Επτά πολιτιστικοί χώροι, έξι θεματικοί άξονες, ένα πλούσιο πρόγραμμα θεματικών συζητήσεων και σεμιναρίων, πλήθος παρουσιάσεων, περισσότεροι από 100 ομιλητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό και 5.000 επισκέπτες: αυτός είναι ο απολογισμός του 2ου Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων.
Ξεκίνησε την Τρίτη 20 Ιουνίου και ολοκληρώθηκε το Σάββατο 24 Ιουνίου με επιτυχία. Ήταν μια διοργάνωση του Δήμου Χανίων με τη συνεργασία της Περιφέρειας Κρήτης. Εκτός από τις παρουσιάσεις βιβλίων, το πρόγραμμα περιλάμβανε συναυλίες, προβολές και θεατρικά αναλόγια που κινήθηκαν γύρω από το κεντρικό θέμα της έκθεσης, «Ατομικές και συλλογικές ταυτότητες: Αυτοπροσδιορισμός στον σύγχρονο κόσμο».
Το Θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης», το Μεγάλο Αρσενάλι (Κέντρο Αρχιτεκτονικής της Μεσογείου), η Πύλη Sabbionara, το Γιαλί Τζαμί, ο Φιλολογικός Σύλλογος «Χρυσόστομος», ο Δημοτικός Κήπος Χανίων και το Φρούριο Φιρκά φιλοξένησαν τους επισκέπτες του φεστιβάλ.
Για πέντε ολόκληρες μέρες το θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης», το Μεγάλο Αρσενάλι (Κέντρο Αρχιτεκτονικής της Μεσογείου), η Πύλη Sabbionara, το Γιαλί Τζαμί, ο Φιλολογικός Σύλλογος «Χρυσόστομος», ο Δημοτικός Κήπος Χανίων και το Φρούριο Φιρκά φιλοξένησαν τους επισκέπτες του φεστιβάλ. Είναι πολύ σημαντικό το ότι φέτος το εγκαινίασε η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κατερίνα Σακελλαροπούλου: «Εγκαινιάζω απόψε με βαθιά ικανοποίηση το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων, εκδήλωση που την αγκάλιασε όχι μόνο η δημοτική και η περιφερειακή αρχή αλλά και όλοι οι Χανιώτες και οι Χανιώτισσες. Αν μου ζητούσε κανείς να χαρακτηρίσω με δυο λόγια το στίγμα του φεστιβάλ, όπως αναδεικνύεται μέσα από το κεντρικό πρόγραμμα και τις επιμέρους εκδηλώσεις, αυτά θα ήταν “εγρήγορση και ευαισθησία”. Είναι μια διοργάνωση που αναζητεί τις γέφυρες, οι οποίες συνδέουν το τοπικό με το εθνικό και το εθνικό με το παγκόσμιο, και προσανατολίζεται προς την ανάπτυξη του διαλόγου, της ανταλλαγής ιδεών και της κριτικής προσέγγισης των κοινωνικών και πνευματικών προβλημάτων της εποχής μας, από το ζήτημα των ατομικών και συλλογικών ταυτοτήτων και του αυτοπροσδιορισμού σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία, έναν κόσμο πολύπλοκο και απρόβλεπτο, ως τις νέες προκλήσεις που αναδύονται με την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης».
Χαρακτηριστική για το φεστιβάλ ήταν η εκδήλωση που διοργανώθηκε για να τιμηθεί η προσφορά της Χανιώτισσας συγγραφέως Ιωάννας Καρυστιάνη στα γράμματα και τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνική δημιουργία. Ο διευθυντής του φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής την καλωσόρισε και ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού, Γιάννης Γιαννακάκης, μίλησε για τα λογοτεχνικά μονοπάτια που έχει δημιουργήσει και μοιάζουν με χάρτη τοπίων και εσωτερικών συναισθημάτων. Στη συνέχεια, στο βήμα ανέβηκαν ο δήμαρχος Χανίων, Παναγιώτης Σημανδηράκης, και ο αντιπεριφερειάρχης Νίκος Καλογερής, παραδίδοντας στη συγγραφέα μια μακέτα της πόλης από χαρτί μέσα σε διαφανή θήκη. Η κ. Καρυστιάνη μίλησε για το πρόσφατο βιβλίο της με τη συμμαθήτριά της και εκπαιδευτικό Βαγγελιώ Σερδάκη-Χιωτάκη, ενώ με αφορμή τον αγαπημένο της Παπαδιαμάντη είπε: «Μες στο γράψιμο, στην περιπέτεια πάνω στο χαρτί, το ταξίδι αυτό που πότε είναι σε μπουνάτσες και πότε σε φουρτούνες, βρίσκω τον τρόπο –ψάχνω τον τρόπο– να αγαπώ πιο πολύ, πιο πολλούς και πιο βαθιά». Τη βράβευσή της αφιέρωσε στις συμμαθήτριές της και στις φιλολόγους που την επηρέασαν καθοριστικά και δώρισε την τιμητική πλακέτα στο σχολείο της, το 1ο Γυμνάσιο Θηλέων Χανίων, νυν 2ο Γενικό Λύκειο Χανίων.
Εξίσου σημαντική ήταν και η παρουσία του διεθνούς φήμης θεατρικού σκηνοθέτη Θεόδωρου Τερζόπουλου, ο οποίος μίλησε με τον εκδότη του Φοίβο Βλάχο για το θέατρο και τη γνωριμία του με τον Χάινερ Μίλερ, η οποία υπήρξε καθοριστική για τη ζωή και την πορεία του. Ανάμεσα στις ξεχωριστές στιγμές του φεστιβάλ ήταν και η εκδήλωση για τον Νίκο Καζαντζάκη με αφορμή τα 140 χρόνια από τη γέννησή του αλλά και την εκδοτική του επικαιρότητα με τη συμμετοχή του εκδότη της Διόπτρας, Κωνσταντίνου Παπαδόπουλου, της δρος του τμήματος Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Paul Valéry-Montpellier III και προέδρου του Παραρτήματος Ελλάδας της Διεθνούς Εταιρείας Φίλων Νίκου Καζαντζάκη, Κατερίνας Ζωγραφιστού, και του επίκουρου καθηγητή Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, Γιάννη Δημητρακάκη, που παρουσίασε ορισμένες βασικές ιδεολογικές αντιλήψεις του Καζαντζάκη, τις οποίες συνέδεσε με το ευρωπαϊκό πνευματικό κλίμα της εποχής του. Ενδιαφέρουσα ήταν και η εκδήλωση για την πρόσφατη μελέτη της καθηγήτριας Νεοελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών, Κατερίνας Κωστίου, σχετικά με τη συγκρότηση και τη λειτουργία των προσωπείων στα αναγνωρισμένα ποιήματα του Καβάφη, που επίσης εντασσόταν στους βασικούς θεματικούς άξονες του φεστιβάλ, με αφορμή τα 160 χρόνια από τη γέννηση και τα 90 χρόνια από τον θάνατο του Αλεξανδρινού ποιητή.
Μια ξεχωριστή νότα έδωσαν στο φεστιβάλ και τα εξαιρετικά επιμελημένα λογοτεχνικά αναλόγια στο Μεγάλο Αρσενάλι και στη σκάλα της οδού Αγίου Μάρκου (Ιώ Ασηθιανάκη, Μιχάλης Βιρβιδάκης, Στελλίνα Ιωαννίδου, Κατερίνα Μαντίλ, Μαρίνα Πανηγυράκη) σε συνεργασία με το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Κρήτης. Επίσης, η αφήγηση ιστοριών γύρω από το φύλο, την ταυτότητα και τον εσωτερικό εαυτό με τους Δήμητρα Βαλαβάνη, Αγγελική Μπεμπλιδάκη, Στέλλα Ροζάκη, Δέσποινα Τζιάκη και τον Ανδρέα Κουσκουμβεκάκη στην κιθάρα, στον Δημοτικό Κήπο Χανίων.
Ιδιαίτερη ήταν η συναυλία της Λένας Πλάτωνος, του Γιάννη Παλαμίδα και του Στέργιου Τσιρλιάγκου στο κατάμεστο από νεαρό κυρίως κοινό θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης». Ακούστηκαν μελοποιημένα ποιήματα του Καβάφη αλλά και επιλεγμένα κομμάτια από τις κορυφαίες στιγμές της δημιουργού.
Τον διεθνή χαρακτήρα του φετινού φεστιβάλ διατράνωσε η ενισχυμένη συμμετοχή σπουδαίων συγγραφέων από το εξωτερικό. Ο διακεκριμένος Βρετανός ιστορικός, διπλωμάτης και περιηγητής Μάικλ Λιουέλιν Σμιθ (πλαισιωμένος από τη συγγραφέα και ιστορικό Λένα Διβάνη και τον δικηγόρο και ειδικό σύμβουλο της Περιφέρειας Κρήτης, Δημήτρη Μιχελογιάννη) «προλόγισε» το φεστιβάλ με μια εκ βαθέων ομιλία για την επιρροή της Κρήτης στη ζωή και το έργο του. Η Βρετανίδα συγγραφέας Μπέθαν Ρόμπερτς μίλησε για τη διαφορετικότητα, η Γαλλοελβετή δημοσιογράφος και δοκιμιογράφος Μόνα Σολέ σχολίασε το ζήτημα της πατριαρχίας και πώς αυτή ορίζει τις ερωτικές σχέσεις. Επίσης, η ελληνικής καταγωγής συγγραφέας Ρούμενα Μπουζάροφσκα αναφέρθηκε στην προσωπική ταυτότητα και στο πατριαρχικό μοντέλο των βαλκανικών χωρών. Ο λόγος δόθηκε επίσης στη Βόσνια μυθιστοριογράφο και μεταφράστρια Λάνα Μπάστασιτς που στα βιβλία της εστιάζει στην «καρδιά του σκότους» των Βαλκανίων μέσα από μικρές ανθρώπινες ιστορίες καθώς και στoν διακεκριμένο Σκωτσέζο ελληνιστή Ρόντρικ Μπίτον που αναφέρθηκε στη σχέση της σύγχρονης Ελλάδας με την αρχαιότητα, συνομιλώντας με τον ομότιμο καθηγητή της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, Αλέξη Πολίτη.
Ο Κολομβιανός συγγραφέας Σαντιάγο Γκαμπόα τόνισε ότι ο άνθρωπος χρειάζεται να εκπαιδευτεί στην αλληλεγγύη, στη γενναιοδωρία και στην τρυφερότητα και ότι η λογοτεχνία είναι «η μυστική ιστορία των κοινωνιών». Ο Αργεντινός Ντανιέλ Μορντζίνσκι, γνωστός ως «ο φωτογράφος των συγγραφέων», παρουσιάζοντας το βιβλίο του με ανέκδοτα κείμενα και φωτογραφίες του Λουίς Σεπούλβεδα, αναφέρθηκε στη γνωριμία και στη βαθιά φιλία του με τον πρόσφατα χαμένο σπουδαίο συγγραφέα, παρουσιάζοντας και σπάνιο φωτογραφικό υλικό από την πολύχρονη σχέση τους.
Ο σημαντικότερος Κουβανός πεζογράφος και δοκιμιογράφος Λεονάρδο Παδούρα μάγεψε το κοινό του με τον βαθιά πολιτικοποιημένο λόγο του σε μία από τις πιο επιτυχημένες εκδηλώσεις του φεστιβάλ, ο νικητής του Βραβείου Θερβάντες, ο Νικαραγουανός συγγραφέας Σέρχιο Ραμίρες κέρδισε τις εντυπώσεις μιλώντας για τη συνεργασία του με τον Ντανιέλ Ορτέγκα στην επανάσταση κατά του δικτάτορα Αναστάζιο Σομόζα, ενώ αναφέρθηκε και στο γεγονός ότι το τελευταίο του βιβλίο, ενώ είχε τυπωθεί στο εξωτερικό, κατασχέθηκε στην πατρίδα του, του αφαιρέθηκε η ιθαγένεια και κατηγορήθηκε για εσχάτη προδοσία, οπότε πλέον ζει στην Ισπανία. Μάλιστα, αποκάλυψε ότι επειδή περίμενε ότι το έργο του θα προκαλούσε αντιδράσεις είχε αποφασίσει να το γράψει χωρίς να το εκδώσει ποτέ, για να μην αυτολογοκριθεί.
Τέλος, μεγάλη ήταν η συμμετοχή Ελλήνων συγγραφέων όπως ο Χρήστος Χωμενίδης, η Ρέα Γαλανάκη, ο Μιχάλης Αλμπάτης, ο Νίκος Δαββέτας, ο Κώστας Ακρίβος, ο Αλέξης Παπαχελάς (συζήτησε με τον Σταύρο Θεοδωράκη) η Αγγέλα Καστρινάκη, ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, ο Νίκος Μάντης, ο Μιχάλης Μαλανδράκης, ο Χάρης Καλαϊτζίδης και ο Δημοσθένης Παπαμάρκος (συζήτησε με τον Γιάννη Δούκα).
