Η ξεχασμένη ιστορία της πολύπαθης ανήλικης υπηρέτριας Σπυριδούλας γίνεται παράσταση

Τι μπορούμε να μάθουμε σήμερα από την ξεχασμένη ιστορία της Σπυριδούλας; Facebook Twitter
Με στοιχεία θεάτρου ντοκουμέντου, πρωτότυπης δραματουργίας και σύγχρονης ελληνικής μουσικής, η σκηνική σύνθεση της ομάδας 4frontal εκκινεί από την αληθινή ιστορία της Σπυριδούλας. Φωτ.: Ελίνα Γιουνανλή
0

Στα μέσα της δεκαετίας του 1950, η δωδεκάχρονη Σπυριδούλα Ράπτη, το όγδοο παιδί μιας φτωχής οικογένειας από την Αιτωλοακαρνανία, φτάνει στην Αθήνα για μια καλύτερη ζωή. Η οικογένειά της έχει αποφασίσει να την παραδώσει στα χέρια του Γιώργου και της Αντιγόνης Βεϊζαδέ, που υπόσχονται να τη φροντίσουν όσο εκείνη τους βοηθά στις δουλειές του σπιτιού και με το μικρό τους παιδί. Η Σπυριδούλα ήταν ένα από τα ανήλικα κορίτσια που έφταναν στην Αθήνα για να δουλέψουν ως «εσωτερικές», με τις πάμφτωχες οικογένειές τους να θεωρούν ότι εξασφαλίζουν στα κορίτσια τους ένα καλύτερο μέλλον, πιστεύοντας πολλές φορές σε κούφιες υποσχέσεις.

Αυτός ο τύπος εσωτερικής μετανάστευσης ανηλίκων πέρασε στη λαϊκή κουλτούρα στην πιο «ανάλαφρη» εκδοχή του, με τις λίγο αφελείς οικιακές βοηθούς των μέσων οικογενειών στις ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου, ενώ το 1957 ο Γιώργος Σεβαστίκογλου γράφει την «Αγγέλα» και παρουσιάζει με ρεαλισμό μέσα από την πιο ευάλωτη κοινωνική ομάδα, αυτή των γυναικών της επαρχίας που εργάζονται στα αστικά σπίτια σε συνθήκες απόλυτης εκμετάλλευσης, χωρίς κανένα απολύτως δικαίωμα, τη μετεμφυλιακή Ελλάδα, που μαστίζεται από την ανεργία και τη διαφθορά, με την καταπίεσή τους να δημιουργεί ένα σκηνικό συγκάλυψης και τρόμου.

Η αποκάλυψη της ιστορίας έφερε στο φως τις άθλιες συνθήκες στις οποίες ζούσαν οι υπηρέτριες των «ευυπόληπτων» σπιτιών. Η Σπυριδούλα έγινε λαϊκή ηρωίδα, οι βασανιστές της καταδικάστηκαν από το δικαστήριο. Υποβλήθηκε σε πολλές επεμβάσεις αποκατάστασης. Η ιστορία της με τα χρόνια και τις κοινωνικές αλλαγές ξεχάστηκε.

Η περίπτωση της δωδεκάχρονης Σπυριδούλας συντάραξε το κοινό όταν δημοσιοποιήθηκαν οι λεπτομέρειες του βασανισμού και της κακομεταχείρισής της. Η ιστορία βγήκε στο φως όταν η Αντιγόνη Βεϊζαδέ έφτασε στο Τζάνειο νοσοκομείο συνοδεύοντας ένα κορίτσι σε τραγική κατάσταση. Τυλιγμένη σε μια κουβέρτα, με εγκαύματα σε όλο της το σώμα, η Σπυριδούλα είχε βασανιστεί με το ηλεκτρικό σίδερο για τρεις ημέρες από τους εργοδότες της, που την κατηγόρησαν ότι έκλεψε 50 δολάρια από το σπίτι. Η εξέταση από τους γιατρούς αποκάλυψε ότι το υποσιτισμένο, βασανισμένο παιδί «έφερε εγκαύματα 1ου, 2ου και 3ου βαθμού στο πρόσωπο, τον τράχηλο, τον θώρακα, την κοιλιά και τα άνω και κάτω άκρα, καθώς και εκχυμώσεις σε μέτωπο, βλέφαρα, μηρούς και κνήμες».

Τι μπορούμε να μάθουμε σήμερα από την ξεχασμένη ιστορία της Σπυριδούλας; Facebook Twitter
Στο πρόσωπο της Σπυριδούλας, τότε, στις αρχές της δεκαετίας του 1950, βρήκαν φωνή όλα αυτά τα κορίτσια που υφίσταντο κακοποίηση από τα αφεντικά τους. Αυτή ήταν η πρώτη που βρήκε το θάρρος και μίλησε για τον φρικτό βασανισμό της. Φωτ.: Ελίνα Γιουνανλή

Η αποκάλυψη της ιστορίας έφερε στο φως τις άθλιες συνθήκες στις οποίες ζούσαν οι υπηρέτριες των «ευυπόληπτων» σπιτιών. Η Σπυριδούλα έγινε λαϊκή ηρωίδα, οι βασανιστές της καταδικάστηκαν από το δικαστήριο. Υποβλήθηκε σε πολλές επεμβάσεις αποκατάστασης. Η ιστορία της με τα χρόνια και τις κοινωνικές αλλαγές ξεχάστηκε. Μετατοπίστηκε στις ιστορίες των γυναικών που έρχονται ως μετανάστριες για να εργαστούν στα σπίτια των μεγαλουπόλεων. Η Σπυριδούλα βρήκε το θάρρος να μιλήσει, σπάζοντας τον φαύλο κύκλο της βίας. Η ιστορία της είναι πηγή ενδυνάμωσης για γενιές και γενιές γυναικών που υφίστανται κακοποίηση και καταφέρνουν να την αρθρώσουν και να την τερματίσουν, συνεχίζει να εμπνέει.

Με στοιχεία θεάτρου ντοκουμέντου, πρωτότυπης δραματουργίας και σύγχρονης ελληνικής μουσικής, η σκηνική σύνθεση της ομάδας 4frontal εκκινεί από την αληθινή ιστορία της Σπυριδούλας. Αντλώντας από ιστορικά ντοκουμέντα και γυναικείες αφηγήσεις της εποχής αλλά και από συνεντεύξεις γυναικών που εργάζονται σήμερα ως εσωτερικές οικιακές βοηθοί, η Νεφέλη Μαϊστράλη γράφει ένα πρωτότυπο θεατρικό έργο, εμπνευσμένο από τη συγκλονιστική ιστορία της Σπυριδούλας αλλά και άλλων γυναικών που υπήρξαν ψυχοκόρες και υπηρέτριες, τις δεκαετίες του 1950 και του 1960. Με όχημα αυτό το έργο και υπό τους ελληνικούς και πανκ ήχους των Θραξ Πανκc, η παράσταση φέρνει στη σκηνή τις φωνές των γυναικών που βρέθηκαν ή βρίσκονται ακόμα σ’ αυτήν τη θέση, παλεύοντας για την αυτοδιάθεσή τους.

Η ομάδα 4frontal έχει συνεχή παρουσία στον χώρο του θεάτρου τα τελευταία δέκα χρόνια. Τα μέλη της ήταν συμμαθητές στη δραματική σχολή του Ωδείου Αθηνών. Το στίγμα τους εξαρχής είχε να κάνει μ’ ένα συλλογικό αφηγηματικό θέατρο που σπάει τον τέταρτο τοίχο και επικοινωνεί στην ευθεία με το κοινό. Με τα χρόνια, εξειδικεύτηκαν οι στόχοι τους και αντιλήφθηκαν ότι αυτό που τους κινεί είναι το κοινωνικοπολιτικό θέατρο, που έχει να κάνει με τις ιστορίες και τον αντίκτυπό τους στο τώρα.

Τι μπορούμε να μάθουμε σήμερα από την ξεχασμένη ιστορία της Σπυριδούλας; Facebook Twitter
Με όχημα το έργο αυτό και υπό τους ελληνικούς και πανκ ήχους των Θραξ Πανκc, η παράσταση φέρνει στη σκηνή τις φωνές των γυναικών που βρέθηκαν ή βρίσκονται ακόμα σ’ αυτήν τη θέση, παλεύοντας για την αυτοδιάθεσή τους. Φωτ.: Ελίνα Γιουνανλή

Τροφοδοτούν αυτή την ανάγκη τους με διαφορετικά υλικά κάθε φορά, είτε αξιοποιώντας την ελληνική λογοτεχνία και τη σύγχρονη νεοελληνική δραματουργία είτε επενδύοντας στη σύνθεση κειμένων που μπορούν να γίνουν παράσταση. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που τους κάνει να φτιάχνουν παραστάσεις είναι το θέμα, αυτό που θέλουν να πουν την εκάστοτε στιγμή. Την ομάδα απαρτίζουν οι Θανάσης ΖερίτηςΧάρης ΚρεμμύδαςΠάνος ΤοψίδηςΣταύρος ΓιαννουλάδηςΑριστέα Σταφυλαράκη, Ευαγγελία ΚαρακατσάνηΑμαλία ΝίνουΕλένη Κουτσιούμπα και Ηρώ Καρρά.

«Όσο μας καίνε τα ίδια θέματα, ελπίζω να μπορούμε να κάνουμε το συλλογικό θέατρο που ονειρευόμασταν από φοιτητές. Το πολύ ευτυχές, τα τελευταία χρόνια, είναι ότι έχουμε ανοίξει τον κύκλο της ομάδας και σε ηθοποιούς-συντελεστές που δεν είναι μεν γραμμένοι στο καταστατικό αλλά μοιράζονται την ίδια ανάγκη και τρέλα να επικοινωνήσουν τις ίδιες προβληματικές και στηρίζουν με όλη τους την καρδιά αυτό που θέλουμε να πούμε. Αυτό το άνοιγμα ταιριάζει πολύ στην πολυπληθή ομάδα που είμαστε τόσα χρόνια και προσωπικά με ξεκουνάει και με εμπνέει» λέει η Νεφέλη Μαϊστράλη που έγραψε τις «Σπυριδούλες».

Μετά τα «Μπλε Καστόρινα Παπούτσια» του Θανάση Σκρουμπέλου που διασκεύασε για την ομάδα, η Νεφέλη Μαϊστράλη καταπιάστηκε με την ιδέα για τις «Σπυριδούλες», που γεννήθηκε από τον ένα εκ των δύο σκηνοθετών της παράστασης, Χάρη Κρεμμύδα – ο άλλος είναι ο Θανάσης Ζερίτης. Ο Χάρης είχε ψάξει την ιστορία της νεαρής υπηρέτριας της δεκαετίας του ’50 και είχε αισθανθεί ότι φέρει πολλά στοιχεία από αυτά που τους ενδιαφέρουν ως ομάδα τα τελευταία χρόνια.

«Το συγκεκριμένο αληθινό γεγονός ανοίγει την πόρτα σ’ ένα ολόκληρο κοινωνικό φαινόμενο που διήρκεσε αρκετές δεκαετίες στην Ελλάδα και αφορούσε στην αθρόα εσωτερική μετανάστευση χιλιάδων ανήλικων κοριτσιών της υπαίθρου σε μεσοαστικά και αστικά σπίτια των πόλεων, ως υπηρέτριες, χωρίς εγγυήσεις ή κάποια κρατική μέριμνα. Πρόκειται, δηλαδή για ένα κοινωνικό και πολιτικό φαινόμενο που αφορά σε μια ολόκληρη ιστορική περίοδο –όχι τόσο μακρινή απ’ το σήμερα– και αναδεικνύει το ζήτημα της ταξικής ανισότητας, των έμφυλων διακρίσεων και της παιδικής εργασίας» λέει η Νεφέλη Μαϊστράλη.

Τι μπορούμε να μάθουμε σήμερα από την ξεχασμένη ιστορία της Σπυριδούλας; Facebook Twitter
Μέσα απ’ τη ζωή της αποκαλύφθηκε και η ζωή των χιλιάδων ανήλικων κοριτσιών που δεν είχαν στον ήλιο μοίρα και γίνονταν αντικείμενο εκμετάλλευσης και κακοποίησης. Φωτ.: Ελίνα Γιουνανλή

«Καταστρώνοντας την ιδέα, θεωρήσαμε ότι η μουσική των Θραξ Πανκc κουμπώνει απόλυτα με τη δημιουργική συνομιλία παράδοσης και παρόντος που επιδιώκουμε, όταν διαχειριζόμαστε γεγονότα του παρελθόντος. Ταυτόχρονα, σκεφτήκαμε να χρησιμοποιήσουμε τη βασική ιστορία της δωδεκάχρονης "ψυχοκόρης" απ’ τη Ματαράγκα Αγρινίου, ως πηγή έμπνευσης για να αναδείξουμε τις εμπειρίες κι άλλων γυναικών που εργάστηκαν ως υπηρέτριες εκείνα τα χρόνια αλλά και γυναικών που δουλεύουν σήμερα στον χώρο της καθαριότητας. Το αποτέλεσμα από την έρευνα και τη συλλογή των υλικών ήταν η συγγραφή ενός πρωτότυπου θεατρικού κειμένου που δανείζεται στοιχεία από τη φόρμα της τραγωδίας και θέτει στο επίκεντρο μια συλλογικότητα με κοινά βιώματα και επιθυμίες. Εξού και "Σπυριδούλες"».

Στο πρόσωπο της Σπυριδούλας, τότε, στις αρχές της δεκαετίας του 1950, βρήκαν φωνή όλα αυτά τα κορίτσια που υφίσταντο κακοποίηση από τα αφεντικά τους. Αυτή ήταν η πρώτη που βρήκε το θάρρος και μίλησε για τον φρικτό βασανισμό της. Αναδείχθηκε σε σύμβολο της βιοπάλης και ενέπνευσε γενιές εργαζομένων γυναικών να διεκδικήσουν μια καλύτερη τύχη. Μέσα απ’ τη ζωή της αποκαλύφθηκε και η ζωή των χιλιάδων ανήλικων κοριτσιών που δεν είχαν στον ήλιο μοίρα και γίνονταν αντικείμενο εκμετάλλευσης και κακοποίησης.

«Δυστυχώς, στον κόσμο όπως τον φτιάξαμε ή όπως τον αφήσαμε να γίνει, που λέμε και στο έργο, τέτοια περιστατικά άκρατης βίας σε βάρος ανθρώπων που δεν έχουν τα μέσα να αντεπεξέλθουν στις οικονομικές προδιαγραφές του σύγχρονου σκληρού καπιταλιστικού συστήματος είναι πλέον καθημερινότητα» λέει η συγγραφέας.

Βρείτε περισσότερες πληροφορίες για τη θεατρική παράσταση «Σπυριδούλες» εδώ.

Θέατρο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Πλούτος» του Αριστοφάνη: Η φαντασία στην εξουσία

Αρχαίο Δράμα Explained / «Πλούτος» του Αριστοφάνη: Η φαντασία στην εξουσία

Τι κρύβεται πίσω από τη φαντασίωση του ξαφνικού πλουτισμού των φτωχών Αθηναίων που παρουσιάζεται στο κείμενο του Αριστοφάνη. Η κριτικός θεάτρου Λουίζα Αρκουμανέα επιχειρεί μια θεωρητική ανάλυση του «Πλούτου».
ΛΟΥΙΖΑ ΑΡΚΟΥΜΑΝΕΑ
Το τέλος είναι εδώ (και ο Αισχύλος το είχε προβλέψει)

Θέατρο / Το τέλος είναι εδώ (και ο Αισχύλος το είχε προβλέψει)

Η «Ορέστεια» του Τερζόπουλου που έκανε πρεμιέρα στην Επίδαυρο από το Εθνικό Θέατρο δεν συνομιλεί μονάχα με το υπαρξιακό έρεβος του τραγικού, σμιλεύοντας τα πετρώματα του ασυνειδήτου σε εκθαμβωτικές εικόνες. Αφηγείται ταυτόχρονα την ιστορία του θεάτρου.
ΛΟΥΙΖΑ ΑΡΚΟΥΜΑΝΕΑ
Ικέτιδες στην Επίδαυρο: Δίνοντας φωνή στις σιωπηλές γυναίκες μιας ολόκληρης εποχής

Θέατρο / Ικέτιδες στην Επίδαυρο: Δίνοντας φωνή στις σιωπηλές γυναίκες μιας ολόκληρης εποχής

Η Μαριάννα Κάλμπαρη επανασυστήνει στο κοινό τον εν πολλοίς άγνωστο μύθο των Δαναΐδων αλλά και το συναρπαστικό κείμενο του Αισχύλου, ενώνοντας λυτρωτικά τις φωνές των αρχαίων ηρωίδων με εκείνες των σημερινών.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Ο Βλαδίμηρος Κυριακίδης δεν μπορεί να ησυχάσει

Θέατρο / Βλαδίμηρος Κυριακίδης: «Ζητούσα τη συμπάθεια, την αποδοχή, έτσι γεννήθηκε η κωμωδία μέσα μου»

Ο αγαπητός ηθοποιός μιλά για το ταξίδι του στο θέατρο, για τη μοίρα του κωμικού και για τη σημασία της καθημερινής μελέτης, καθώς ετοιμάζεται να κυνηγήσει ανεμόμυλους υποδυόμενος τον Δον Κιχώτη σε καλοκαιρινή περιοδεία.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Παραμονές της πανσελήνου του «Κόκκινου Ελαφιού» ο Γιόζεφ Νατζ παρουσιάζει στο Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας το “Full Moon”

Χορός / Ο Γιόζεφ Νατζ χορογραφεί τις φάσεις του φεγγαριού στο Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας

Παραμονές της πανσελήνου του «Κόκκινου Ελαφιού», ο φημισμένος ουγγρικής καταγωγής χορογράφος και εικαστικός επιστρέφει στην Καλαμάτα με το «Full Moon», μια δυνατή παράσταση αφιερωμένη στην αφροαμερικανική τζαζ.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Ποια είναι τελικά αυτή η Εκάβη που δεν είναι Εκάβη;

Στις Πρόβες της Επιδαύρου / Ποια είναι τελικά αυτή η Εκάβη που δεν είναι Εκάβη;

«Hecuba, not Hecuba» ονομάζεται το νέο μεγάλο «στοίχημα» του Τιάγκο Ροντρίγκες, η παράσταση που παρουσιάζει ο Πορτογάλος σκηνοθέτης και καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ της Αβινιόν με την Comédie-Française στην πρώτη του Επίδαυρο.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Κατερίνα Ευαγγελάτου και Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης

Πολιτισμός / Τελικά, έχει η τέχνη τη δύναμη να αλλάξει τον κόσμο;

Στην ανοιχτή συζήτηση με γενικό άξονα «Τέχνη και κοινωνία», που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, εκπρόσωποι του καλλιτεχνικού χώρου αναζήτησαν το νόημα της ενασχόλησής τους με τις τέχνες.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Οι Βάκχες και ο διπλός καθρέφτης της ανθρώπινης φύσης

Στις πρόβες της Επιδαύρου / Οι Βάκχες και ο διπλός καθρέφτης της ανθρώπινης φύσης

Ο Θάνος Παπακωνσταντίνου θέλει να μετουσιώσει την ευριπίδεια τραγωδία του μυστικισμού, της έκστασης αλλά και της βαρβαρότητας σε μια καλλιτεχνική εμπειρία με ενορχηστρωτή τον ίδιο τον Διόνυσο.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Συναντώντας τις ηθοποιούς της παράστασης «Θεόφιλος sold»

Θέατρο / «Βρίσκουμε την ποίηση και την αθανασία μέσα στη θνητότητα»

Οι νεαρές ηθοποιοί Αιμιλιανή Σταυριανίδου και Αριάδνη Κωσταντακοπούλου δεν ήξεραν σχεδόν τίποτα για τον λαϊκό ζωγράφο Θεόφιλο, όταν τους πρότεινε η Όλια Λαζαρίδου να συμμετέχουν στην παράσταση «Θεόφιλος sold».
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Ντίνα Κώνστα: «Έκανα αυτό που ήθελα, δεν έπληξα στη ζωή μου με γάμους και παιδιά»

Σαν Σήμερα Πέθανε / Ντίνα Κώνστα (1938-2022): «Έκανα αυτό που ήθελα, δεν έπληξα στη ζωή μου με γάμους και παιδιά»

Η Ελληνίδα ηθοποιός που πέρασε από όλες τις μεγάλες θεατρικές σκηνές της Αθήνας και αγαπήθηκε από το ευρύ κοινό για τους τηλεοπτικούς της ρόλους ως «Γιολάντα» στο «Δις Εξαμαρτείν» και Ντένη Μαρκορά στους «Δύο ξένους» αφηγήθηκε την πολυκύμαντη ζωή της στο LiFO.gr.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Η παράνοια του Πλούτου και το αέναο κυνήγι του χρήματος

Στις πρόβες της Επιδαύρου / Η παράνοια του Πλούτου και το αέναο κυνήγι του χρήματος

Ο Γιάννης Κακλέας επιστρέφει στην ανελέητη σάτιρα του Αριστοφάνη με μια ελεύθερη μεταφορά του «Πλούτου» που θα ανεβάσει στην Επίδαυρο, φιλοδοξώντας να πει πολλές σκληρές αλήθειες.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Θεόδωρος Τερζόπουλος: «Χάθηκα, παλεύοντας με τα κύματα του αισχύλειου ωκεανού»

Στις πρόβες της Επιδαύρου / Θεόδωρος Τερζόπουλος: «Χάθηκα, παλεύοντας με τα κύματα του αισχύλειου ωκεανού»

Έπειτα από έξι μήνες προβών, η πολυαναμενόμενη Ορέστεια, η παράσταση που ετοίμασε ο σπουδαίος διεθνής σκηνοθέτης πάνω στην τριλογία του Αισχύλου, στην πρώτη του συνεργασία με το Εθνικό Θέατρο, είναι έτοιμη για την Επίδαυρο.
ΛΟΥΙΖΑ ΑΡΚΟΥΜΑΝΕΑ
48’ με τη Βαρβάρα Λαζαρίδου

Θέατρο / H Βαρβάρα Λαζαρίδου φυλάει την Επίδαυρο 22 καλοκαίρια

Η υπεύθυνη του Αρχαίου Θεάτρου της Επιδαύρου θα περάσει και φέτος το καλοκαίρι της στην Αργολίδα, επιβλέποντας τη λειτουργία και την προστασία του χώρου. Έχει πάντα στην τσέπη της μια καρτέλα παυσίπονα για τους ηθοποιούς που υποφέρουν από πονοκεφάλους.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Φιλαρέτη Κομνηνού

Θέατρο / Φιλαρέτη Κομνηνού: «Με πληγώνει το ότι δεν διεκδικούμε πλέον το αυτονόητο»

Mαθαίνει από τους νεότερους, είναι στο θέατρο για να αντιμετωπίσει τον έμφυτο φόβο που έχει για την πλήξη, ακόμα και αν αυτό σημαίνει ότι θα πάρει το ρίσκο μιας αποτυχημένης ερμηνείας. Φέτος, στη Μικρή Επίδαυρο, απομυθοποιεί το απόλυτο σύμβολο θρήνου και απόγνωσης, την Εκάβη. Και είναι η Αθηναία της εβδομάδας.
M. HULOT