Εδώ και χρόνια, κάθε φορά που πήγαινα στο Εθνικό Θέατρο, η πραγματικότητα με χτυπούσε ανελέητα - η μοναξιά του κτιρίου Τσίλερ, το συμβολικό του ανεπίδοτο σε μια περιοχή όπου οι Έλληνες είναι ελάχιστοι και περαστικοί. Τις Κυριακές ιδίως η πέριξ του ναού του Αγίου Κωνσταντίνου περιοχή ήταν σημείο συνάντησης, επαφής κι ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των μεταναστών, καθώς στον απέναντι δρόμο υπάρχουν γραφεία μεταφορικών εταιρειών προς τα Βαλκάνια και τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Δεκάδες διαφορετικές ράτσες, πολυχρωμία και γλωσσική πολυφωνία, πόνος και κρυμμένη βία στο βάθος του βλέμματος. Ένας δρόμος χωρίζει τους μετανάστες από τους θεατές που περιμένουν ν’ αρχίσει η παράσταση. Κι όμως, το όριο δεν γεφυρώνεται - το θέατρο δεν μπορεί να φέρει τα δύο σύνολα κοντά.
Σιγά σιγά, μέσα στα χρόνια η σύνθεση του πληθυσμού μεταξύ Ομονοίας και Μεταξουργείου άλλαξε - τώρα πια επικρατούν τα μελαμψά πρόσωπα των λαθρομεταναστών από ασιατικές κι αφρικανικές χώρες. Το ιστορικό κέντρο της πόλης μεταβάλλεται, καθώς μικρότερες «πόλεις» διαμορφώνονται εντός της, «πόλεις» ρευστές κι αόρατες στα μάτια αυτών που υποτίθεται ότι κυβερνούν, οι οποίοι, κινούμενοι σε συγκεκριμένες, ασφαλείς διαδρομές, αγνοούν τι σημαίνει να ζεις σε περιοχές που βρίσκονται πέραν του νόμου, ανάμεσα σε άγνωστο αριθμό αλλοδαπών κατοίκων (που κατέληξαν στην Αθήνα, τον μεγαλύτερο ίσως σκουπιδότοπο ανθρώπων της Ευρώπης, βασανισμένοι και κακοποιημένοι, χωρίς νόμιμα χαρτιά). Ακόμα και η Εκκλησία απέχει: λόγω των εργασιών που γίνονται στον καθεδρικό ναό της οδού Μητροπόλεως, ως Μητρόπολη Αθηνών λειτουργεί προσωρινά ο Άγιος Διονύσιος στο Κολωνάκι - δεν προτιμήθηκε ο Άγιος Παντελεήμων Αχαρνών, η μεγαλύτερη εκκλησία της Αθήνας, ώστε να ’ρθει η Εκκλησία κοντά στους πληθυσμούς που πλήττονται από μια δίχως προηγούμενο υποβάθμιση της ζωής τους, κηρύττοντας την αγάπη και την αλληλεγγύη σε γειτονιές που η Χρυσή Αυγή έχει συμπεριλάβει στη «δικαιοδοσία» της.
Και να που φέτος η πρώτη κρατική σκηνή θέλησε να προβληματίσει το φιλοθεάμον κοινό μέσω του ερωτηματικού στίχου του Ιωάννη Πολέμη «Τι είν’ η πατρίδα μας;». Η επιλογή των έργων (από το Βασιλικό του Μάτεσι έως τη Νίκη της Αναγνωστάκη) αποβλέπει σε μια νέα συνειδητοποίηση της εθνικής ταυτότητας μέσα από τη συνέχεια της ελληνικής θεατρικής γραφής από τις αρχές του 19ου αι. έως τις αρχές του 21ου. Η ελληνική γλώσσα, επιμένω κι εγώ ξανά και ξανά, είναι το μόνο εθνικό τεκμήριο και το μόνο όπλο στις διαλυτικές διαδικασίες της κρίσης. Από την άλλη, υπάρχει η εξής συνθήκη που εμποδίζει την όσμωση που θα ’δινε στα πράγματα αληθινή ζωή: οι παραστάσεις του Εθνικού λειτουργούν στεγανοποιημένα, χωρίς πραγματική ανταλλαγή με ό,τι διαμείβεται εκτός των χώρων του.
Υπάρχει ένα κοινό που παρακολουθεί συστηματικά και είναι αυτό που κατά τεκμήριο ψάχνει και ψάχνεται να βρει την αλήθεια πίσω από τα φαινόμενα. Αλλά ως εκεί. Ευαισθητοποιημένοι άνθρωποι πήγαν να δουν την πάρασταση Ξένος, με δύο μονόπρακτα του Γιάννη Τσίρου και της Λένας Κιτσοπούλου στον χώρο Βρυσάκι, ευαισθητοποιημένοι άνθρωποι θα δουν και τις Πατρίδες, τη σύνθεση κατεξοχήν αυτοβιογραφικών κειμένων Ελλήνων μεταναστών (και τριών ξένων που συμμετέχουν ως ζωντανοί μάρτυρες) που υπογράφουν οι Μιχάλης Ρέππας-Θανάσης Παπαθανασίου στη Νέα Σκηνή.
Το μονόπρακτο Αόρατη Όλγα του Τσίρου έθιγε το δράμα μιας όμορφης νεαρής από χώρα της Ανατολικής Ευρώπης που έπεσε θύμα trafficking. Η Λένα Παπαληγούρα έδωσε μία από τις καλύτερες ερμηνείες της χρονιάς. Το κείμενο Αούστρας ή Η Αγριάδα της Κιτσοπούλου λειτουργούσε στον αντίποδα του πρώτου: εδώ πρωταγωνιστούν τρεις νεαροί Έλληνες που κυοφορούν έναν ρατσισμό ακόμα πιο τρομακτικό -γιατί για τους ίδιους είναι φυσικός και δικαιολογημένος- αναφορικά με οποιονδήποτε ενοχλεί ή δεν «μοιάζει με ‘μας» (από τους μετανάστες που κλέβουν τσάντες έως τους Ευρωπαίους που δεν μπορούν να νιώσουν το ταμπεραμέντο μας) κι εκδηλώνεται αδιακρίτως. Ξένοι στη χώρα τους, ξένοι με τον ίδιο τον εαυτό τους - όπως πολλοί πια ανάμεσά μας.
Αυτή τη διάχυση της ιδιότητας του Ξένου πετυχαίνει και το δίδυμο Ρέππα-Παπαθανασίου στις Πατρίδες. Επιλέγοντας μία μορφή σκηνικής αφήγησης συνεχούς ροής, δείχνουν πώς όλες οι ιστορίες μετανάστευσης μοιάζουν, ανεξάρτητα από το αν αναφέρονται σε περιπτώσεις Ελλήνων που έφυγαν για την Αμερική στις αρχές του 20ού αι., το ‘60 για τη Γερμανία ή αν αφορούν σημερινούς μετανάστες από τη Συρία, το Ιράκ ή το Αφγανιστάν στη χώρα μας. Το σύνολο των ηθοποιών είναι δεμένο (αλλά θα ξεχωρίσω την Ελένη Κοκκίδου και τη Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη για τη λεπτότητα της ερμηνείας τους), το αίσθημα αληθινό κι η παράσταση κυλάει γρήγορα.
Όλα καλά, αλλά είναι κάτι πιο βαθύ που με βαραίνει: μετά, τι; Πώς γιατρεύει κανείς τον ξένο μέσα του, πώς βοηθά τον ξένο δίπλα του, πώς αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τη φάρσα των επαναλήψεων της Ιστορίας; Πώς γλιτώνει από την αμυντική απάθεια και τον κυνισμό; Πώς γλιτώνει κανείς από το βάρος της λέξης που μένει λέξη;
σχόλια