Γιατί η Λουίζ Μπουρζουά δημιούργησε τις γιγάντιες, χαλύβδινες αράχνες της

Γιατί η Λουίζ Μπουρζουά δημιούργησε τις γιγάντιες, χαλύβδινες αράχνες της Facebook Twitter
Mία από τις αράχνες της Λουίζ Μπουρζουά έξω από την Tate Modern. Λονδίνο, 1999. Φωτό: Fiona Hanson / Getty Images
0

Είναι λίγοι αυτοί που γνωρίζουν, όταν στέκονται στη σκιά ή δίπλα στα αρθρωτά, χαλύβδινα πανύψηλα πόδια μιας αράχνης- γλυπτού της Λουίζ Μπουρζουά, ή κάτω από την τρομακτικό και προστατευτικό μαζί σάκο με τα αυγά στην κοιλιά της ότι το έργο -ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα της σύγχρονης τέχνης παγκοσμίως-, ονομάζεται «Μαμά» και αναφέρεται στη μητέρα της Μπουρζουά που όπως η ίδια η εικαστικός είχε περιγράψει ήταν η καλύτερή της φίλη αλλά και μια γυναίκα που είχε πάντα σκοπό, ήταν έξυπνη, υπομονετική, κατευναστική, λογική, χαριτωμένη, λεπτή, απαραίτητη, τακτική και χρήσιμη σαν αράχνη.

Μια ήσυχη εργάτρια, μια υφάντρια σχολαστική, όπως άλλωστε ήταν και στην αληθινή της ζωή αφού με τον άντρα της, τον πατέρα της Λουιζ Μπουρζουά διατηρούσαν στο Παρίσι των αρχών του εικοστού αιώνα μια επιχείρηση που αποκαθιστούσε ταπισερί, μια εργασία που απαιτούσε λεπτότητα, επιδεξιότητα και απίστευτη υπομονή.

Η Μπουρζουά, μέσα στο μεταλλικό σχεδόν αλλόκοσμο πλάσμα που συνέλαβε, συνοψίζει τα αισθήματα ενός ολόκληρου κόσμου που εμπεριέχεται στο έργο της. Χρησιμοποιεί την αμφίσημη εικόνα της αράχνης για να φανερώσει την επιμονή, την υπομονή, την επιβλητικότητα, αλλά και τη μέθοδο να παγιδεύει το θύμα της-, του πιο διάσημου αρθρόποδου στον κόσμο, ενός πλάσματος με μυθολογική καταγωγή, αφού η Αράχνη, κόρη του Ίδμωνα, έξοχη υφάντρα, αλαζών και ατρόμητη δε δίστασε να αναμετρηθεί με τη θεά Αθηνά και να προκαλέσει το τέλος της.

Οι γιγαντιαίες Αράχνες της Μπουρζουά έγιναν γνωστές στην ένατη δεκαετία της ζωής της αλλά εκείνη άρχισε να σχεδιάζει πειραματικά αραχνοειδείς μορφές από μελάνι και κάρβουνο που έγιναν στη δεκαετία του '40. Τότε ακόμα τα έργα της ήταν μικρότερα, η ίδια δεν είχε ανοιχτεί σε κλίμακα και δεν είχε αρχίζει να δουλεύει τα σκληρά υλικά, το ξύλο και το μάρμαρο.

Αηδία και γοητεία, φόβος και υποβολή, καμία οικειότητα. Έτσι αισθάνονται όσοι στέκονται κάτω από την Αράχνη της Μπουρζουά και επεξεργάζονται το σώμα της, σε δημόσιους χώρους έξω από μουσεία και πολιτιστικά κέντρα από την πλατεία στο Γκουγκενχάιμ Μπιλμπάο στην Ισπανία, μέχρι την Οτάβα, το Σαν Φρανσίσκο, το Κάνσας και τη Σεούλ. Έτσι αισθάνθηκαν όσοι διάβηκαν το κατώφλι της Tate Modern για τα εγκαίνιά της το 2000 και είδαν την Αράχνη, με ύψος σχεδόν δέκα μέτρα να καταλαμβάνει το Turbine Hall, σηματοδοτώντας μια σειρά ιστορικών αναθέσεων έργων μεγάλης κλίμακας σε σύγχρονους καλλιτέχνες. ΄Ηταν ένας θρίαμβος για τη Λουιζ Μπουρζουά στα 79 της χρόνια. Η μικρόσωμη σχεδόν κυνική, ιδιοφυής εικαστικός που άργησε να πάρει τη θέση που της άξιζε στον κόσμο της τέχνης, έβαλε τη σφραγίδα της στο ξημέρωμα του 21ου αιώνα με ένα από τα πιο αινιγματικά και υποβλητικά έργα.

Οι γιγαντιαίες Αράχνες της Μπουρζουά έγιναν γνωστές στην ένατη δεκαετία της ζωής της αλλά εκείνη άρχισε να σχεδιάζει πειραματικά αραχνοειδείς μορφές από μελάνι και κάρβουνο που έγιναν στη δεκαετία του '40. Τότε ακόμα τα έργα της ήταν μικρότερα, η ίδια δεν είχε ανοιχτεί σε κλίμακα και δεν είχε αρχίζει να δουλεύει τα σκληρά υλικά, το ξύλο και το μάρμαρο.

Γεννημένη στο Παρίσι το 1911, μεγάλωσε μέσα στην οικογενειακή επιχείρηση των γονιών της, κληρονομιά της μητέρας της, που επιδιόρθωναν και πουλούσαν ταπισερί. Άρχισε να ζωγραφίζει από παιδί συμπληρώνοντας τις σκηνές που έλειπαν από τα υφάσματα που επιδιόρθωναν. Η μητέρα της αρρώστησε από ισπανική γρίπη το 1919 και η μικρή Λουίζ έπαιρνε ενεργά μέρος στη φροντίδα της. Λίγα χρόνια αργότερα ο πατέρας συνδέεται με τη δασκάλα των αγγλικών των παιδιών του, κάτι που κάνει την κατάσταση της οικογένειας περίπλοκη, με τη συμπεριφορά του πατέρα της και το αίσθημα της εγκατάλειψης να αποτυπώνονται αργότερα στο έργο της, πυρηνικά, πολύ έντονα και πολύ πριν την απασχολήσει η μητέρα της ως κεντρικό θέμα της δουλειάς της.

Γιατί η Λουίζ Μπουρζουά δημιούργησε τις γιγάντιες, χαλύβδινες αράχνες της Facebook Twitter
Λουίζ Μπουρζουά (1911–2010). Γυναίκα αράχνη, 2004. MOMA, Νέα Υόρκη
Γιατί η Λουίζ Μπουρζουά δημιούργησε τις γιγάντιες, χαλύβδινες αράχνες της Facebook Twitter
Λουίζ Μπουρζουά (1911–2010). Εικονογράφηση από το βιβλίο Ode à Ma Mère, 1995

Η μητέρα της πέθανε τον Σεπτέμβριο του 1932 και την ίδια χρονιά, η Μπουρζουά παίρνει το απολυτήριό της στη φιλοσοφία από το διάσημο Lycée Fénelon στο Παρίσι και μπαίνει στη Σορβόννη για να σπουδάσει μαθηματικά. Σε μεγάλη κατάθλιψη εξαιτίας του θανάτου της μητέρας της σύντομα στράφηκε στην τέχνη. Ο Μπουρζουά παρακολούθησε διάφορες ακαδημίες και ατελιέ καλλιτεχνών στο Παρίσι και πήρε μαθήματα στο Académie de la Grande-Chaumière, στο École des Beaux-Arts και στο École du Louvre. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, σπούδασε επίσης με τον Φερνάντ Λεζέ που της επισήμανε ότι η καλλιτεχνική της ευαισθησία πρέπει να στραφεί στις τρεις διαστάσεις.

Το 1938, η Μπουρζουά συνάντησε και παντρεύτηκε τον Αμερικανό ιστορικό τέχνης Ρόμπερτ Γκολντγουότερ και μετακόμισε στη Νέα Υόρκη. Τα πρώτα γλυπτά σε ξύλο τα έκανε με ξυλεία που βρήκε στην οροφή της πολυκατοικίας της, το Stuyvesant's Folly, στα μέσα της δεκαετίας του 1940. Τα πρώτα γλυπτά της τα παρουσιάζει το 1949 και το 1951, το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης απέκτησε το έργο της Sleeping Figure.

Στις δεκαετίες του 40 και του 50, το έργο της Μπουρζουά παρουσιάστηκε με καλλιτέχνες του Αφηρημένου Εξπρεσιονισμού, με τον Τζάκσον Πόλοκ, τον Βίλεμ ντε Κούνινγκ, τον Ρόθκο σε ομαδικές εκθέσεις. Ο κύκλος της στη Νέα Υόρκη περιλάμβανε Ευρωπαίους καλλιτέχνες, όπως οι Μαρσέλ Ντισάν, ο Αντρέ Μπρετόν και ο Χοάν Μιρό. Παρά τις σχέσεις της με τα καλλιτεχνικά ρεύματα της εποχής της, παραμένει ανεξάρτητη, με ένα σώμα έργου σχεδόν ενοχλητικό, άγριο, αντιεμπορικό και την ίδια να είναι έξω από κάθε κατάταξη.

 

Γιατί η Λουίζ Μπουρζουά δημιούργησε τις γιγάντιες, χαλύβδινες αράχνες της Facebook Twitter
Η Λουίζ Μπουρζουά με μία από τις αράχνες της. Φωτογραφία: Peter Bellamy


Μετά θάνατο του πατέρα της το 1951, η Μπουρζουά έπεσε σε βαθιά κατάθλιψη και έκανε για χρόνια ψυχοθεραπεία. Η επόμενη έκθεσή της οργανώθηκε έντεκα χρόνια αργότερα. Συνεχίζει να επανεξετάσει τα πρώιμα τραύματα της προσκόλλησης, της απώλειας, της σεξουαλικότητας, της δυσφορίας και της εγκατάλειψης σε όλη τη διάρκεια της μακράς καριέρας της. Αρχίζει να χρησιμοποιεί λάτεξ και γύψο, ενώ αργότερα, στη δεκαετία του 80 δημιουργεί και κατασκευάζει αινιγματικά γλυπτά περιβάλλοντα που αποκαλεί «κελιά», ως καταφύγια και ως παγίδες.

Η Μπουρζουά είναι η μόνη που έχει συμπεριληφθεί μαζί με μια νεότερη γενιά καλλιτεχνών όπως η Εύα Χέσσε και ο Μπρους Νάουμαν στην σπερματική έκθεση της Eccentric Abstraction το 1966. Η μοναδικότητα του οράματός της γίνεται παγκοσμίως γνωστή μετά την πρώτη αναδρομική έκθεση αφιερωμένη σε μια γυναίκα γλύπτρια που οργάνωσε το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης το 1982.

Γιατί η Λουίζ Μπουρζουά δημιούργησε τις γιγάντιες, χαλύβδινες αράχνες της Facebook Twitter
GETTY IMAGES


Ο Jerry Gorovoy, διαχειριστής του ιδρύματος που φέρει το όνομά της και επί μακρόν βοηθός της γράφει ότι «Η δύναμη της τέχνης της Λουίζ Μπουρζουά προέρχεται από την ικανότητά της να μεταφράζει το συναίσθημα σε οπτική μορφή. Εξετάζοντας την ψυχή της και το ασυνείδητο, η Μπουρζουά αποκάλυψε καθολικές αλήθειες για τη φύση της επιθυμίας και της αγάπης, του φόβου και της μοναξιάς».

Η Μπουρζουά είναι συχνά θυμωμένη και δε διστάζει να ξεσπάσει αυτό το θυμό, σε έργα καθόλου καθησυχαστικά όπως οι Αράχνες της. Μέσα από τις περίπλοκες σχέσεις με τους γονείς της δεν έπαψε μέχρι το τέλος της μακράς ζωής και καριέρας της να είναι απίστευτα δημιουργική και δε σταμάτησε να εξερευνά τις ατέλειωτες επαναλήψεις και ανακατατάξεις του πόνου και των αισθημάτων που δε βρίσκουν γαλήνη. Και μαζί με αυτές τις δυσερμήνευτες και ανικανοποίητες ανθρώπινες ανάγκες και επιθυμίες.

Εικαστικά
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τα σχέδια της Λουίζ Μπουρζουά που παρουσιάζονται σε μια μεγάλη online έκθεση είναι το ιδανικό αγχολυτικό

Εικαστικά / Τα σχέδια της Λουίζ Μπουρζουά που παρουσιάζονται σε μια μεγάλη online έκθεση είναι το ιδανικό αγχολυτικό

Η μεγάλη εικαστικός Λουίζ Μπουρζουά χρησιμοποιούσε την τέχνη ως ψυχοθεραπεία. Μπορούμε να κάνουμε κι εμείς το ίδιο κοιτάζοντας τα σχέδια και τις ζωγραφιές της που παρουσιάζονται σε μια μεγάλη έκθεση που έκανε τα εγκαίνιά της πριν λίγες μέρες απευθείας στο διαδίκτυο
Η εξέγερση του Μάη του '68 και οι εχθροί της

Αρχαιολογία & Ιστορία / Η εξέγερση του Μάη του '68 και οι εχθροί της

Όταν εκδηλώθηκε, το κίνημα του Μάη του '68 είχε κάποιους αντιπάλους και εχθρούς: το καπιταλιστικό σύστημα, τους φιλελεύθερους πολιτικούς, την Ακροδεξιά, τη Δεξιά του Ντε Γκωλ, το Κέντρο, το Κομμουνιστικό Κόμμα Γαλλίας, τους διανοουμένους, τα μέσα προπαγάνδας και τα ΜΜΕ όλων αυτών των δυνάμεων.
ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ Ν. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ*

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η συλλογή του Νίκου Αλεξίου στο Μουσείο Μπενάκη

Εικαστικά / Ένας ιδιόρρυθμος αρχειοθέτης της σύγχρονης τέχνης: Η συλλογή του Νίκου Αλεξίου στο Μουσείο Μπενάκη

Ο σημαντικός εικαστικός δώρισε στο Μουσείο Μπενάκη τα έργα που συνέλεγε και αυτά παρουσιάζονται για πρώτη φορά ως ένα ενιαίο, ανοιχτό έργο που φέρει την υπογραφή του.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
O σουρεαλισμός κλείνει τα 100 και ο κόσμος μας μοιάζει πιο σουρεαλιστικός από ποτέ

Εικαστικά / O σουρεαλισμός κλείνει τα 100 και ο κόσμος μας μοιάζει πιο σουρεαλιστικός από ποτέ

Ένας αιώνας συμπληρώνεται φέτος από το «Σουρεαλιστικό Μανιφέστο» του Μπρετόν και μια σειρά από εκθέσεις και εκδηλώσεις ανά την υδρόγειο γιορτάζουν την επέτειο αναζητώντας τα ίχνη του κινήματος στις παράξενες μέρες μας.
THE LIFO TEAM
ΕΠΕΞ Η συναρπαστική ζωή της Λίζα Πόντι και τα σχέδιά της που θα δούμε στην Αθήνα

Εικαστικά / Η συναρπαστική ζωή της Λίζα Πόντι και τα σχέδιά της που θα δούμε στην Αθήνα

Ακολουθώντας το μότο της ζωής της «δεν χρειάζεται να κάνεις πολλά», η κόρη του διάσημου Ιταλού αρχιτέκτονα και εκδότη Τζίο Πόντι έκανε σχέδια που παρουσιάζονται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, στην γκαλερί The Breeder.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Bijoy Jain, ο αρχιτέκτονας της γης και της φιλοσοφίας του ελάχιστου

Εικαστικά / Bijoy Jain, ο ασυμβίβαστος αρχιτέκτονας της γης και της φιλοσοφίας του ελάχιστου

Οι καρέκλες του πωλούνται για χιλιάδες ευρώ, το έργο του παρουσιάζεται σε διεθνείς μπιενάλε και σε συλλογές μεγάλων μουσείων. Αντίθετα με τους αρχιτέκτονες-σταρ, ο Bijoy Jain δουλεύει μόνο με πελάτες που αποδέχονται τους όρους του και συνεργάζονται με ντόπιους τεχνίτες.
THE LIFO TEAM
Πέτρινες, μεταλλικές, εικαστικές: Οι πολυτραγουδισμένες γοργόνες της Ελλάδας

Εικαστικά / Πέτρινες, μεταλλικές, εικαστικές: Οι πολυτραγουδισμένες γοργόνες της Ελλάδας

Από την εντοιχισμένη στην πολυκατοικία της λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας μέχρι αυτή στις Καβουρότρυπες Χαλκιδικής που της έκοψαν πρόστιμο, στην Ελλάδα υπάρχουν πολλές, συχνά παραγνωρισμένες γοργόνες.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΓΕΛΑΣΑΚΗΣ
Οι Παλαιστίνιοι καλλιτέχνες αφηγούνται τη δική τους ιστορία σε μια έκθεση

Εικαστικά / Όταν ο πόλεμος επηρεάζει τις μεγάλες διοργανώσεις τέχνης

Δεν είναι λίγες εκείνες οι φορές που Παλαιστίνιοι καλλιτέχνες έχουν αποκλειστεί από μεγάλες εικαστικές διοργανώσεις και μουσεία. Ωστόσο, η έκθεση «From Palestine with Art» στην γκαλερί P21 του Λονδίνου δίνει στο κοινό την ευκαιρία να βιώσει την πλούσια παλαιστινιακή ιστορία μέσα από διάφορες καλλιτεχνικές εκφράσεις.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Σόνια Ντελονέ: Χρώμα, ντιζάιν και διακόσμηση στα έργα μιας πρωτοπόρου του 20ου αιώνα

Πολιτισμός / Σόνια Ντελονέ: Χρώμα, ντιζάιν και διακόσμηση στα έργα μιας πρωτοπόρου του 20ού αιώνα

Μια αξιοσημείωτη και πρωτοποριακή καριέρα με τολμηρά σχέδια και μια μοναδική γλώσσα του χρώματος και του φωτός σε ένα καλειδοσκοπικό σύμπαν αντικειμένων και εσωτερικών χώρων.
NEWSROOM
Ηρώ Κανακάκη: Μια ζωγράφος που αξίζει να θυμηθούμε ξανά

Εικαστικά / Ηρώ Κανακάκη: Μια ζωγράφος που αξίζει να θυμηθούμε ξανά

Η αναδρομική έκθεση με τα έργα της Ηρώς Κανακάκη στην Εθνική Βιβλιοθήκη μάς συστήνει (ξανά) μια σημαντική εικαστικό και δασκάλα, μια πολύπλευρη προσωπικότητα με πληθωρικό έργο που έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 52 ετών.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ