" στην Πλάκα, είχε έρθει να μας ακούσει κι ο Διονύσης ο Σαββόπουλος, ο οποίος μου ζήτησε τα λόγια, του τα 'δωσα και αλλάζοντας αρκετά τους στίχους, το έβγαλε ως "Ο παλιάτσος κι ο ληστής"! Είχαμε θελήσει κι εμείς να το βγάλουμε τότε 45άρι, και μάλιστα πριν από τον Νιόνιο, αλλά η τότε εταιρεία μας (Music Box), που όλως τυχαίως είναι και η τωρινή μας(!), το βρήκε αντιεμπορικό και μας πρότεινε ένα ιταλικό hit της εποχής, το "Ablausi" (που τώρα βέβαια κανένας δεν το θυμάται).
Αρνηθήκαμε και σπάσαμε το συμβόλαιό μας. Εδώ το παίζουμε με τους MGC, στις Σπέτσες, το καλοκαίρι του 1969. Ήταν η τελευταία μέρα που παίξανε οι MGC. Διαλυθήκαμε μετά από εκείνο το βράδυ, εγώ πήγα στο Λονδίνο, ο Πολύτιμος στο Παρίσι κ.λπ., κ.λπ. Το ηχογράφησε ο Βασιλάκης ο Ντάλλας σ' ένα παλιό Telefunken. Παίζουν οι MGC με την τελευταία τους σύνθεση: Δημήτρης Πολύτιμος: όργανο Farfista/ Τάκης Σέμπος: ηλεκτρική κιθάρα/ Βασίλης Ντάλλας: μπάσο/ Τζίμης Τζιμόπουλος: τύμπανα/. Αφιερώνεται στη μνήμη του Βασίλη Ντάλλα. Υπογραφή: Δημήτρης Πουλικάκος».
Ας σημειωθεί ότι, αν μη τι άλλο, και στις δύο εκδοχές του άσματος, τόσο σε αυτήν του Πουλικάκου όσο και σε αυτήν του Σαββόπουλου, όπως την ακούμε στον εμβληματικό δίσκο «Μπάλλος», μπάσο παίζει ο αείμνηστος Βασίλης Ντάλλας.
Το άσμα του Dylan:
"There must be some way out of here", said the joker to the thief
"There's too much confusion, I can't get no relief
Businessmen, they drink my wine, plowmen dig my earth
None of them along the line know what any of it is worth"
"No reason to get excited", the thief, he kindly spoke
"There are many here among us who feel that life is but a joke
But you and I, we 've been through that, and this is not our fate
So let us not talk falsely now, the hour is getting late"
All along the watchtower, princes kept the view
While all the women came and went, barefoot servants, too
Outside in the distance a wildcat did growl
Two riders were approaching, the wind began to howl
Η εκδοχή του Πουλικάκου:
Θα υπάρξει μια διέξοδος, είπ' ο παλιάτσος στο ληστή
γύρω μας βλέπω σύγχυση,
γαλήνη δε θα βρεις
εμπόροι πίνουν το κρασί μας, κι άλλοι σκάβουν τη γη
κανένας νόμος δεν ισχύει, τα πάντα έχουν χαθεί.
Δε χρειάζεται ν' ανησυχείς, ήταν τα λόγια του ληστή
βρίσκοντ' εδώ πολλοί από μας, που 'χουν γι' αστείο τη ζωή
κι ας μη μας ήτανε γραφτό, τα 'χουμε ζήσει όλ' αυτά
ας μη μιλάμε πια λοιπόν, η ώρα είν' αργά.
Γύρω γύρω στη σκοπιά, πρίγκιπες ξαγρυπνούν
καθώς γυναίκες και παιδιά, αδιάκοπα περνούν
κάπου απ' έξω μακριά, αγριόγατος βογκάει
πλησιάζουν καβαλάρηδες, τ' αγέρι λυσσομανάει.
Ο «Έλλην Dylan» (όπως επίμονα τον χαρακτήριζαν κάποτε), ο Διονύσης Σαββόπουλος, θα προβεί σε δημιουργική οικειοποίηση της εργασίας του Πουλικάκου και στον «Μπάλλο», το 1971, θα εντάξει το άσμα, αλλά με τον τίτλο «Ο παλιάτσος κι ο ληστής».
Η εκδοχή του Σαββόπουλου:
Ήρθα τρεχάτος μέχρι εδώ
είπ' ο παλιάτσος στο ληστή
Κι αν σου 'χει μείνει μια σταλιά ντροπή,
δώσε λιγάκι προσοχή
Εμπόροι πίνουν το κρασί μας,
και κλέβουνε τη γη.
Εσύ είσαι η μόνη μας ελπίδα,
περιμένουμε να 'ρθεις.
Τα παίρνεις όλα πολύ στα σοβαρά,
ήταν τα λόγια του ληστή.
Έχουν περάσει όλα αυτά
πάει καιρός πολύς.
Εδώ επάνω στα βουνά
δεν δίνω δυάρα τσακιστή
για ό,τι έχει κερδηθεί
για ό,τι έχει πια χαθεί.
Πίσω απ' του κάστρου τη σκοπιά,
οι πρίγκιπες κοιτούν
καθώς γυναίκες και παιδιά
φεύγουν για να σωθούν.
Κάπου έξω μακριά
ο άνεμος βογκά
ζυγώνουν καβαλάρηδες
με όπλα και σκυλιά.
Tο 1972, στο «Βρώμικο Ψωμί», ο Σαββόπουλος θα επανέλθει στον Dylan και θα εντάξει το άσμα «Άγγελος Εξάγγελος», μια διασκευή του «The Wicked Messenger». Και αυτό το σημαντικό τραγούδι, όπως και το «All along the watchtower», είναι από το ίδιο άλμπουμ του Dylan, το κομβικό «John Wesley Harding», του 1967.
Το άσμα του Dylan:
There was a wicked messenger
From Eli he did come
With a mind that multiplied the smallest matter
When questioned who had sent for him He answered with his thumb
For his tongue it could not speak, but only flatter
He stayed behind the assembly hall It was there he made his bed
Oftentimes he could be seen returning
Until one day he just appeared
With a note in his hand which read
"The soles of my feet, I swear they 're burning"
Oh, the leaves began to fallin'
And the seas began to part
And the people that confronted him were many
And he was told but these few words
Which opened up his heart
"If ye cannot bring good news, then don't bring any".
Μεταφράζει & διασκευάζει ο Σαββόπουλος:
Άγγελος εξάγγελος μας ήρθε από μακριά
γερμένος πάνω σ' ένα δεκανίκι
δεν ήξερε καθόλου μα καθόλου να μιλά
και είχε γλώσσα μόνο για να γλείφει
Τα νέα που μας έφερε ήταν όλα μια ψευτιά
μα ακούγονταν ευχάριστα στ' αυτί μας
γιατί έμοιαζε μ' αλήθεια η κάθε του ψευτιά
κι ακούγοντάς τον ησύχαζε η ψυχή μας
Έστησε το κρεβάτι του πίσω απ' την αγορά
κι έλεγε καλαμπούρια στην ταβέρνα
μπαινόβγαινε κεφάτος στα κουρεία και στα λουτρά
και χάζευε τα ψάρια μες στη στέρνα
Και πέρασε ο χειμώνας κι ήρθε η καλοκαιριά
κι ύστερα πάλι ξανάρθανε τα κρύα
ώσπου κάποιο βραδάκι, βρε, τι του 'ρθε ξαφνικά
κι άρχισε να φωνάζει με μανία
Τα πόδια μου καήκανε σ' αυτή την ερημιά
η νύχτα εναλλάσσεται με νύχτα
τα νέα που σας έφερα σας χάιδεψαν τ' αυτιά
μα απέχουνε πολύ απ' την αλήθεια
Αμέσως καταλάβαμε τι πήγαινε να πει
και του 'παμε να φύγει μουδιασμένα
αφού δεν είχε νέα ευχάριστα να πει
καλύτερα να μη μας πει κανένα.
Ιnfo:
Το βιβλίο του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη με τίτλο Το φαινόμενο Bob Dylan κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο τη Δευτέρα 5 Δεκεμβρίου. Περισσότερα μπορείτε να διαβάσετε εδώ.
