Στη σκηνή οι ηθοποιοί της παράστασης «I AM FALLING IN LOVE - Εκδοχές πάνω στη “Δωδέκατη Νύχτα”» μιλούν για την ερωτική επιθυμία και την απελπισία των ηρώων μέσα από αφηγήσεις, ερωτικά γράμματα και σκηνές από τη «Δωδέκατη Νύχτα», ακούγοντας δίσκους βινυλίου, μεταφράζοντας στίχους τραγουδιών και σονέτα του Ουίλιαμ Σαίξπηρ.
Αποσυναρμολόγηση του σαιξπηρικού έργου μέσα από τις σχέσεις και τις επιθυμίες των βασικών ηρώων: η σύλληψη του σκηνοθέτη της παράστασης Γιώργου Βαλαή ξεκινά από τη ρίζα του θεατρικού, τον αγώνα για την αγάπη και τη ρομαντική επιθυμία για τον έρωτα που δεν γνωρίζει όρια ή φύλο και απεικονίζεται μέσα από τις σχέσεις που παρουσιάζονται σε αυτό.
Στη «Δωδέκατη Νύχτα» του Ουίλιαμ Σαίξπηρ η Βιόλα και ο δίδυμος αδελφός της Σεμπαστιάν έχουν ναυαγήσει – ο ένας πιστεύει ότι ο άλλος έχει πνιγεί. Η Βιόλα μεταμφιέζεται σε νεαρό άνδρα και με το όνομα Σεζάριο βρίσκει δουλειά ως υπηρέτης του δούκα Ορσίνο. Ο Ορσίνο είναι ερωτευμένος με την κόμησσα Ολίβια, αλλά εκείνη πενθεί τον νεκρό αδελφό της και απορρίπτει όλες τις προτάσεις του. Ο Ορσίνο στέλνει τον Σεζάριο/Βιόλα για να προσελκύσει την Ολίβια εκ μέρους του, αλλά η Ολίβια ερωτεύεται τον Σεζάριο/Βιόλα που έχει όμως έχει ερωτευτεί ήδη τον δούκα Ορσίνο. Ο αδελφός της Βιόλα, ο Σεμπαστιάν, έχει σωθεί από το ναυάγιο. Ο Αντόνιο, φίλος και προστάτης του, του μιλάει συνέχεια για την αγάπη του για εκείνον…
«Με ενδιέφερε να δείξω ότι κάποιος μπορεί να ψάχνει να βρει τις λέξεις για να εκφραστεί ή να μεταφράσει, ότι οι λέξεις δεν είναι τακτοποιημένες μέσα του – τίποτα δεν είναι τακτοποιημένο μέσα μας όταν είμαστε ερωτευμένοι. Οπότε ξεκίνησα από τη μουσική, την ποίηση που εξηγεί τον κόσμο με έναν μη λογικό τρόπο και το ανικανοποίητο αίσθημα που έχει κανείς όταν αισθάνεται ερωτευμένος».
Οι σχέσεις των ηρώων του Σαίξπηρ φανερώνουν την ίδια τη φύση της επιθυμίας που από τότε μέχρι σήμερα παραμένει ρευστή: γυναίκες που έχουν ντυθεί άνδρες ερωτεύονται άλλους άνδρες, ενώ ταυτόχρονα γίνονται και οι ίδιες απρόσμενοι στόχοι δυναμικών γυναικών. Όλοι επιθυμούν κάποιον άλλον από αυτόν που πρέπει ή από αυτόν που τους διεκδικεί.
Ο έρωτας είναι μόνο η επιθυμία μας, η προβολή μιας ψευδαίσθησης πάνω σε κάποιον που εμείς οι ίδιοι επινοήσαμε. Ο Σαίξπηρ επιμένει ότι υπολογισμένο πάθος δεν είναι πάθος. Το πάθος μας είναι η ερωτική θυσία για κάποιον που δεν τη χρειάζεται, μια πάλη για κάποιον που δεν θα είναι ποτέ εκεί, αλλά εμείς πιστεύουμε ότι τον βλέπουμε.
Το I AM FALLING IN LOVE αφηγείται την ίδια την επιθυμία που εμφανίζεται απρόσκλητη, αναπάντεχη στο πιο ακατάλληλο μέρος, την πιο ακατάλληλη στιγμή, στοχεύοντας τους πιο ακατάλληλους ανθρώπους. Δεν υπακούει σε κανέναν κανόνα, κοινωνικό, πολιτισμικό ή άλλο, και πάντα μοιάζει με τη μουσική.
— Τι σημαίνει «ερωτεύομαι» σήμερα; Ο πυρήνας μπορεί να παραμένει ίδιος, αλλά η σημασία του όρου αλλάζει με τις εποχές, έτσι δεν είναι; Γιατί έδωσες αυτόν τον τίτλο;
Σίγουρα η περιρρέουσα κουλτούρα έχει αλλάξει από την εποχή του Σαίξπηρ, αλλά δεν έχει αλλάξει το τι σημαίνει να ερωτεύεσαι κάποιον, δηλαδή δεν πιστεύω ότι έχει αλλάξει ο πυρήνας της κατάστασης «ερωτεύομαι». Ίσως να είναι πιο εύκολο να κάνει κανείς σεξ σήμερα, αλλά το σεξ είναι μόνο μία πτυχή του έρωτα, δεν είναι όλη η κατάσταση. Οι διαμάχες στη σχέση εξαφανίζονται ή εντείνονται όταν κάνει κάποιος σεξ, αλλά ο έρωτας είναι κάτι περισσότερο από μια σεξουαλική ικανοποίηση. Επίσης, πιστεύω ότι παρά τα 400 χρόνια που μας χωρίζουν από το έργο και όλες τις πολιτισμικές αλλαγές που έχουν συμβεί εν τω μεταξύ, το μόνο κοινό που έχουμε με τους ήρωες της «Δωδέκατης Νύχτας» είναι ότι οι επιθυμίες μας και ο τρόπος που αυτές μάς χειρίζονται είναι ίδια. Αυτό είναι το μόνο κοινό που έχουμε με τους ήρωες του Σαίξπηρ.
Κάτι που επίσης πρέπει να ειπωθεί είναι ότι σε όλη τη διάρκεια του έργου οι ήρωες ερωτεύονται τον λάθος άνθρωπο, δηλαδή δεν μιλάμε για αμοιβαίο έρωτα. Κάποιος είναι ερωτευμένος με κάποιον άλλο, ο οποίος είναι ερωτευμένος με έναν τρίτο – πολύ ανθρώπινο. Στην παράσταση δουλεύουμε με ένα συγκεκριμένο κομμάτι του έργου, τις σκηνές όπου φανερώνονται οι επιθυμίες των βασικών ηρώων και η ένταση των συναισθημάτων, οπότε δεν ήθελα να κρατήσω τον τίτλο «Δωδέκατη Νύχτα». Πιστεύω ότι ο τίτλος I AM FALLING IN LOVE περιγράφει όλη την ένταση, όλη την ψυχική περιπέτεια που περνάει κάποιος που ερωτεύεται καθώς και την πτώση του εαυτού μέσα σε όλη αυτή την κατάσταση. Με ενδιαφέρει η ένταση αυτού του αισθήματος που αναπτύσσεται μέσα μας και πιστεύω ότι η γλώσσα του Σαίξπηρ μπορεί να το περιγράψει με έναν ακραίο τρόπο.
— Τι δείχνεις σε αυτή την παράσταση; Από πού την εμπνεύστηκες και από πού ξεκινάς;
Στην πρώτη σκηνή της παράστασης ήθελα να υπάρχει ένας άνθρωπος που ακούει δίσκους βινυλίου από ένα πικάπ και μιλάει για τη μουσική και για τον έρωτα. Κάπως έτσι ξεκινάει και το έργο του Σαίξπηρ: ο Ορσίνο ακούει μουσική και μιλάει για τη μουσική και τον έρωτα. Μόνο η μουσική μπορεί να σε βοηθήσει σε κάποιες τέτοιες στιγμές – δεν θα λύσει τα προβλήματά σου, θα σε βυθίσει περισσότερο στο πένθος, αλλά είναι κάτι που το χρειάζονται οι άνθρωποι όταν οι επιθυμίες τους μένουν ανικανοποίητες.
Σε ένα άλλο έργο του, ο Σαίξπηρ γράφει τον στίχο «I can suck melancholy out of a song as a weasel sucks eggs» («Μπορώ να ρουφάω τη μελαγχολία από τα τραγούδια όπως μια νυφίτσα ρουφά τα αυγά») – γενναία μεσαιωνική παρομοίωση! Ήθελα η μουσική να παίζει πρωταρχικό ρόλο στην παράσταση, η εικόνα ενός ανθρώπου που ακούει βινύλια έχει μια κομψότητα από μια άλλη εποχή, ειδικά όταν ο άνθρωπος αυτός είναι ερωτευμένος. Ταυτόχρονα, έπρεπε να αφήσω έξω όλες τις σκηνές των υπηρετών, τη «φάρσα» που στήνουν οι υπηρέτες στον Μαλβόλιο, που με τους όρους της σημερινής εποχής είναι κακοποίηση, και να κρατήσω τον πυρήνα του έργου, μια ερωτική επιθυμία που δεν ικανοποιείται, δεν γνωρίζει τη διαφορά φύλου και κυκλοφορεί μεταξύ των βασικών πρωταγωνιστών του έργου. Το ίδιο το έργο έδωσε την έμπνευση για την παράσταση. Χρησιμοποιούμε τη μετάφραση του Νίκου Χατζόπουλου, που είναι εξαιρετική, και τον ευχαριστώ βαθιά που μας την παραχώρησε. Τα σονέτα του Σαίξπηρ δίνουν κι αυτά υλικό για την παράσταση, οι ηθοποιοί τα μεταφράζουν σε πραγματικό χρόνο κατά τη διάρκειά της. Με ενδιέφερε να δείξω ότι κάποιος μπορεί να ψάχνει να βρει τις λέξεις για να εκφραστεί ή να μεταφράσει, ότι οι λέξεις δεν είναι τακτοποιημένες μέσα του – τίποτα δεν είναι τακτοποιημένο μέσα μας όταν είμαστε ερωτευμένοι. Οπότε ξεκίνησα από τη μουσική, την ποίηση που εξηγεί τον κόσμο με έναν μη λογικό τρόπο και το ανικανοποίητο αίσθημα που έχει κανείς όταν αισθάνεται ερωτευμένος.
— Τι σημαίνει «εκδοχές πάνω στη “Δωδέκατη Νύχτα”»; Ποιες εκδοχές εξετάζεις εσύ; Τι σε ενδιαφέρει;
Εκδοχή είναι ο προσωπικός τρόπος με τον οποίο κάποιος παρουσιάζει ένα γεγονός. Ήθελα η παράσταση να κουβαλάει τον υποκειμενικό, προσωπικό τόνο των ηθοποιών αλλά και τον δικό μου πάνω στα γεγονότα της παράστασης. Όλες οι παραστάσεις είναι εκδοχές των κειμένων, εδώ όμως ήθελα να εμπλέξω το αίσθημα των ηθοποιών στο αίσθημα των ηρώων. Ταυτόχρονα, με τον υπότιτλο ήθελα να υπενθυμίσω το αρχικό υλικό της παράστασης, που είναι η «Δωδέκατη Νύχτα». Αυτό που με ενδιαφέρει σε αυτό το έργο, που συνήθως παρουσιάζεται ως μια ευχάριστη ερωτική κωμωδία, είναι η πολυπλοκότητα των συναισθημάτων που έχει κάποιος όταν είναι ερωτευμένος. Είναι μια άγρια κατάσταση, ένα όνειρο μέσα στο οποίο ζεις μόνος, μια διαρκής τραυματική σύγκρουση, η διάλυση του εγώ σου.
— Αν σε ρωτούσα σε ένα επίπεδο προσωπικό τι σημαίνει ο έρωτας; Πώς συναντιόμαστε με αυτό το συναίσθημα;
Όπως όλοι οι άνθρωποι, έτσι κι εγώ πάντα έχανα το έδαφος κάτω από τα πόδια μου όταν ερωτευόμουν. Δεν ήξερα πώς να εκφράσω την επιθυμία μου και φοβόμουν, όπως όλοι, την απόρριψη, όταν, φυσικά, τα πράγματα ήταν για μένα σοβαρά, δηλαδή όταν δεν μπορούσα να τα ελέγξω. Το κίνητρό μου ήταν η προσωπική ευχαρίστηση, αλλά η πραγματική ικανοποίηση που παίρνει κανείς είναι ρομαντικής φύσης. Φυσικά, όπως όλοι, αυτοσχεδίαζα με βάση την επιθυμία μου. Είναι μια λατρεία στην οποία βυθίζεσαι σιγά σιγά, μέρα με τη μέρα, καθώς αρχίζεις να εξαρτάσαι από τον άλλον χωρίς να έχεις πλήρη επίγνωση του τι ακριβώς κάνεις ή γιατί το κάνεις. Είναι ωραία ασθένεια ο έρωτας. Σε έναν βαθμό όλοι μας τα γνωρίζουμε ήδη όλα αυτά, αλλά κάθε φορά που μας συμβαίνει, το αίσθημά μας είναι ακυβέρνητο, το πάθος μας δεν είναι υπολογισμένο. Ουσιαστικά αυτό λέει ο Σαίξπηρ στα σονέτα, «υπολογισμένο πάθος δεν είναι πάθος».
— Η φύση της επιθυμίας του έρωτα, η επιθυμία που είναι πέρα από το φύλο. Ποιο είναι το σχόλιο σου σε αυτό;
Η ρευστότητα της επιθυμίας που δεν γνωρίζει τη διαφορά φύλου είναι από τα βασικά στοιχεία του έργου, υπάρχει και στα σονέτα του Σαίξπηρ, καθώς κάποια από αυτά απευθύνονται σε έναν νεαρό άνδρα και κάποια στη μυστηριώδη μαύρη κυρία. Μόνο τα τελευταία χρόνια αρχίσαμε να κάνουμε αυτήν τη συζήτηση σχετικά με την επιθυμία πέρα από το φύλο και να την αποδεχόμαστε κοινωνικά. Πιστεύω ότι η ερωτική επιθυμία είναι ρευστή και είναι πέρα από το φύλο. Όπως δεν ρωτάμε ποτέ γιατί ερωτεύτηκες κάποιον, ίσως στο μέλλον να μη ρωτάμε ποιον ερωτεύτηκες.
— Πού βρίσκονται αυτοί οι ήρωες, τι ακούνε, τι τους ελκύει, τι τους απωθεί; Ποια τα συναισθήματα των ανθρώπων μέσα στη δράση;
Βρισκόμαστε σε μια σκηνή, όλα τα έργα του Σαίξπηρ συμβαίνουν σε μια σκηνή, όλος ο κόσμος για τον Σαίξπηρ είναι μια σκηνή. Θυμίζω τη φράση από το «Όπως σας αρέσει», «All the world’s a stage». Οι σαιξπηρικοί ήρωες εξηγούνται μόνο μέσα από τα λόγια τους, δεν έχουμε κανένα άλλο στοιχείο γι’ αυτούς. Σχεδόν δεν εκφράζουν την εποχή τους, καθώς μιλούν μια κατασκευασμένη γλώσσα που είναι καθαρή ποίηση. Στο συγκεκριμένο έργο δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά να εξομολογούνται την αγάπη τους πάντα στον λάθος άνθρωπο, να μιλάνε για τον έρωτα και να ακούνε μουσική. Το να ακούς μουσική δεν είναι τόσο απλό, η μουσική σε μεταφέρει σε ένα άλλο σύμπαν, τροφοδοτεί τα συναισθήματά σου, γεμίζει το παρόν με τον εσωτερικό σου κόσμο, δίνει νόημα στην ύπαρξή σου. Οι ήρωες της «Δωδέκατης Νύχτας» είναι ερωτευμένοι, τους ελκύει η εικόνα του άλλου, τους απωθεί η απόρριψη από τον άλλον, προσπαθούν ξανά και ξανά με μια εμμονή που τους διαλύει. Πίσω από οτιδήποτε κάνουν υπάρχει ένας διαρκής απολογισμός της ερωτικής κατάστασης. Όμως αυτός ο απολογισμός γίνεται με άγρια συναισθήματα, οι ήρωες στη «Δωδέκατη Νύχτα» δεν γνωρίζουν την ηρεμία. Το να είσαι ερωτευμένος δεν έχει καμία σχέση με την ηρεμία.
