ΤΟ PIANDAEMONIUM μετράει ήδη πάνω από 25 χρόνια παρουσίας στα ελληνικά πράγματα. Ξεκίνησε από μια ιδέα της Θεσσαλονικιάς πιανίστριας Δόμνας Ευνουχίδου, η οποία πήρε την πρωτοβουλία και το ίδρυσε το 1998, προσκαλώντας μαθητές της να συμμετάσχουν. Περί τίνος πρόκειται όμως; Είναι ένα σχήμα στο οποίο δώδεκα πιανίστες καθισμένοι σε έξι πιάνα ως ντουέτα ερμηνεύουν είτε συνθέσεις γραμμένες ειδικά γι’ αυτούς είτε διασκευές σπουδαίων συμφωνικών έργων, εκτελώντας τες με ποικίλους πιανιστικούς συνδυασμούς. Το «πείραμα» πέτυχε, έχουν κληθεί να παίξουν σε σημαντικούς θεσμούς, όπως το Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης αλλά και το Διεθνές Φεστιβάλ Πιάνου του 2017 στην Εθνική Λυρική Σκηνή, ακόμα και στο Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, στη Μικρή Επίδαυρο. Σε λίγο θα κάνουν και την πρώτη τους εμφάνιση στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών ως μέρος του προγράμματος «Piano Days ‘26», έχοντας ετοιμάσει ένα πολυποίκιλο πρόγραμμα που μάλλον δικαιώνει το λεκτικό παιχνίδι με το «πανδαιμόνιο». Δώδεκα πιανίστες θα ερμηνεύσουν από ηχητικές ακροβασίες σύγχρονων Ελλήνων συνθετών με χρώμα ροκ, όπως το «InCLines 6x2» του Σάββα Τσιλιγκιρίδη, και τζαζ αναμνήσεις του Νικόλα Αναδολή μέχρι μια μεταγραφή του Προκόφιεφ από τον Θόδωρο Κοτεπάνο και μελωδίες που παραπέμπουν στην παραδοσιακή δημοτική μουσική.
Το Piandaemonium έρχεται σε αντίθεση με την καθομολογούμενη «μοναχικότητα» του πιανίστα, εφόσον είναι ένα είδος ορχήστρας που αποτελείται αποκλειστικά από πιάνα, τα οποία συνομιλούν μεταξύ τους και αλληλοσυμπληρώνονται όπως τα όργανα σε μια συμφωνική ορχήστρα.
Η αγάπη που δένει τους δώδεκα αυτούς εξαιρετικούς μουσικούς καταργεί τη μοναχικότητα του πιανίστα και δημιουργεί μια ορχήστρα πιάνων που αποπειράται να επαναπροσδιορίσει τον παραδοσιακό πιανιστικό ήχο. Τα χρόνια που ακολούθησαν την ίδρυσή του, το Piandaemonium έχει προφανώς αλλάξει σύνθεση, νέοι πιανίστες έχουν προστεθεί και έχουν αποχωρήσει παλιότεροι∙ προσεγγίσαμε τρεις από αυτούς και τους θέσαμε μερικά ερωτήματα. Καταρχάς, αν όντως ο πιανίστας νιώθει μοναξιά και αν διαφέρει από άλλους μουσικούς, δηλαδή αν ειδικά το πιάνο είναι τόσο απαιτητικό που «απομονώνει» τον ερμηνευτή από το περιβάλλον του και τους ομότεχνούς του.
Ο Χαράλαμπος Αγγελόπουλος, σολίστας με διεθνή παρουσία και ιδρυτικό μέλος του Piandaemonium, λέει: «Ένας επαγγελματίας πιανίστας περνάει ατελείωτες ώρες κάνοντας προσωπική δουλειά, προσπαθώντας να αποδώσει στο μέγιστο δυνατό την επιθυμία του εκάστοτε δημιουργού. Συνήθως όσοι ασχολούνται σοβαρά με τη λεγόμενη ευρωπαϊκή μουσική, και δη με το πιάνο, είναι ταγμένοι στην απόδοση του ιδεατού ακουστικού αποτελέσματος, όπως εκείνοι το αντιλαμβάνονται». Ο Αντώνης Ανισέγκος, συνθέτης, πιανίστας και ηλεκτρονικός μουσικός (με το όνομα unu) με βάση το Βερολίνο, σταθερός συνεργάτης του σχήματος, συμπληρώνει: «Σε σύγκριση με μουσικούς άλλων οργάνων, οι πιανίστες φαντάζουν μουσικά αντικοινωνικοί. Έχουν, όμως, για παρέα το έργο και το πνεύμα του εκάστοτε συνθέτη. Λίγο πολύ, όλοι μας επιζητούμε συνεργασίες με άλλους μουσικούς αλλά και με άλλους καλλιτέχνες. Η επιλογή του οργάνου συμβαίνει συνήθως σε μια ηλικία που δεν είναι η πλέον κατάλληλη για σοφές επιλογές και μεγάλες αποφάσεις. Είναι συχνά μια πρώτη εμπειρία αφοσίωσης και δέσμευσης, όπου αναπτύσσεται μια προσωπική σχέση με τη μουσική και με το όργανο, που για κάθε μουσικό σημαίνει κάτι διαφορετικό».
Η Μελίνα Τσινάβου, από τα νεότερα μέλη του συνόλου, που ζει και εργάζεται στο Βέλγιο, είναι πιο αναλυτική: «Η ιδιότητα κάθε μουσικού και κατ’ επέκταση κάθε καλλιτέχνη τείνει να είναι μοναχική, λόγω της συνεχούς αναζήτησης του καλύτερου και του –όσο άπιαστο κι αν ακούγεται– ιδανικού. Στην περίπτωση του πιανίστα, η αναζήτηση αυτή αφορά τη μελέτη και την όσο το δυνατό άρτια εκτέλεση ενός μουσικού έργου, η οποία ενδεχομένως να παίρνει την τροπή μιας πιο εσωτερικής αναζήτησης και ανασκόπησης λόγω της συνεχούς παρατήρησης και της ανάγκης μας για αυτοβελτίωση. Επίσης, πέρα από την καθημερινή ατομική μελέτη, η οποία από τη φύση της απαιτεί μοναξιά και πειθαρχία, καθώς το πιάνο δεν είναι όργανο που μπορεί να παίξει συνήθως σε μια ορχήστρα, οι πιανίστες συχνά φημίζονται για τη μοναχικότητα του οργάνου τους. Ωστόσο, ως πιανίστας μπορεί κανείς να γνωρίσει και να παίξει πληθώρα έργων μουσικής δωματίου, παύοντας έτσι να έχει την ιδιότητα του μοναχικού σολίστ, έχοντας την ευκαιρία να συνομιλήσει και να κοινωνικοποιηθεί με τρόπο μουσικό».
Το Piandaemonium έρχεται σε αντίθεση με την καθομολογούμενη «μοναχικότητα» του πιανίστα, εφόσον είναι ένα είδος ορχήστρας που αποτελείται αποκλειστικά από πιάνα τα οποία συνομιλούν μεταξύ τους και αλληλοσυμπληρώνονται όπως τα όργανα σε μια συμφωνική ορχήστρα. Ο Χαράλαμπος συμφωνεί και εξηγεί: «Ακριβώς, αλλά η διαφορά από μια συμφωνική ορχήστρα –η οποία καθιστά και το σύνολο εξαιρετικά απαιτητικό– είναι ότι προσπαθούμε με το ίδιο όργανο να αποδώσουμε μια μεγάλη γκάμα ηχοχρωμάτων και δυναμικών». Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Αντώνης σχολιάζει: «Πολύ σωστά, τα πιάνα όντως δημιουργούν ένα μουσικό σύνολο, χωρίς συγκεκριμένη αναφορική παράδοση, καλώντας έτσι τους μουσικούς να προσδιορίσουν την ηχητική εικόνα που αναζητούν. Τα συμφωνικά όργανα χρησιμεύουν ως σημεία αναφοράς και έμπνευσης». Η Μελίνα δίνει και την εικόνα του εγχειρήματος: «Το Piandaemonium αποτελεί ένα είδος ορχήστρας πιάνων, τα οποία έχουν τη μοναδική ιδιότητα να συμπεριφέρονται σαν όργανα ορχήστρας, συνομιλώντας και αλληλεπιδρώντας, δίνοντας και τονίζοντας παράλληλα την αποκλειστική ταυτότητα και χροιά του πιάνου».
Καθώς η μείξη τόσο διαφορετικών ειδών και αισθητικών αποτελεί πρόκληση όχι μόνο για τη δεξιοτεχνία των μουσικών αλλά και για το παραστασιακό αποτέλεσμα, αναρωτιέμαι ποιο είναι το κοινό σημείο των κομματιών που επιλέγουν να ερμηνεύσουν σε αυτό τον «μαραθώνιο» μουσικής ποικιλομορφίας. Για τον Χαράλαμπο έχει να κάνει με την ποιότητα της μουσικής γραφής: «Η μουσική είναι ενιαία, σε κάθε είδος θεωρώ ότι μπορεί να βρει κανείς κίνητρα να ανακαλύψει μικρούς θησαυρούς», λέει. Ο Αντώνης διευκρινίζει ότι δεν υπάρχουν αισθητικά όρια στα κριτήριά τους για την επιλογή των κομματιών, στα οποία καταλήγουν από κοινού, όσο γίνεται πιο δημοκρατικά. Και εξηγεί: «Το συγκεκριμένο πρόγραμμα χαρακτηρίζεται από μια πολυποίκιλη επιλογή Ελλήνων συνθετών αλλά και από τη μεταγραφή ενός από τα αντιπροσωπευτικότερα κομμάτια της σουίτας του Προκόφιεφ “Ρωμαίος και Ιουλιέτα” από τον Θ. Κοτεπάνο». Η Μελίνα, από την άλλη, υπογραμμίζει «την ανάδειξη της ποικιλομορφίας και των πολυδιάστατων δυνατοτήτων του πιάνου». Όπως εξηγεί, «κάθε κομμάτι αξιοποιεί αυτές τις δυνατότητες με τον δικό του μοναδικό και έξυπνο τρόπο, κάνοντας αδύνατη την απόρριψη κάποιου μουσικού είδους. Αυτός, άλλωστε, είναι και ο στόχος του συνόλου, καθώς και η λογική πίσω από την επιλογή του ρεπερτορίου μας, ο επαναπροσδιορισμός και η αναθεώρηση του κλασικά πιανιστικού ήχου».
Εν τέλει, τι είναι αυτό που προκαλεί πανδαιμόνιο σε μια συναυλία τους; Οι δυνατοί –ίσως και επιθετικοί– ήχοι κάποιων μοντέρνων συνθέσεων από έξι πιάνα και το διαφορετικό ταμπεραμέντο των πιανιστών, η ένταση μεταξύ τους, η συναισθηματική φόρτιση; «Όλα μαζί και καθένα ξεχωριστά στο μετρό του απαιτητού, ανάλογα με το έργο που έχουμε να ερμηνεύσουμε. Το μυστικό, αν υπάρχει, είναι η βαθιά εκτίμηση και φιλία μεταξύ των μελών του συνόλου και ο αμοιβαίος σεβασμός που μας καθοδηγεί στις πρόβες και τις συναυλίες μας», λέει ο Χαράλαμπος. Και ο Αντώνης, σε απόλυτο συντονισμό με τον συνεργάτη του, συμπληρώνει: «Όλα μαζί! Το βασικότερο χαρακτηριστικό του συνόλου μας είναι η σύνδεση που νιώθουμε μεταξύ μας, οι μακροχρόνιες φιλίες, ο ενθουσιασμός και οι κοινές εμπειρίες που μας ενώνουν». Η Μελίνα, με μια δόση συναισθηματικής προσέγγισης, καταλήγει: «Το μοναδικό μυστικό μας είναι η αγάπη όλων για τη μουσική και η ευχαρίστηση που παίρνουμε συμπράττοντας στη σκηνή με σεβασμό, χαρά και χιούμορ. Η διαφορετικότητα στα προφίλ των πιανιστών του συνόλου, καθώς και ο διαφορετικός τρόπος με τον οποίο αισθάνεται ο καθένας μας τη μουσική, προκαλεί στη σκηνή σίγουρα ένα μουσικό πιανδαιμόνιο!».
Δείτε περισσότερες πληροφορίες για την συναυλία εδώ
