Μπορεί ο θάνατος να σκοτώσει την αγάπη; Πεθαίνει μαζί με το σώμα ή ζει για πάντα φυλακισμένη μέσα στα εντόσθια, στα διαφράγματα, στις μνήμες και τους κόκκυγες; Υπάρχει θάνατος ή μήπως είναι μια ψευδαίσθηση; Και πρέπει κανείς να θρηνεί για τον χαμό κάποιου αγαπημένου προσώπου ή μήπως να κλαίει από χαρά;
Το «Ήπαρ» επιχειρεί να δώσει απάντηση σε όλα αυτά με έναν τρόπο σπαρακτικό, αφόρητο σε κάποιες στιγμές, κι αν έχεις βιώσει τον πόνο της απώλειας, είναι μια παράσταση που μπορεί να γίνει πολύ οδυνηρή. Αυτή είναι η μοίρα ενός αριστουργήματος, όμως, να σε πλακώσει, να σε ταρακουνήσει, να σου ξεσκίσει τα σωθικά και στο τέλος να φέρει την κάθαρση σαν μια ευθεία γραμμή – που μπορεί να είναι και μικρός θάνατος.
Όταν ξεκινάει το έργο –που την κινηματογραφική του εκδοχή σκηνοθετεί ο The Boy με έναν τρόπο εξπρεσιονιστικό– παρακολουθείς αμήχανα τους ηθοποιούς να μαζεύονται πάνω από μία γυναίκα στην εντατική. Ακόμα πιο αμήχανα συνειδητοποιείς ότι αυτοί οι ηθοποιοί είναι όργανα που συνομιλούν μεταξύ τους, τα όργανα της γυναίκας που έχει μόλις πεθάνει – και ενός άντρα, του αγαπημένου της, αιώνιου εραστή, τον οποίο αγάπησε όσο τίποτα άλλο στη ζωή της.
H συζήτηση που ακολουθεί ανάμεσα στο ήπαρ, το κεφάλι, το πόδι, το νεφρό, η τελευταία ανάμεσα στα εσωτερικά όργανα των δύο τραγικών εραστών, ξεπερνάει τα όρια της αντοχής και γίνεται μια εμπειρία. Σκοτεινή εμπειρία, παρότι το ιδιαίτερο, υποχθόνιο χιούμορ του Ευθύμη Φιλίππου δεν σταματάει ποτέ να τροφοδοτεί τη μαυρίλα με αναλαμπές, κάνοντας τους διαλόγους συναρπαστικούς.
Και μετά αρχίζει η αφήγηση: «Το βροχερό και ζεστό βράδυ της 7ης Ιουλίου του 1994, μια γυναίκα 44 ετών είχε ένα τραγικό ατύχημα. Το δίκυκλο στο οποίο επέβαινε έχασε την πορεία του και η γυναίκα τραυματίστηκε σοβαρά καθώς, πέφτοντας στο οδόστρωμα, ένα αιχμηρό αντικείμενο διαπέρασε το συκώτι της. Μεταφέρθηκε άμεσα στο νοσοκομείο σε κώμα. Όσες μέρες παρέμεινε εκεί, ήταν συνεχώς δίπλα της ο άντρας που αγάπησε όσο τίποτε άλλο στη ζωή της. Ένας άντρας 62 ετών, υγιής και εύσωμος.
Κάθε βράδυ αυτός ο άντρας ξάπλωνε δίπλα της στο κρεβάτι του νοσοκομείου και κοιμόταν μαζί της. Αυτές τις λίγες ώρες, μέχρι να ξημερώσει, έμοιαζαν σαν να ήταν και οι δυο σε κώμα ή σαν να κοιμούνταν απλώς και οι δυο. Οι νυχτερινές νοσοκόμες δεν τον ξυπνούσαν, μόνο τον σκέπαζαν αν τύχαινε κάποιο πόδι του και έβγαινε έξω από την άσπρη νοσοκομειακή κουβέρτα. Αυτή είναι η τελευταία συζήτηση ανάμεσα στα όργανα και στα μέλη των σωμάτων του άντρα και της γυναίκας, όπως καταγράφηκε στα ιατρικά μηχανήματα λίγο πριν αυτή πεθάνει στις 18 Ιουλίου του 1994 από ανακοπή καρδιάς».
Η συνέχεια είναι απρόβλεπτη, υποβλητική, η συζήτηση που ακολουθεί ανάμεσα στο ήπαρ, το κεφάλι, το πόδι, το νεφρό, η τελευταία ανάμεσα στα εσωτερικά όργανα των δύο τραγικών εραστών, ξεπερνάει τα όρια της αντοχής και γίνεται μια εμπειρία. Σκοτεινή εμπειρία, παρότι το ιδιαίτερο, υποχθόνιο χιούμορ του Ευθύμη Φιλίππου δεν σταματάει ποτέ να τροφοδοτεί τη μαυρίλα με αναλαμπές, κάνοντας τους διαλόγους συναρπαστικούς.
Ο θεατής εισχωρεί στον πυρήνα δύο ανθρώπων, αρχικά αρκετά βίαια, αλλά, όσο η παράσταση προχωράει, βουτάει βαθιά στον σουρεαλιστικό, φαντασιακό κόσμο που χτίζουν η Αγγελική Παπούλια και ο Χρήστος Πασσαλής, οι οποίοι σκηνοθετούν τη θεατρική απόδοση του έργου.
Δεν ξέρω πόσο διαφορετική θα ήταν η παράσταση αν την έβλεπες ζωντανά, από μια θέση της Εναλλακτικής Σκηνής της Λυρικής, αλλά η κινηματογραφημένη βερσιόν σε υποβάλλει σε ένα συναισθηματικό «μαρτύριο», από το οποίο τα close up και η κίνηση της κάμερας δεν σε αφήνουν ούτε στιγμή να ξεφύγεις.
«Τα εσωτερικά όργανα στο κείμενο ως ρόλοι παραμένουν μέρος του και πάσχουν από αυτό» σημειώνει ο Χρήστος Πασσαλής. «Μάλιστα γίνονται και πολύ μικροπρεπή, ένα επίσης πολύ ενδιαφέρον και ελαφρύ στοιχείο, όπως οι μικροπολιτικές μεταξύ τους πολύ αστείες κι αυτές. Γενικότερα υπάρχει ένα παιχνίδι εξουσίας πολύ αστείο. Τα όργανα αυτά όμως χάσκουν, γιατί με τον θάνατο της γυναίκας θα πεθάνουν. Τα τρία από τα έξι όργανα του έργου θα αντιμετωπίσουν τον θάνατο. Αυτό που θέλουμε να πετύχουμε μέσω της μουσικής είναι να μπούμε μέσα στο ανθρώπινο σώμα. Να βρεθούμε μέσα σε έναν εσωτερικό χώρο με ελάχιστο φως, όπως αν μπορούσαμε να μπούμε στο δικό μας σώμα. Γιατί όλα τα όργανά μας παράγουν συχνότητες και μουσικές».
Το «Ήπαρ», μια διεθνής συμπαραγωγή της Εναλλακτικής Σκηνής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής με το διακεκριμένο σύνολο σύγχρονης μουσικής Ictus από το Βέλγιο, είναι μια μουσική περφόρμανς με εξαιρετικά ταιριαστή μουσική, διακριτική, που παίζει, ωστόσο, πολύ σημαντικό ρόλο στην ένταση των συναισθημάτων. Και έχει έναν Χρήστο Πασσαλή συγκλονιστικό, που κλέβει –κυριολεκτικά– την παράσταση. Και όχι μόνο επειδή λέει (ως κεφάλι του τραγικού εραστή) τα πιο σπαρακτικά μέρη του κειμένου. Ο μονόλογός του για την αιώνια αγάπη είναι ανατριχιαστικός:
«Αγάπη μου, ναι, θα πεθάνεις, αλλά ο θάνατος δεν είναι αυτό που νομίζεις. Ο θάνατός σου, θα της πω, δεν είναι ότι εσύ πεθαίνεις. Όχι, εσύ συνεχίζεις να ζεις όπως πριν. Ο θάνατος του κάθε ανθρώπου είναι ότι όλα τα υπόλοιπα τριγύρω του πεθαίνουν εκτός από εκείνον. Το γραφείο σου, θα της πω, θα πεθάνει… Οι υπάλληλοί σου θα πεθάνουν… τα παπούτσια σου νεκρά κι αυτά, τα παντελόνια σου… ο σκύλος σου, η θάλασσα κι ο ήλιος, αυτά θα πεθάνουν, όχι εσύ αγάπη μου. Κι εξαιτίας του θανάτου του ήλιου οι νεκροί βλέπουν μόνο σκοτάδι και μπερδεύονται και νομίζουν ότι αυτοί έχουν πεθάνει. Αλλά δεν είναι αυτή η αλήθεια».
Ο σουρεαλισμός διαδέχεται τη σκληρή πραγματικότητα και παρότι το χιούμορ ελαφραίνει κάποια σημεία, είναι αδύνατο έστω και να μηδιάσεις:
«Σε ευχαριστώ πολύ, συκώτι, κι εγώ εκ μέρους όλου του σώματός του» λέει πάλι ο Πασσαλής, λίγο πριν από το τέλος. «Εγώ, το κεφάλι του, θέλω να κλάψω από χαρά που δεν θα πεθάνει η αγάπη μου… αν πέθαινε, πάλι θα έκλαιγα από λύπη. Αν μπορούσαν και τα άλλα μέρη του σώματός του να κλάψουν από χαρά, θα έκλαιγαν κι αυτά, αλλά… δεν κλαίνε τα εντόσθια… δεν κλαίνε τα διαφράγματα… δεν κλαίνε οι κνήμες… δεν κλαίνε οι κόκκυγες… μόνο τα κεφάλια των ανθρώπων κλαίνε… άρα αυτό είναι δική μου δουλειά και θα την κάνω σωστά».
Ακόμα και ο (αστείος, αν στον περιγράψουν) μονόλογος του ποδιού, που περιγράφει πώς έκανε την καρδιά της γυναίκας να αγαπήσει τον άντρα, ενώ στην αρχή τον σιχαινόταν, είναι σκοτεινός και βαθιά αληθινός.
Τα εσωτερικά όργανα των δυο τραγικών εραστών ερμηνεύονται από τους μουσικούς, περφόρμερ και μέλη του Ictus Ensemble Τομ Πάουελς και Μίχαελ Σμιντ, τη μουσικό και sound artist Ανχέλικα Καστεγιό, τον visual artist Ντήντερικ Πέετερς και τους ηθοποιούς και σκηνοθέτες Αγγελική Παπούλια και Χρήστο Πασσαλή. Όλοι τους μιλούν αγγλικά και γερμανικά (στην ταινία υπάρχουν ελληνικοί και αγγλικοί υπότιτλοι), παίζουν μουσική ζωντανά, συμμετέχουν με τις ιδιότητες και τις δεξιοτεχνίες τους για να δημιουργήσουν τον συναρπαστικό εσωτερικό κόσμο στο «Ήπαρ», μια παράσταση που το σίγουρο είναι ότι δεν ξεχνάς και σε ακολουθεί και αφού τελειώσει.
Οι παραστάσεις του έργου «Ήπαρ» ήταν προγραμματισμένες για τον Ιούλιο του 2020, αλλά ανεστάλησαν λόγω της πανδημίας. Αυτό που ξεκίνησε ως παράσταση μουσικού θεάτρου ολοκληρώθηκε ως πειραματική ταινία για την GNO TV, τη νέα διαδικτυακή τηλεόραση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Το «Ήπαρ» βιντεοσκοπήθηκε στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ στο ΚΠΙΣΝ στις 4 και 5 Δεκεμβρίου 2020 από τον σκηνοθέτη και συνθέτη The Boy, κατά κόσμον Αλέξανδρο Βούλγαρη, προσφέροντας μια κινηματογραφική εμπειρία.
«Το Ήπαρ περιγράφει τη λειτουργία του σώματος, μιας μηχανής. Αυτό που συζητήσαμε με την Αγγελική Παπούλια, τον Χρήστο Πασσαλή και τον Ευθύμη Φιλίππου είναι ότι το Ήπαρ δεν είναι μια θεατρική παράσταση, εφόσον δεν παίζεται σε μια σκηνή για θεατές. Είναι κάτι άλλο και η κινηματογράφηση είναι μέρος του και όχι απλά μια καταγραφή του τι συμβαίνει επί σκηνής. Το βλέμμα μας δεν έχει ως βάση τη θέση του θεατή στην πλατεία, οι κάμερες μπαίνουν μέσα στο σκηνικό, κολλάνε στα πρόσωπα των ηθοποιών, η εικόνα γίνεται κομμάτι της μηχανής» υπογραμμίζει ο Αλέξανδρος Βούλγαρης.
Συντελεστές
Λιμπρέτο: Ευθύμης Φιλίππου
Αγγλική μετάφραση: Κυριάκος Καρσεράς
Γερμανική μετάφραση: Γιώργος Δεπάστας
Σκηνοθεσία: Χρήστος Πασσαλής, Αγγελική Παπούλια
Μουσική σύνθεση – Δραματουργία: Ανχέλικα Καστεγιό, Αγγελική Παπούλια, Χρήστος Πασσαλής, Τομ Πάουελς, Ντήντερικ Πέετερς, Μίχαελ Σμιντ
Σκηνικά: Κλειώ Μπομπότη
Κοστούμια: Βασιλεία Ροζάνα
Φωτισμοί: Ελίζα Αλεξανδροπούλου
Ερμηνεύουν: Ανχέλικα Καστεγιό, Αγγελική Παπούλια, Χρήστος Πασσαλής, Τομ Πάουελς, Ντήντερικ Πέετερς, Μίχαελ Σμιντ
Φιλική συμμετοχή: Γιώργος Στεφανάκος, Μαρία Δούρου
Κινηματογραφική σκηνοθεσία – Μοντάζ: The Boy
Μουσικό θέατρο «Ήπαρ»
Πρώτη παρουσίαση / Συμπαραγωγή με το Ictus Ensemble (Βέλγιο)
Μπορείς να δεις την παράσταση στο https://tv.nationalopera.gr/mousiko-theatro/ipar/
Από 9/4 έως τις 31/12
Τα εισιτήριο κοστίζει €5
