O Ρολάν Μπαρτ στη χώρα του Μάο Facebook Twitter
Φωτογραφία του Michel Delaborde που τραβήχτηκε 50 μέρες πριν τον θάνατο του Ρολάν Μπαρτ, 5 Φεβρουαρίου 1980.

O Ρολάν Μπαρτ στη χώρα του Μάο

0

Είναι γνώρισμα των Ευρωπαίων διανοουμένων, διάσημων ή άσημων, να επιχειρούν κάποια στιγμή ένα ταξίδι στην Ανατολή. Ουσιαστικά, έχουμε να κάνουμε με μια απόπειρα έμμεσης φυγής από την Ευρώπη και τον εαυτό τους, καθώς η διασημότητα γεννά με τον καιρό ένα αίσθημα ασφυξίας, σάμπως ο συγγραφέας να είναι ένας καταζητούμενος που αναγνωρίζεται σε κάθε άκρη του πλανήτη. Τουλάχιστον για τους Γάλλους, το ταξίδι του Ρολάν Μπαρτ μαζί με τον Φρανσουά Βαλ (διευθυντή της σειράς «Επιστήμες του ανθρώπου») και την αντιπροσωπεία του περιοδικού «Tel Quel», ήτοι τους Φιλίπ Σολέρς, τη Βουλγάρα Τζούλια Κρίστεβα, τον Μαρσλέν Πλενέ, άφησε κάποια εποχή. Ειδικά το περιοδικό, ταυτισμένο εκείνη την εποχή με τον μαοϊσμό, υπήρξε το κύριο ερέθισμα ώστε να κληθούν οι Γάλλοι στη μακρινή πατρίδα του Μάο. Όρος απαράβατος: οι προσκεκλημένοι δεν θα έρχονταν σε επαφή με τους Κινέζους για ευνόητους λόγους. Μαινόταν, άλλωστε, η Μεγάλη Προλεταριακή Πολιτιστική Επανάσταση, με αποκορύφωμα την εκστρατεία εναντίον του Λιν Πιάο και του Κομφούκιου (εκστρατεία Πιλίν Πικόνγκ).

Ο Μπαρτ έγραψε μερικά τετράδια που έγιναν βιβλίο και έδωσαν αφορμή για σεμινάρια, άρθρα, συζητήσεις, πολεμικές και τα παρόμοια. Ο Φρανσουά Βαλ εξέδωσε το βιβλίο του Η Κίνα χωρίς ουτοπία, ενώ στο «Tel Quel» το αφιέρωμα «Κίνα» φιλοξενεί τον διάλογο του Σολέρς, της Κρίστεβα και του Πλενέ για τη χώρα και την ιδεολογία που εκείνα τα χρόνια έκοβε κι έραβε στο Παρίσι. Η Κρίστεβα θα γράψει ένα βιβλίο, Οι Κινέζες, και ο Πλενέ θα δημοσιεύσει αποσπάσματα από το δικό του ημερολόγιο.

O Ρολάν Μπαρτ στη χώρα του Μάο Facebook Twitter
Ο Μπαρτ με την Τζούλια Κρίστεβα στην Κίνα

Η φυγή από τη χώρα τους ενισχύει και το συναίσθημα μιας κάποιας πνευματικής αλητείας, στη διάρκεια της οποίας κάθε γραφιάς μπορεί να νιώθει ό,τι θέλει, να μιλάει μόνο με τους ομοεθνείς του και σπάνια με Κινέζους γαλλομαθείς, και φυσικά να σημειώνει στο τετράδιό του ό,τι του περνάει από το μυαλό. Έτσι, δεν μας κάνει εντύπωση το γεγονός ότι ο Μπαρτ, ευπαθής στο θέαμα των αγοριών, σημειώνει ήδη με το που πατάει το πόδι του στο Πεκίνο: «Ξαφνικά, με έναν από τους παίκτες του Μπάντμινγκτον ερωτικός ηλεκτρισμός: είναι επειδή έχει έξυπνα μάτια. Εξυπνάδα στη θέση του σεξ. Μα, πού βάζουν λοιπόν τη σεξουαλικότητά τους;».

Κάτι που λείπει στην κινέζικη μορφή – το γέλιο! Για παράδειγμα, οι αεροσυνοδοί έχουν πλεξίδες, κοτσιδάκια, αλλά ούτε ίχνος χαμόγελου – το ακριβώς αντίθετο από τα δυτικά νάζια. Εκτός από το γέλιο, έχουμε και έναν πολιτισμό άνευ φαλλού. Υψηλή γεννητικότητα; Αρκεί ένα μικρό, πρησμένο σωληνάκι...

Στη συνέχεια, ο Μπαρτ θα αναφέρει αρκετές φορές τον Σολέρς και ουδέποτε την Κρίστεβα. Οι σημειώσεις είναι σύντομες, συχνά τυχαίες, αλλά πάντα αποτελούν κίνητρο για κάποια ευρύτερη παρατήρηση. «Σκέφτομαι: όλες οι γυναίκες με παντελόνια. Η φούστα έχει εξαφανιστεί». «Δουλειά, κάθε μέρα: παίρνεις πόντους εργασίας (28 μέρες για τον άνδρα, 26 για τη γυναίκα). Δεν υφίσταται Κυριακή. Κυκλικό ωράριο». «Ο Κομφούκιος ήθελε να επαναφέρει τη δουλεία. Και ο Λιν Πιάο, επίσης, είχε αντιγράψει τον Κομφούκιο». «Το μόνο σημαντικό ζήτημα, πάντα και παντού, είναι η καθημερινή και παγκόσμια αποκατάσταση της γραφειοκρατίας (της ιεραρχίας, του διαχωρισμού)».

Καθώς προγευματίζει στο αεροδρόμιο, ο Ζάο, ο ξεναγός, στρέφει και ερωτά τον Μπαρτ: «Χέγκελ έχετε διαβάσει;». Πιθανώς, η ερώτηση του Ζάο (εκτός προγράμματος) εξηγείται από το γεγονός ότι ήταν «ύποπτος»....

Κάτι που λείπει στην κινέζικη μορφή – το γέλιο! Για παράδειγμα, οι αεροσυνοδοί έχουν πλεξίδες, κοτσιδάκια, αλλά ούτε ίχνος χαμόγελου – το ακριβώς αντίθετο από τα δυτικά νάζια. Εκτός από το γέλιο, έχουμε και έναν πολιτισμό άνευ φαλλού. Υψηλή γεννητικότητα; Αρκεί ένα μικρό, πρησμένο σωληνάκι... «Σεξουαλικότητα: το μυστήριο παραμένει –και θα παραμείνει– άλυτο». Γενικά, οι Κινέζοι είναι αντιφροϋδικοί εξαιτίας της σεξουαλικότητας, διότι η πραγματικότητα δεν είναι σεξουαλική. Ερωτική διάθεση των νέων; Προσανατολισμένοι προς την προσπάθεια, τη μελέτη, την εργασία.

Υγιεινή ζωή, όψιμος γάμος; Είκοσι πέντε για την κοπέλα, 28-30 για τους νεαρούς. Γίνεται οικειοθελώς, όχι υποχρεωτικά. Η σεξουαλική ελευθερία πριν από τον γάμο είναι ανηθικότητα. Δεν είναι αποδεκτή από τους νέους. Και με όλα αυτά, σημειώνει ο Μπαρτ, δεν έχω δει το πιπί ούτε ενός Κινέζου. Τι να μάθεις για έναν λαό, αν δεν γνωρίζεις τη σεξουαλικότητά του; Μαρξ, Ένγκελς, Λένιν, Στάλιν σε μεγάλες χρωμολιθογραφίες – πουθενά ο Τρότσκι.

Όλες αυτές οι σημειώσεις, γράφει ο Μπαρτ, θα αποτελέσουν, αναμφίβολα, «μαρτυρία χρεοκοπίας της γραφής μου σε αυτήν τη χώρα (σε σύγκριση με την Ιαπωνία). Δεν βρίσκω, αλήθεια, τίποτα να σημειώσω, να αριθμήσω, να ταξινομήσω». Βρίσκει, όμως, να διαβάσει κάτι αγαπημένο: το Μπουβάρ και Πεκυσέ. Ταυτόχρονα, δεν του λείπει η ειρωνεία απέναντι στον Φιλίπ Σολέρς, που δεν είναι μόνο ο τυπικός επικεφαλής των Γάλλων κινεζόφιλων αλλά και το «κεφάλι» της ομάδας...

Η Πιλίν Πικόνγκ είναι εκστρατεία κατά της αντίδρασης. Διδάσκουν τον Διεθνισμό, την ταξική πάλη, την αγάπη για το κόμμα, τις σπουδές, την πειθαρχία.

Διδάσκουν τη δράση των ηρώων, των προτύπων. Εργάτες και στρατιώτες έρχονται να δώσουν μαθήματα στα παιδιά για να ενισχύσουν την πολιτική συνείδηση: βγαίνοντας από το σχολείο (ανοιχτό σχολείο), συνδυάζουν θεωρία και πράξη, παιδεία και κοινωνία. Τα πιτσιρίκια που παρακολουθούν το μάθημα της αριθμητικής δεν σηκώνουν το δάχτυλο αλλά το χέρι με την παλάμη τεντωμένη και σηκώνονται για να απαντήσουν. Όλα τα παιδιά πηγαίνουν στο σχολείο, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Μια φράση που αξίζει όσο ένα βιβλίο: βαθιά απουσία της θρησκείας. Τα βιβλία, όλα μα όλα, αφορούν την πολιτιστική επανάσταση. Συνάμα, δεν νιώθει κανείς ένα αίσθημα εκπατρισμού στην κινέζικη νοοτροπία... Διαζύγια: πολύ σπάνια...

Όταν οι νέοι εκφράζουν την επιθυμία τους να παντρευτούν, το Διαχειριστικό Γραφείο την κάνει δεκτή και απευθύνεται στα Κεντρικά για τα τυπικά ζητήματα (κυβέρνηση). Στη συνέχεια τούς δίνεται κατοικία, έπιπλα κ.λπ. Η ημερομηνία ορίζεται από το ζεύγος. Αρνητική γνωμη δίδεται μόνο σε περιπτώσεις όψιμου γάμου, αλλά σε γενικές γραμμές αρνήσεις δεν υπάρχουν. Όσο για τα διαζύγια, είναι πάρα πολύ σπάνια.

Αιφνίδια κρίση για τον Φιλίπ Σολέρς: «Μαρξιστικό ελάττωμα – μολονότι ο Φιλίπ Σολέρς επιμένει σε έναν λόγο ηθελημένα και επιθετικά υλιστικό, από τη στιγμή που από τον υλισμό κατασκευάζει μια άμεση δήλωση, ξεχνάει τη γλώσσα και με δύο λόγια δεν είναι πια υλιστής».

Το άρθρο δημοσιεύθηκε πρώτη φορά το 2012.

 

|article_full_no_portrait|

 

Βιβλίο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Δημήτρης Τζιόβας: «Θέλουμε να ζούμε με μύθους και ένας από αυτούς είναι ότι έχουμε την ομορφότερη χώρα»

Βιβλίο / Δημήτρης Τζιόβας: «Θέλουμε να ζούμε με μύθους και ένας από αυτούς είναι ότι έχουμε την ομορφότερη χώρα»

Ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, που τιμήθηκε με το φετινό Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων, μιλά στη LiFO για την εποχή μας, την τριτοβάθμια εκπαίδευση, τις συλλογικές αντιλήψεις και τις αγκυλώσεις του παρελθόντος.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Τι απέγινε η «χημική γενιά» των Ελλήνων ρέιβερ;

Βιβλίο / Τι απέγινε η «χημική γενιά» των Ελλήνων ρέιβερ;

Μια «underground» συζήτηση με τον Λέανδρο Κυριακόπουλο περί ρέιβ, νέων τεχνολογιών και άλλων «δαιμονίων», με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου «Αναπαραστάσεις του ανοίκειου - νομαδισμός και αισθητική στην ρέιβ ψυχεδελική σκηνή» (εκδ. Νήσος).
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
ΓΕΟΣΟΥΑ

Το πίσω ράφι / «Ρετροσπεκτίβα» του Α. Γεοσούα: Μπορεί ένα μυθιστόρημα ιδεών να σε κρατάει δέσμιο ως το τέλος;

Από τους σημαντικότερους συγγραφείς του Ισραήλ, ο πρόσφατα χαμένος Αβραάμ Γεοσούα αφηγείται εδώ την ιστορία ενός εβδομηντάχρονου κινηματογραφιστή που κουβαλά ένα νεανικό αμάρτημα κι εξετάζει αναδρομικά τα πεπραγμένα του.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
«Έλληνες και Τούρκοι πρέπει να ξαναγράψουν τα βιβλία της Ιστορίας χωρίς μύθους»

Εμινέ Γεσίμ Μπεντλέκ / «Έλληνες και Τούρκοι πρέπει να ξαναγράψουν τα βιβλία της Ιστορίας χωρίς μύθους»

Η πρώην επίκουρη καθηγήτρια Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Bingöl της Τουρκίας μιλά στη LiFO για τις σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου της «Η ανταλλαγή πληθυσμών του 1923 - Τραύμα και φαντασιακές κοινότητες σε Ελλάδα και Τουρκία».
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
leonardo padura

Βιβλίο / Λεονάρδο Παδούρα: Η Κούβα πέρα από τα σύνορα

Ο κορυφαίος μυθιστοριογράφος Λεονάρδο Παδούρα στο πρόσφατο έργο του με τίτλο «Σαν σκόνη στον άνεμο» αναζητά την ταυτότητα της Κούβας του τότε και του σήμερα μέσα από τα όνειρα μιας παρέας νέων που έφτασαν να σκορπίζονται κι αυτοί σαν σκόνη στον άνεμο.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
ΤΡΙΤΗ 26/07 - ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ-20 βιβλία που θα πάρω μαζί μου στις διακοπές

Βιβλία και Συγγραφείς / 20 βιβλία που θα πάρω μαζί μου στις διακοπές

Ο Νικος Μπακουνάκης επιλέγει και παρουσιάζει 20 βιβλία από την εκδοτική παραγωγή του 2022 για έξυπνες, διασκεδαστικές, συναρπαστικές, πρωτότυπες, αποκαλυπτικές και χρήσιμες καλοκαιρινές αναγνώσεις.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Η διεθνής αίγλη και το μεγαλείο του Καβάφη

Βιβλίο / Η διεθνής αίγλη και το μεγαλείο του Καβάφη

Η καθηγήτρια Συγκριτικής Γραμματολογίας του Πρίνστον και μεταφράστρια Κάρεν Έμεριχ μιλά για την περίπτωση του Αλεξανδρινού ποιητή με αφορμή τη συμμετοχή της στο φετινό International Cavafy Summer School που διοργάνωσε η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Σύντομη παρουσίαση ενός σπουδαίου βιβλίου για τις «ουσίες».

Κατερίνα Μάτσα / Σύντομη παρουσίαση ενός σπουδαίου βιβλίου για τις ουσίες

Το οδοιπορικό ενός νέου ανθρώπου στους δρόμους της εξάρτησης από ουσίες, γραμμένο από την αδελφή ενός εξαρτημένου, η οποία έζησε δίπλα του, προσπαθώντας όλα αυτά τα χρόνια να τον επαναφέρει στον ίσιο δρόμο
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΑΤΣΑ

σχόλια

Δεν υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ