Ευνούχοι στην αρχαιότητα: Μήτε άρρεν, μήτε θήλυ

Ευνούχοι στην αρχαιότητα: Μήτε άρρεν, μήτε θήλυ Facebook Twitter
Ασσύριοι ευνούχοι μεταφέρουν το θρόνο του Σαργών Β' ( λεπτομέρεια). Αλαβάστρινο ανάγλυφο από το βασιλικό παλάτι στο Khorsabad του Ιράκ. Τέλη 8ου αιώνα π.Χ.. Μουσείο του Ιράκ, Βαγδάτη.
0

«Στην κλασική αρχαιότητα, ελληνική και ρωμαϊκή, οι ευνούχοι θεωρούνταν αλλόκοτα τέρατα, αταξινόμητες μορφές που υποσκάπτουν τον κοινωνικά επιβεβλημένο διαχωρισμό του αρσενικού και του θηλυκού και, ταυτόχρονα, σημάδια μιας αποτρόπαιης διασάλευσης της φυσικής τάξης. Ο ευνούχος ήταν ένα μήτε-μήτε, ένα περίεργο μεταξύ, ένα αταξινόμητο άτοπο, μια αποτυχία», γράφει στο πρόλογό του βιβλίου «Μήτε άρρεν μήτε θήλυ – Ιστορίες Ευνούχων στην αρχαιότητα» ο Καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας και Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών, Σπύρος Ράγκος, που εκδόθηκε στη σειρά «Διάλογοι με την Αρχαιότητα» των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης.

Τα έξι κείμενα που σταχυολογούνται στον τόμο αυτό ανήκουν σε εθνικούς και χριστιανούς συγγραφείς και προέρχονται από μια «εποχή αγωνίας» σε κάποιο βαθμό όμοια με τη δική μας. Παρά τις διαφορετικές θρησκευτικές καταβολές τους, όλα εκφράζουν μια κοινή στάση αποδοκιμασίας για την ανατολικής προέλευσης πρακτική του ευνουχισμού, που ίσως ανάγεται στην παράδοση του κλασικού ελληνισμού και τη μέριμνά του για φυσική αρτιμέλεια. Μέσα από τον Λουκιανό, τον Φιλόστρατο, τον Επιφάνιο Κύπρου, τον Βασίλειο Καισαρείας, τον Κύριλλο Αλεξανδρείας, παρακολουθούμε τον τρόπο με τον οποίο οι ευνούχοι χρησιμοποιήθηκαν, αλλά και αντιμετωπίστηκαν μέσα στις κοινωνίες της εποχής τους, με την αφυλία τους να αντιμετωπίζεται ως βλεδυρή παραχάραξη του έμφυλου σώματος.

Η πρώτη και σημαντικότερη πράξη ευνουχισμού στην αρχαία ελληνική γραμματεία είναι μυθική και έχει κοσμικές διαστάσεις. Πρόκειται για τον ευνουχισμό του Ουρανού από το γιό του Κρόνο, που περιγράφεται λεπτομερώς στην Θεογονία του Ησιόδου. Ουρανός και Γαία αποκτούν πολλούς απογόνους, τους Τιτάνες, τρεις Κύκλωπες και τρεις Εκατόγχειρες. Ο Ουρανός μισούσε τα παιδιά του και τα έκρυψε στα Τάρταρα για να μην έρθουν στο φως της ύπαρξης. Η Γαία θύμωσε πολύ,  έδωσε στα παιδιά της ατσάλινο δρεπάνι για να τιμωρήσουν τον Ουρανό. Ο Κρόνος ήταν αυτός που τόλμησε και έκοψε τους όρχεις του. Τον ευνούχισε και από τις σταγόνες του αίματος που έπεσαν στη γη γεννήθηκαν οι τρεις Ερινύες, οι Γίγαντες και οι Μελιάδες Νύμφες, οι δαίμονες της εκδίκησης και της βιαιοπραγίας. Από το σπέρμα του αποκομμένου γεννητικού οργάνου που έπεσε στη θάλασσα γεννήθηκε η Αφροδίτη.

Ενώ ο μύθος για τον ευνουχισμό του Ουρανού είναι γνωστός ήδη από τη Θεογονία, ο ευνουχισμός ανθρώπων δεν μαρτυρείται πουθενά σε ελληνικό έδαφος και για κανένα λόγο. Όταν εμφανίζονται οι πρώτες σχετικές μαρτυρίες, οι ευνούχοι θεωρούνται ιδιαιτερότητα της Ανατολής και δείγμα βαρβαρικού απολυταρχισμού, ενώ στην Ελλάδα είναι αποκλειστικά ξενόφερτοι δούλοι.

Ενώ ο μύθος για τον ευνουχισμό του Ουρανού είναι γνωστός ήδη από τη Θεογονία, ο ευνουχισμός ανθρώπων δεν μαρτυρείται πουθενά σε ελληνικό έδαφος και για κανένα λόγο. Όταν εμφανίζονται οι πρώτες σχετικές μαρτυρίες, οι ευνούχοι θεωρούνται ιδιαιτερότητα της Ανατολής και δείγμα βαρβαρικού απολυταρχισμού, ενώ στην Ελλάδα είναι αποκλειστικά ξενόφερτοι δούλοι.

«Ίσως λόγω της σημασίας που απέδιδαν στην αρτιμέλεια και την σωματική ομορφιά, ίσως λόγω του σεβασμού που είχαν για την φύση, ίσως και λόγω μιας αντίληψης για το θείον που τιμωρεί τις ακρότητες, οι Έλληνες δεν διανοήθηκαν να θεσμοθετήσουν τον ευνουχισμό ανθρώπων ούτε ως ποινή για σεξουαλικά εγκλήματα, ούτε ως μέσο προστασίας της γνησιότητας των τέκνων, ούτε ως μέτρο εξημέρωσης και υποταγής εχθρών και πολιτικών αντιπάλων, ούτε ως τρόπο αφοσίωσης σε μια μεγάλη θεά. Μέχρι και τον έβδομο αιώνα, ο ευνουχισμός ήταν σχεδόν άγνωστο φαινόμενο. Η παλαιότερη σωζόμενη αναφορά ανάγεται στον λυρικό ποιητή Ιππώνακτα (6ος αι. π.Χ.). Εκεί ο Λαμψακηνὸς εὐνοῦχος (απ. 26 West) λειτουργεί ως αναγνωρίσιμος όρος για να δηλώσει τον άσωτο Λυδό που κατασπαταλά την περιουσία του στο πολυτελές φαγητό και την τρυφή», γράφει ο κ Ράγκος.

Λόγω της στειρότητάς τους, οι ευνούχοι χρησιμοποιήθηκαν στην αρχαιότητα, σε μεγάλο βαθμό, ως φύλακες και υπηρέτες των συζύγων και παλλακίδων βασιλέων ή άλλων αρχόντων. Βρέθηκαν έτσι στα ενδότερα των ανακτόρων και των οίκων εξουσίας. Το γεγονός αυτό τους ανέδειξε συχνά σε σημαντικούς παράγοντες της πολιτικής ζωής. Τον τέταρτο και τον πέμπτο αιώνα μ.Χ., οι ευνούχοι απέκτησαν εξουσίες αδιανόητες για τους αυλικούς του πρώτου ή δεύτερου αιώνα. Ευρύτερα γνωστός στην αρχαιότητα ήταν και ο θρησκευτικός ευνουχισμός που συνδέθηκε με το όνομα της Κυβέλης και τους ιερείς της. Ο σεβασμός αλλά και ο τρόμος των πιστών για τη Μεγάλη Θεά απαιτούσε κάποτε τελετουργικούς αυτοευνουχισμούς.

«Ωστόσο, σύμφωνα με τις πηγές, ορισμένοι ευνούχοι είχαν κανονικές επαφές με το άλλο φύλο και ήταν ενίοτε περιζήτητοι ως εραστές γιατί οι γυναίκες που συνευρίσκονταν μαζί τους απέφευγαν τον κίνδυνο μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης. Στο φαντασιακό της εποχής, ο ευνουχισμός απέκλειε κατ᾽ αρχήν την αναπαραγωγή, όχι την ικανότητα, ούτε, πολύ περισσότερο, την επιθυμία. Ο Γιουβενάλης σατιρίζει τις Ρωμαίες κυρίες που προτιμούσαν να απατούν τους συζύγους τους με ευνούχους, διότι απέφευγαν έτσι την πιθανότητα μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης, και ο Μαρτιάλης επιβεβαιώνει την ύπαρξη ευνούχων μοιχών. Ο ευνουχισμός απέκλειε την αναπαραγωγή, όχι την απόλαυση. Στο γυναικείο φαντασιακό της εύπορης τάξης ένας ευνούχος μπορούσε να είναι εκλεκτότατο σκεύος ηδονής» αναφέρει ο κ. Ράγκος.

Ευνούχοι στην αρχαιότητα: Μήτε άρρεν, μήτε θήλυ Facebook Twitter
Οι 7 ευνούχοι του Ξέρξη.

Μια προτροπή του Ιησού για αυτοευνουχισμένους προς χάριν της Βασιλείας των Ουρανών έδωσε το στίγμα όλων των μεταγενέστερων εξελίξεων. Ορισμένοι χριστιανοί εξέλαβαν τη ρήση κυριολεκτικά και αυτοευνουχίστηκαν. Η κυρίαρχη χριστιανική γραμμή, πάντως, ακολούθησε την αλληγορική ερμηνεία, μίλησε για πνευματική ευνουχία και καταδίκασε την πρακτική του ευνουχισμού. Από αφύσικο τέρας που προκαλούσε τον αποτροπιασμό λόγω του άφυλου χαρακτήρα του, η μορφή του ευνούχου, κατάλληλα μεθερμηνευμένη, κατέληξε σύμβολο πνευματικής απαρτίωσης, υπέρβασης των εγκοσμίων και πληρότητας αγγελικής.

Σπύρος Ράγκος, «Μήτε άρρεν μήτε θήλυ – Ιστορίες Ευνούχων στην αρχαιότητα»
Σπύρος Ράγκος, Μήτε άρρεν μήτε θήλυ – Ιστορίες Ευνούχων στην αρχαιότητα, σειρά «Διάλογοι με την Αρχαιότητα» των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης.

Όπως σημειώνει ο κ. Ράγκος, «Στην χριστιανική γραμματεία του δευτέρου αιώνα ενδεικτική είναι η περίπτωση του Αθηναγόρα ο οποίος εξομοιώνει την ηθελημένη αποχή από τα αφροδίσια με την κατάσταση του ευνούχου (Πρεσβεία περί χριστιανών 33.3). Ο Αθηναγόρας αντιπαραθέτει τους μοιχούς και παιδεραστάς του παγανιστικού κόσμου με τους εὐνούχους καὶ μονογάμους χριστιανούς (34.3): “ευνούχοι” είναι προφανώς οι άγαμοι. Μάλιστα, εξαιτίας της συχνής συνωνυμίας μεταξύ εὐνούχου και παρθένου στα κείμενα των χριστιανών, είναι μέχρι σήμερα αβέβαιο αν ο Μελίτων Σάρδεων, σύγχρονος του Αθηναγόρα, που χαρακτηρίζεται από τον Ευσέβιο ευνούχος, ήταν κυριολεκτικά ευνουχισμένος ή ονομάστηκε έτσι λόγω της ιδιαίτερης εγκράτειάς του».

«Είτε αλληγορικά είτε κυριολεκτικά προσεγγισμένος ο χριστιανικός αυτοευνουχισμός σήμαινε πάντοτε την απάρνηση των εγκοσμίων και των συναφών με αυτά γενετήσιων απολαύσεων. Η χριστιανική συζήτηση εστιάστηκε στο ζήτημα αν και κατά πόσον η τεχνητή αποκοπή ή συρρίκνωση των όρχεων συνεπάγεται αυτομάτως εξάλειψη της επιθυμίας ή μήπως λειτουργεί, παρά πάσαν προσδοκίαν, ως κίνητρο για την αναζήτηση εναλλακτικών μορφών αφροδίσιας απόλαυσης».

Ευνούχοι στην αρχαιότητα: Μήτε άρρεν, μήτε θήλυ Facebook Twitter
Εικονογράφηση από το Βυζαντινό Μηνολόγιο του Βασιλείου Β' του Φιλίππου και του Αιθίοπα ευνούχου. PUBLIC DOMAIN VIA WIKIMEDIA

— Ποια είναι η σημασία και το ενδιαφέρον που μπορεί να έχει το θέμα των ευνούχων σήμερα;

Δεν χρειάζεται να έχει διαβάσει κανείς τα έργα του Φρόυντ ή να έχει περάσει από ψυχαναλυτική θεραπεία για να μιλά σήμερα περί ευνουχισμού. Η έννοια και η λέξη έχουν καταστεί αναπόσπαστο τμήμα του τρόπου με τον οποίο προσεγγίζουμε τον κόσμο της ψυχικής ζωής. Ο ευνουχισμός αποτελεί μέρος του εννοιολογικού μας οπλοστασίου, τουλάχιστον στον δυτικό κόσμο. Υπάρχει όμως εδώ ένα παράδοξο: η τρέχουσα νομιμοποίηση του ευνουχισμού ως συμβολικού φαινομένου βαίνει παράλληλα με την εξάλειψη του ευνουχισμού ως πραγματικού συμβάντος.

Αν εξαιρέσουμε τις περιπτώσεις οργανικών νόσων που επιβάλλουν αφαίρεση των γεννητικών οργάνων για τη σωτηρία του ασθενούς και τις εκούσιες αλλαγές φύλου, στις οποίες θα επανέλθω, ο ευνουχισμός –ιδίως στις πολεμικές, πολιτικές, σωφρονιστικές, θρησκευτικές και καλλιτεχνικές διαστάσεις που δέσποζαν στο φαινόμενο μέχρι και τον δέκατο όγδοο αιώνα– έχει πλέον εκλείψει. (Η αποτρόπαιη πρακτική της κλειτοριδεκτομής είναι, φυσικά, μια άλλη θλιβερή ιστορία.) Όμως σήμερα, που είναι αμφίβολο αν θα γνωρίσει κανείς στη ζωή του έναν πραγματικό ευνούχο, ο περί ευνουχισμού λόγος είναι πανταχού παρών, σε χείλη ειδημόνων και αδαών εξίσου.

Αυτή η διάσταση μεταξύ του συμβολικού και του πραγματικού, του ψυχικού και του σωματικού, εξηγεί γιατί μια ιστορική έρευνα για τους ευνούχους του παρελθόντος έχει την αξία και την επικαιρότητά της. Στην αρχαιότητα, ο πραγματικός ευνουχισμός αφορούσε πρωτίστως τους όρχεις και τη δύναμη της αναπαραγωγής: ήταν εγγεγραμμένος στο πεδίο της γονιμότητας και της συνέχειας του γένους. Σήμερα, ο συμβολικός ευνουχισμός αφορά κυρίως το πέος και την ικανότητα της απόλαυσης: είναι εγγεγραμμένος στο πεδίο της ηδονής και της ατομικής ικανοποίησης. Ιδού μια διαφορά που μπορεί ίσως να συμβάλει στην καλύτερη αυτοσυνειδησία μας ως νεωτερικών ή μετα-νεωτερικών υποκειμένων. Υπάρχουν βεβαίως και άλλες. Στην κλασική αρχαιότητα, το φύλο αντιμετωπιζόταν ως ένα απαραβίαστο φυσικό δεδομένο – εξ ού και ο αποτροπιασμός που ενίοτε προκαλούσε η συνάντηση με έναν ευνούχο.

Ευνούχοι στην αρχαιότητα: Μήτε άρρεν, μήτε θήλυ Facebook Twitter
Μαρμάρινο άγαλμα της Κυβέλης από τη Formia στο Λάτσιο, περίπου το 60 π.Χ. Από τη συλλογή της Ny Carlsberg Glyptotek.

Σήμερα, το φύλο θεωρείται μια αυθαίρετη κοινωνική κατασκευή που μπορεί να τροποποιηθεί κατά βούληση – εξ ού και οι συζητήσεις για τον αριθμό των φύλων καθώς και το δικαίωμα να καθορίζει ο κάθε άνθρωπος το φύλο στο οποίο ανήκει και με το οποίο θέλει να προσφωνείται. Μια τρίτη διαφορά, που σχετίζεται με τις άλλες δύο, είναι η εξής. Όταν σε κάποιες περιπτώσεις ο ευνουχισμός ήταν εκούσιος και ηθελημένος – όπως με τους λεγόμενους Γάλλους, τους ιερείς της Κυβέλης, ή κάποιους μεμονωμένους χριστιανούς των πρώτων αιώνων–, η στόχευσή του ήταν πνευματική: η οδυνηρή πράξη αποσκοπούσε σε υπέρβαση των εγκοσμίων. Σήμερα, αντιθέτως, οι εκούσιες αλλαγές φύλου γίνονται προκειμένου να εξαλειφθεί η διάσταση μεταξύ σώματος και υποκειμενικής ταυτότητας και να ικανοποιηθεί έτσι ανεμπόδιστα η επιθυμία. Πρόκειται όχι για υπέρβαση αλλά για υπογράμμιση του έμφυλου χαρακτήρα της ανθρώπινης ύπαρξης, με τη διαφορά ότι σήμερα ο χαρακτήρας αυτός θεωρείται ζήτημα ατομικής επιλογής.

— Πώς και γιατί η σωματική έλλειψη θεωρήθηκε στην αρχαιότητα ότι επηρεάζει το πνεύμα και τη σκέψη;

Το ερώτημα είναι ιδιαίτερα δύσκολο και περίπλοκο. Ακόμα και το να τίθεται με αυτούς τους όρους είναι προβληματικό, διότι καθόλου βέβαιο δεν είναι ότι η σωματική έλλειψη θεωρήθηκε ότι επηρεάζει το πνεύμα, αν με το «επηρεάζει» εννοήσουμε «επηρεάζει αρνητικά». Η τυφλότητα του Δημόδοκου, επί παραδείγματι, στην Οδύσσεια (θ 63-64) είναι ταυτόχρονα μια συμφορά και ένα δώρο των Μουσών που επέτρεψε στον τυφλό άνδρα να γίνει ένας άριστος αοιδός. Το ζήτημα ήταν, πρωτίστως, όχι η σωματική έλλειψη καθ’ εαυτήν αλλά το πώς στεκόταν κανείς απέναντί της, πώς την αντιλαμβανόταν και την αφομοίωνε στη ζωή του. Θα αρκεστώ, λοιπόν, σε μία μόνον όψη του σύνθετου αυτού ζητήματος.

Στον σύντομο και καυστικό διάλογο του Λουκιανού με τίτλο Ευνούχος, ο Βαγώας, που είναι υποψήφιος καθηγητής για μια κρατική έδρα περιπατητικής φιλοσοφίας στην Αθήνα, κατηγορείται από τον ανθυποψήφιό του ως ακατάλληλος για την ανάληψη της θέσης επειδή είναι ευνούχος. Ο ίδιος αρνείται την κατηγορία και προσπαθεί να την αντικρούσει. Η κοινή βάση της αντιπαράθεσης, την οποία οι δύο αντίπαλοι συμμερίζονται με την κοινή γνώμη της εποχής, είναι η επιθυμητή ενότητα σκέψης και πράξης. Ο Βαγώας ισχυρίζεται ότι το ζήτημα της αρτιμέλειας είναι άσχετο με την κρίση για μια έδρα φιλοσοφίας: αυτό που έχει σημασία είναι η δύναμη της σκέψης και η ικανότητα στα θέματα της επιστήμης. Ωστόσο, δεν αρνείται ότι η έρευνα για τον ιδιωτικό τρόπο ζωής ενός φιλοσόφου έχει θέση στη δημόσια διαβούλευση για τον καταλληλότερο υποψήφιο.

Παρά το γεγονός ότι όλες οι φιλοσοφικές σχολές συμφωνούσαν ότι η ψυχή είναι ανώτερη από το σώμα (ανεξάρτητα από το αν την αντιλαμβάνονταν με υλικούς ή άυλους όρους) –πράγμα που σήμαινε τελικά ότι η σκέψη, η γνώση και η αντίληψη που έχουμε για τα πράγματα, και όχι τα ίδια τα πράγματα, είναι ο καθοριστικός παράγων για την ευτυχία ή δυστυχία ενός ανθρώπου–, η παλαιά πεποίθηση ότι το σώμα επηρεάζει τη σκέψη παρέμενε ισχυρή.

Μια τέτοια άρνηση θα προσέκρουε στο κοινό αίσθημα των συγχρόνων του και θα ήταν ύποπτη. Από τη συζήτηση προκύπτει ότι διάκριση μεταξύ του εσωτερικού ανθρώπου και του εξωτερικού παρουσιαστικού του, που εγκαινιάστηκε με τον Σωκράτη και οδήγησε στον πλατωνικό διαχωρισμό του σώματος από την ψυχή, δεν είχε ασκήσει ιδιαίτερη επίδραση στους περισσότερους ανθρώπους, οι οποίοι εξακολουθούσαν να αντιλαμβάνονται το άτομο ως ψυχοσωματική ενότητα και το σώμα ως καθρέφτη της ψυχής – όπως περίπου είχε αντιληφθεί το θέμα ο Όμηρος όταν παρουσίαζε τη σωματική εμφάνιση να εγγράφει τις (πρόσκαιρες ή μόνιμες) αρετές και κακίες του ατόμου (π.χ. Ιλιάδα Β 211-224). Κάποιοι πρώιμοι φιλόσοφοι και γιατροί είχαν αργότερα ισχυριστεί ότι ο τρόπος με τον οποίο βιώνουμε τα πράγματα βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με την κατάσταση του σώματός μας. Η εμπειρία, πάντως, έδειχνε ότι σώμα, χαρακτήρας και σκέψη, ή αλλιώς το μέσα και το έξω ενός ανθρώπου, άλλοτε συμβαδίζουν αρμονικά και άλλοτε αποκλίνουν σημαντικά. Το κάπως μονοδιάστατο ομηρικό σχήμα έπρεπε να εμπλουτιστεί και να δεξιωθεί την εκ πρώτης όψεως αταξινόμητη πολυμορφία των ανθρωπίνων πραγμάτων. Αυτό εν μέρει είχε γίνει.

Ευνούχοι στην αρχαιότητα: Μήτε άρρεν, μήτε θήλυ Facebook Twitter
Ταφικό ανάγλυφο ενός αυτο-ευνουχισμένου ιερέα της Magna Mater (Κυβέλης) από το Λαβίνιο, μέσα 2ου μ.Χ. αιώνα. Ρώμη, Μουσεία του Καπιτωλίου.

Ο Φαβωρίνος (π. 80-160 μ.Χ.), που έπασχε εκ γενετής από κάποιου είδους ερμαφροδιτισμό και περιγράφεται στις πηγές ως ευνούχος, αξιώθηκε ως ρήτορας και φιλόσοφος μεγάλες δημόσιες τιμές σε μια εποχή πολύ κοντινή με αυτήν στην οποία υποτίθεται ότι διαδραματίζεται ο διάλογος του Λουκιανού. Η διαδεδομένη προκατάληψη που ήθελε τον φιλόσοφο έναν «άντρα με τα όλα του», αλλά ταυτόχρονα γεμάτο αυτοκυριαρχία και πλήρως ελεύθερο από τις σωματικές απολαύσεις, προσέκρουε όχι μόνον σε περιπτώσεις «αμφίβολου φύλου», όπως ήταν ο Φαβωρίνος ή ο Βαγώας, αλλά κυρίως σε αυτές ανεπίληπτων σωματικά ανδρών που όμως επεδείκνυαν έντονες ηθικές αδυναμίες, π.χ. φιλοχρηματία ή φιληδονία. Παρά το γεγονός ότι όλες οι φιλοσοφικές σχολές συμφωνούσαν ότι η ψυχή είναι ανώτερη από το σώμα (ανεξάρτητα από το αν την αντιλαμβάνονταν με υλικούς ή άυλους όρους) –πράγμα που σήμαινε τελικά ότι η σκέψη, η γνώση και η αντίληψη που έχουμε για τα πράγματα, και όχι τα ίδια τα πράγματα, είναι ο καθοριστικός παράγων για την ευτυχία ή δυστυχία ενός ανθρώπου–, η παλαιά πεποίθηση ότι το σώμα επηρεάζει τη σκέψη παρέμενε ισχυρή.

Μάλιστα, επειδή οι φιλόσοφοι, ακόμα και αυτοί που πληρώνονταν από το κράτος, δεν ήταν μορφές που δίδασκαν «ακαδημαϊκά», δηλαδή αποστασιοποιημένα και απρόσωπα, αλλά αναγνωρισμένοι σοφοί και υποτιθέμενα πρότυπα συμπεριφοράς, η ενότητα της διδασκαλίας και της πράξης τους, και η εναρμόνιση αμφοτέρων με τα διδάγματα της σχολής στην οποία ανήκαν, ήταν θέματα υψίστης σημασίας. Το ζήτημα, τελικά, ήταν αν κάποιος θα επέτρεπε στο σώμα του να καθορίζει την μορφή που θα έπαιρνε η σκέψη του ή θα είχε τη δύναμη να το εξουσιάζει. Στην πρώτη περίπτωση, η ταυτότητα μιας διδασκαλίας θα ήταν απόρροια της σωματικής συγκρότησης του ανθρώπου που την διέδιδε, δηλαδή κάτι στενά υποκειμενικό. Στην δεύτερη περίπτωση, υπήρχε η δυνατότητα αναγωγής σε μια αντικειμενική καθολικότητα που να εκφράζει την κοινή ανθρώπινη φύση πέρα από τις ιδιοσυγκρασιακές διαφορές των σωμάτων.

Ευνούχοι στην αρχαιότητα: Μήτε άρρεν, μήτε θήλυ Facebook Twitter
Ανάγλυφο σε ασβεστόλιθο που απεικονίζει έναν ευνούχο, υπηρέτη ενός βασιλιά της Ασσυρίας. Από το κεντρικό ανάκτορο στο Nimrud, Ιράκ, 744-727 π.Χ. Μουσείο Αρχαίας Ανατολής, Κωνσταντινούπολη.

Βιβλίο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο ομοφυλοφιλικός έρωτας στην αρχαία Ελλάδα είχε πολλές, διαφορετικές εκδοχές

Αρχαιολογία & Ιστορία / Ο ομοφυλοφιλικός έρωτας στην αρχαία Ελλάδα είχε πολλές, διαφορετικές εκδοχές

Μια ομιλία του ιστορικού Τζέιμς Ντέιβιντσον, συγγραφέα του ριζοσπαστικού βιβλίου «Οι Έλληνες και ο ελληνικός έρως», ρίχνει ακόμα περισσότερο φως στο πολυσύνθετο ζήτημα της ομοφυλοφιλίας στην αρχαία Ελλάδα.
ΤΟΥ JAMES DAVIDSON*

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Μάριο Βάργκας Λιόσα

Το πίσω ράφι / «Το παλιοκόριτσο»: Το εξαιρετικό μυθιστόρημα του Περουβιανού Νομπελίστα Μάριο Βάργκας Λιόσα

O Μάριο Βάργκας Λιόσα αποτυπώνει την πρόσφατη ιστορία του Περού, αντιδιαστέλλοντάς την με την έκρηξη ιδεών και την επανάσταση των ηθών στη Δύση.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
 ΤΡΙΤΗ 17/05 - ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ-Ο Διονύσιος Σολωμός χάνει το έδαφος κάτω από τα πόδια του

Βιβλία και Συγγραφείς / Ο Διονύσιος Σολωμός χάνει το έδαφος κάτω από τα πόδια του

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητά με την ιστορικό Κωνσταντίνα Ζάνου για το πώς η γεωπολιτική αλλάζει τους ανθρώπους αλλά και τις έννοιες, όπως η πατρίδα, το έθνος, η γλώσσα και τα σύνορα.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Νιαζί Κιζιλγιουρέκ

European LiFO / Νιαζί Κιζιλγιουρέκ: «Η Κύπρος δεν είναι ούτε ελληνική ούτε τουρκική, είναι μια ανεξάρτητη κρατική οντότητα»

Ο πρώτος Τουρκοκύπριος ευρωβουλευτής της Κυπριακής Δημοκρατίας μιλά για όλα στη LiFO με αφορμή την κυκλοφορία του τελευταίου του βιβλίου «Μια ιστορία βίας και μνησικακίας – η γένεση και η εξέλιξη της εθνοτικής διένεξης στην Κύπρο» (εκδ. Heteroτοπία).
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
CHECK ΚΥΡΙΑΚΗ Η Φερνάντα Μελτσόρ, ένα βιβλίο ωμής βίας που προκαλεί ενθουσιώδεις αντιδράσεις σε όλη την υφήλιο και ένα μεθύσι στην Αθήνα

Βιβλίο / Φερνάντα Μελτσόρ: Η συγγραφέας του συγκλονιστικού βιβλίου «Η Εποχή των Τυφώνων» μιλά στη LiFO

Μία από τις σπουδαιότερες φωνές της νέας λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας (και υποψήφια για Μπούκερ 2022) σε μια συζήτηση κάτω από την Ακρόπολη για τη βία στο Μεξικό, τις γυναικοκτονίες (χωρίς τιμωρία) και τον φόβο του διαφορετικού σε μια πουριτανική κοινωνία ακραίας φτώχειας και διαφθοράς.
M. HULOT
Στίβεν Κινγκ «Περί συγγραφής»

Το πίσω ράφι / «Περί συγγραφής»: Ο οδηγός του Στίβεν Κινγκ προς φερέλπιδες πεζογράφους

«Αν θέλετε να γίνετε συγγραφέας, πρέπει πάνω απ’ όλα να κάνετε δύο πράγματα. Να διαβάζετε πολύ και να γράφετε πολύ. Δεν γνωρίζω κανέναν τρόπο να παρακάμψετε αυτά τα δύο».
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Το Μπάουχαους στην Ελλάδα του ’30

Βιβλία και Συγγραφείς / Το Μπάουχαους στην Ελλάδα του ’30

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητάει με τον Ανδρέα Γιακουμακάτο για το εγχείρημα της Βαϊμάρης και του Ντεσάου που έφτασε πολύ νωρίς στην Ελλάδα και άφησε τη σφραγίδα του στο κτισμένο περιβάλλον της χώρας μας.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
ΤΡΙΤΗ 10/05 - ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ-Ένα podcast για το παρόν: Μια χειρονομία για την Ουκρανία

Αναγνώσεις / Ένα podcast για το παρόν - Μια χειρονομία για την Ουκρανία

Ο ΜΙΧΑΗΛ ΜΑΡΜΑΡΙΝΟΣ συλλέγει θραύσματα από σπουδαία κείμενα των Ιάκωβου Μάγιερ, Σπυρίδωνος Τρικούπη, Νικόλαου Κασομούλη, ντοκουμέντα από τις εκκλήσεις προς τη Διοίκηση για βοήθεια, μαρτυρίες αγωνιστών, αλλά -κυρίως- αποσπάσματα από το έργο «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» του Διονύσιου Σολωμού.
THE LIFO TEAM
ΤΡΙΤΗ Αντώνης Γεωργίου

Βιβλίο / Αντώνης Γεωργίου: «Η κυπριακή διάλεκτος είναι ο γλωσσικός μας πλούτος»

Ένας από πιο σημαντικούς συγγραφείς της Κύπρου γράφει ιστορίες απλών, καθημερινών ανθρώπων με μεγαλείο, τραγωδία και πάθος, αγνοημένες από την επίσημη ιστορία, και ο τολμηρός, παραληρηματικός του λόγος ξεπερνά τα σύνορα της χώρας του.
M. HULOT
ΔΕΥΤΕΡΑ 09/05- ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ-«Ονειρεύτηκα τη Διδώ»: Γιατί το τελευταίο βιβλίο της Λένας Διβάνη βρίσκεται στην πρώτη θέση των ευπώλητων;

The Review / «Ονειρεύτηκα τη Διδώ»: Γιατί το τελευταίο βιβλίο της Λένας Διβάνη βρίσκεται στην πρώτη θέση των ευπώλητων;

Ο Χρήστος Παρίδης και η δημοσιογράφος Σταυρούλα Παπασπύρου συζητούν για το τελευταίο βιβλίο της Λένας Διβάνη «Ονειρεύτηκα τη Διδώ» και για τη μοναδική περίπτωση της Διδώς Σωτηρίου.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ

σχόλια

Δεν υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ