«Καρναβάλι είναι να ντύνεσαι αλλιώς, να χορεύεις, να υπάρχεις και να εκφράζεσαι όπως θέλεις, χωρίς να σε κρίνει κανείς. Κι επειδή εμείς έτσι θέλουμε να το ζούμε, σας περιμένουμε όλους την Πέμπτη 19/2 στο Κύτταρο, στην Αθήνα», λέει η Banda Entopica, στην πρώτη της εμφάνιση στην Αθήνα μετά το περιστατικό στη Φλώρινα –τη λογοκρισία που έκανε στα κομμάτια τους ο δήμαρχος–, το οποίο της έδωσε μια απίστευτη δημοσιότητα τον Δεκέμβριο και υπόσχεται ένα καρναβαλικό live «χωρίς έλεος, γεμάτο βαλκανικούς ρυθμούς, τραγούδια (με λόγια) και χορό, μέχρι να μη νιώθουμε τα πόδια μας! Φοράμε τις καταπληκτικές μας στολές, βάζουμε τα πιο άνετα παπούτσια μας και το γιορτάζουμε όπως μόνο εμείς ξέρουμε», λένε.
Με το παλιό ξεσηκωτικό υλικό τους αλλά και νέα κομμάτια (ανάμεσά τους και το «Κίνησαν τα καράβια τα καστοριανά» που κυκλοφορεί σύντομα), ετοιμάζουν μια διονυσιακή γιορτή με χορό και ξεφάντωμα, δίνοντας στον κόσμο τη δυνατότητα να εξωτερικεύσει συναισθήματα που τόσο πολύ έχει ανάγκη.
— Περιμένατε ποτέ ότι θα υπάρχει τέτοια αντίδραση για τα κομμάτια που παίζετε;
Βασίλης Μαλεγκάνος: Εν μέρει το είχα σκεφτεί, γιατί έχω μεγαλώσει στην Καστοριά, αλλά ότι θα γινόταν τόσο μεγάλος ντόρος, όχι, δεν το περίμενα ποτέ. Και ούτε ήταν στόχος μας ο ντόρος, γιατί γράφουν διάφορα σχόλια, «ούτε βαλτός να ήταν ο δήμαρχος» – το ακούσαμε κι αυτό. Έχουμε μια πορεία ως μπάντα δέκα χρόνων, παίζω νταούλι και ακούω παραδοσιακά κυρίως στα πανηγύρια από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου. Ως πιτσιρικάς έχω φάει και κορόιδεμα από συμμαθητές μου γι’ αυτό, «νταουλιτζής θα γίνεις εσύ, γύφτος;» – έτσι το βλέπανε. Τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει αυτό, έχει δημιουργηθεί και η Κατεύθυνση Ελληνικής Παραδοσιακής Μουσικής στο ΠΑΜΑΚ, στο Τμήμα Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης. Δεν υπήρχε παραδοσιακό stoner βέβαια, που ήταν πολύ εύκολο να το σκεφτείς, όμως δεν το είχε κάνει κανείς, αλλά αν βρεθείς σε ηπειρώτικο πανηγύρι καταλαβαίνεις ότι ο ρυθμός είναι stoner καθαρό.
«Το αποθαρρυντικό είναι ότι είδα και μουσικούς που μας έβριζαν. Κάποιος μαέστρος και εγγεγραμμένος όπως κι εγώ στον Πανελλήνιο Μουσικό Σύλλογο, ο οποίος κατά βάση είναι πολύ αριστερόφρων, έλεγε, αναφερόμενος στο κομμάτι, “είμαι Μακεδών και ξέρω καλύτερα από όλους σας”».
— Σας ωφέλησε όλη αυτή η φασαρία;
Χρήστος Κυριαζής: Έστειλε πολύ κόσμο να ακούσει στο Spotify τα κομμάτια μας, αλλά περίμενα να γίνει πολύ μεγαλύτερος ντόρος στο Instagram. Πήραμε 3.000 followers μόνο. Για ένα γεγονός που το συζήτησε όλη η Ελλάδα, περίμενες τουλάχιστον μεγαλύτερη υποστήριξη από τους ανθρώπους που ήταν με το μέρος σου. Οι περισσότεροι από αυτούς που μας έκραζαν δεν μπήκαν καν στη διαδικασία να ψάξουν τι λένε οι στίχοι, είναι τόσο πολύ οργανωμένοι που παίρνουν μια κοινή γραμμή και αναπαράγουν με μεγάλη επιτυχία. Πρόκειται για site όπως «Ορθοδοξία», «Η Ελλάδα μας» – όλοι όσοι μας έβριζαν είχαν από πίσω χριστιανοταλιμπάν. Το αποθαρρυντικό είναι ότι είδα και μουσικούς που μας έβριζαν. Είναι απίστευτο. Κάποιος μουσικός, μαέστρος αυτή τη στιγμή σε ένα πολύ μεγάλο όνομα και εγγεγραμμένος όπως κι εγώ στον Πανελλήνιο Μουσικό Σύλλογο, ο οποίος κατά βάση είναι πολύ αριστερόφρων, έλεγε, αναφερόμενος στο κομμάτι, «είμαι Μακεδών και ξέρω καλύτερα από όλους σας». Υπήρχε και η ακροδεξιά φάση της βόρειας Μακεδονίας, που κι αυτοί μπήκαν μέσα σε όλο το κόλπο και έπαιξαν με τις λέξεις και επέμεναν ότι δεν είπαμε το «Έλα Κέρκο» αλλά το «Έλενο Κέρκο». Το «Έλα Κέρκο» που λέγαμε την ώρα που μας σταμάτησαν είναι ένα ερωτικό κομμάτι, το «Έλενο Κέρκο» μιλάει για την εξέγερση του Ίλιντενˑ στην ουσία δεν λέει κάτι το τραγούδι, αλλά το έχουν όπως έχουμε εμείς το «Μακεδονία ξακουστή», ας πούμε.
Banda Entopica - «Μπούκιτε ραζβίβατ / Σουλεϊμάν αγάς»
— Τι σχέση έχετε με τα σλάβικα;
Βασίλης Μαλεγκάνος: Η μάνα μου τα μιλάει. Εμένα δεν μου τα έμαθε ποτέ, βέβαια, αλλά πήγαινα ανέκαθεν σε πανηγύρια. Δεν καταλαβαίνω τι λένε όταν μιλάνε ή τι λένε τα τραγούδια, αλλά στα τραγούδια που επιλέγω να πω, ξέρω τι λένε οι στίχοι, το έχω ψάξει.
— Πώς διαλέγετε τα τραγούδια που βάζετε στο ρεπερτόριό σας;
Β.Μ.: Το κριτήριο είναι το τι μας αρέσει μουσικά, παίζουμε μουσική από όλες τις παραδόσεις, τσιγγάνικα, σλάβικα, ηπειρώτικα... Αυτά που διαλέγουμε και μας αρέσουν τα φέρνουμε στα μέτρα μας. Παίζουμε και πάρα πολλά κομμάτια ορχηστρικά κι επειδή είμαστε μουσικοί, επιλέγουμε πολύ ωραία κομμάτια, ωραίες μελωδίες, ωραίους ρυθμούς. Τώρα ξεκίνησε αυτό με τη γλώσσα, δεν υπήρχε πριν, ή δεν υπήρχε τόσο πολύ, γιατί στη Βόρεια Ελλάδα και ειδικά στη βόρεια Μακεδονία το θέμα της γλώσσας υπήρχε. Τα τραγούδια αυτά τα έχουμε παίξει παντού χωρίς ποτέ να αντιδράσει κανείς, εκεί τώρα έτυχε να είναι αυτός ο δήμαρχος και να γίνει αυτό που έγινε.
— Για σας υπάρχει ελληνική, βαλκανική ή απλώς λαϊκή μουσική;
Χ.Κ.: Για μένα υπάρχει ελληνική βαλκανική, γιατί όλη η βαλκανική χερσόνησος έχει μια κοινή γραμμή γενικότερα, αλλά κάθε χώρα έχει ένα πολύ πιο συγκεκριμένο ύφος. Έχω τελειώσει το Τμήμα Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής στην Άρτα, οπότε μελετάγαμε κάθε στίχο της κάθε χώρας διαφορετικά. Το σαξόφωνο π.χ. που παίζω εγώ ή το κλαρίνο το έχουν όλες αυτές οι χώρες, αλλά αλλιώς θα παίξουν τις τρίλιες οι Σέρβοι, αλλιώς οι Βούλγαροι, αλλιώς οι Σκοπιανοί, αλλιώς η βορειοδυτική Τουρκία, τελείως αλλιώς θα τις παίξουν στη Ρουμανία, οπότε για μένα, ναι, υπάρχει σίγουρα ελληνική βαλκανική μουσική. Εμείς έχουμε το δικό μας στυλ, που κυρίως το βρίσκουμε στην περιοχή της Μακεδονίας.
Β.Μ.: Όλοι αυτοί οι λαοί ζούσαν μαζί και όλοι έχουν πάρει ο ένας από τον άλλον. Πάρε το φαΐ, για παράδειγμα, που μοιάζει, έχει κάπως ίδιες γεύσεις, που ωστόσο διαφέρουν – είναι τόσο ίδιες και τόσο διαφορετικές ταυτοχρόνως.
Χ.Κ.: Στη μουσική δεν μιλάμε για τη γλώσσα, μιλάμε για τον ήχο, καθαρά μουσικά, ως ιδίωμα. Γίνονταν ανταλλαγές πληθυσμών, χίλια δυο πράγματα, ο ένας έπαιρνε απ’ τον άλλον γιατί ζούσαν μαζί. Ακούς κομμάτια που είναι η ίδια μελωδία αλλά παίζεται διαφορετικά στη μία περιοχή και διαφορετικά στην άλλη. Με τις μετακινήσεις πληθυσμών, τα κομμάτια μεταφέρονταν συνέχεια. Αλλά κι η Ελλάδα είναι ένα πολύ περίεργο κράμα, γιατί έχεις και ελληνική βαλκανική και ελληνική τούρκικη, έχεις και αλβανοηπειρώτικη. Είμαι από Βόρεια Ήπειρο κι άμα πας στα πανηγύρια εκεί θα ακούσεις το ίδιο πράγμα που ακούς κι εδώ, απλώς με διαφορετική διάλεκτο. Η Ελλάδα έχει μια μουσική ποικιλία που δεν βρίσκουμε σε άλλες βαλκανικές χώρες, η ηπειρωτική Ελλάδα, η Θεσσαλία και η Πελοπόννησος δεν έχουν ίδιο ήχο με τα νησιά του Αιγαίου ή την Κρήτη. Ούτε καν στα Δωδεκάνησα δεν ακούς τη μουσική που ακούς στις Κυκλάδες.
— Τι σας σόκαρε πιο πολύ όταν ακούσατε να σας λέει ο δήμαρχος «μην παίζετε αυτό το τραγούδι στην πόλη μου»;
Β.Μ.: Το «Έλα Κέρκο» ήταν ένα τραγούδι που το παίζαμε ανέκαθεν. Τη στιγμή που μου το είπε, γιατί το είπε σε μένα, δεν πολυκατάλαβα τι εννοούσε, πάντως έλεγε δύο πράγματα: «Πρώτον, γιατί παίζεις αυτό το τραγούδι και, δεύτερον, γιατί στην πόλη μου. Εγώ σας πληρώνω, δεν θα παίζετε αυτά εδώ» – που δεν μας πλήρωσε αυτός. Δεν μπορώ να ξέρω τι έχει ο καθένας μέσα στο κεφάλι του, το πιο πιθανό είναι ότι δεν κατάλαβε, απλώς άκουσε τη γλώσσα και επειδή μια ζωή υπάρχει ένα πρόβλημα εκεί πάνω με τα χωριά τριγύρω, ειδικά στη Φλώρινα, αντέδρασε έτσι. Θεωρώ όμως ότι γνώριζε πως τραγουδάγαμε τη «Σόφκα» και ξέρει ότι μετά τραγουδήσαμε το «Έλα Κέρκο» και όχι το «Έλενο Κέρκο». Δεν τραγουδήσαμε και δεν θα τραγουδήσουμε ποτέ φασιστικά ή αλυτρωτικά κομμάτια, για καμία χώρα. Παρουσιάστηκε σκόπιμα ότι είπαμε το «Έλενο Κέρκο» από τη δεξιά πλευρά της βόρειας Μακεδονίας, έπαιξαν με τις λέξεις. Μιλούσαν για άλλο τραγούδι.
Χ.Κ.: Εμένα αυτό που με τρόμαξε πιο πολύ είναι ότι ενώ οι πρόγονοί σου μπορεί να μιλούσαν αυτή τη γλώσσα, μεγαλώνοντας το απαρνείσαι όλο αυτό γιατί έχεις πάρει κάποιες άλλες πολιτικές γραμμές. Είναι φοβερό να απαρνείσαι τη γιαγιά σου και τον παππού σου.
Β.Μ.: Έχω υπάρξει σε πανηγύρι στην Καστοριά, τότε που είχε βγει στη Βουλή η Χρυσή Αυγή, να σκάνε χρυσαυγίτες και να σπάνε το πανηγύρι.
Banda Entopica - «Μονοκοντυλιά»
Χ.Κ.: Αυτό που σκέφτομαι για όλες αυτές τις συμπεριφορές είναι ότι οι άνθρωποι έχουν φόβο μέσα τους, ότι δεν είναι τόσο σίγουροι για τον εαυτό τους. Φοβάσαι όταν δεν είσαι σίγουρος γι’ αυτό που είσαι. Όταν η ζωή σου έχει πολλά τερτίπια. Πας και σταυροκοπιέσαι μετά τα 50 και τα 60 στις εκκλησίες γιατί φοβάσαι ότι έχεις κάνει κάτι λάθος και δεν θα πας στον Παράδεισο.
Β.Μ.: Ωστόσο στον βορρά όλος ο νεαρός κόσμος τραγουδάει όλα τα τραγούδια, δεν τα χορεύουν μόνο – άνθρωποι στην ηλικία μας και μικρότεροι. Βλέπω ότι έρχεται μια γενιά χωρίς προκαταλήψεις, και ίσως θα ζήσουμε κάτι καλύτερο στο μέλλον. Θέλω να το πιστεύω δηλαδή. Τα παιδιά της Gen Z βλέπω ότι έχουν μια πιο απενοχοποιημένη σχέση με την παράδοση λόγω μουσικών σχολείων, δεν είχαν τόση σχέση οι προηγούμενες γενιές με την παραδοσιακή μουσική. Βλέπεις τα πιτσιρίκια τώρα με ένα νταούλι, με ένα κλαρίνο, προσπαθούν, παίζουν, φτιάχνουν μπάντες στα σχολεία, παρακολουθούν αυτό το παραδοσιακό κομμάτι επειδή εξελίσσεται και επειδή προχωράει. Και αυτό με κάνει πάρα πολύ χαρούμενο. Προσπαθούν και ακούν και γουστάρουν και μαθαίνουν κιόλας.
Χ.Κ.: Ίσως και το ποπ του θέματος να βοήθησε πάρα πολύ στο να εξαπλωθεί λίγο πιο γρήγορα η παραδοσιακή μουσική. Ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου βοήθησε πολύ, είναι μεγάλο κεφάλαιο στην παραδοσιακή μουσική. Πριν από τον Θανάση δεν υπήρχε το έντεχνο παραδοσιακό.
— Μπορεί ένα πανηγύρι να θεωρηθεί πράξη αντίστασης;
Β.Μ.: Ναι, ένα πανηγύρι των Banda Entopica μπορεί. Δες το «Μαργούδι» τι λέει: «Άμα θέλεις, μάνα, δείρε με / Πάλι εγώ θα βγαίνω στην αυλή / Για να βλέπω τον Αλεξαντρή». Είναι αντίσταση, και μάλιστα από μια γυναίκα. Γι’ αυτό και είναι από τα αγαπημένα μου κομμάτια στην παράδοση αυτό, και γι’ αυτό το παίζουμε.
— Έχουν όλοι δικαίωμα στην παράδοση;
Χ.Κ.: Παλιότερα όχι. Ναι μεν είχες δικαίωμα να πας στο πανηγύρι, αλλά «σπαζόταν» ο θείος ή η θεία αν δεν ήξερες να χορέψεις κι έμπαινες στον χορό. Εμείς αυτό το πράγμα θέλαμε να το αλλάξουμε, κι ακόμα προσπαθούμε. Έχουμε βάλει το λιθαράκι μας να πάει η παράδοση στα φεστιβάλ και να μπορεί ο καθένας να χορεύει ό,τι θέλει. Η Banda Entopica θέλει να είναι η παράδοση για όλους. Παράδοση είναι ό,τι μας παρέδωσαν οι πρόγονοί μας κι εμείς θέλουμε να παραδώσουμε κάτι όμορφο σε αυτούς που έρχονται. Αυτός είναι ο βασικός στόχος μας.
— Τι θα δούμε στις 19 του μήνα στο Κύτταρο;
Β.Μ.: Θα παίξουμε ένα σπέσιαλ πρόγραμμα, τα τραγούδια που ξεσηκώνουν, τα οποία συνεχώς τα εμπλουτίζουμε, κομμάτια από πολλές βαλκανικές παραδόσεις, κυρίως της ελληνικής, και πιο συγκεκριμένα της μακεδονίτικης. Θα παίξουμε κυρίως Μακεδονία, αλλά και Θράκη, Ήπειρο, Θεσσαλία, κάποια κομμάτια βουλγάρικα, τσιγγάνικα, σέρβικα, κάποια καινούργια κομμάτια από Ιbrahim Maalouf, κάποιες διασκευές, διάφορα. Υπάρχει και κάποιο δωράκι γιατί έχουμε ετοιμάσει μια βραδιά carnaval edition. Θα έχουμε και μια μικρή έκπληξη.
Βρείτε περισσότερες πληροφορίες για το live εδώ.
Βρείτε τους Banda Entopica στο Spotify.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
